નવી દિલ્હી, 02 જુલાઈ 2026: Use of AI in legal processes સુપ્રીમ કોર્ટે નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) ના એક નિર્ણય પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી જે કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) નો ઉપયોગ કરીને બનાવેલા નકલી દાખલાઓ અને કેસોના આધારે હતો.
એસેલ ઇન્ફ્રાપ્રોજેક્ટ્સના નાદારીના કેસમાં NCLTના નિર્ણયને રદ કરતી વખતે, અદાલતે જણાવ્યું હતું કે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાના દરેક તબક્કે માનવીય દેખરેખ સંપૂર્ણપણે જાળવી રાખવી આવશ્યક છે અને વ્યાવસાયિકો દ્વારા AI પર નિર્ભર રહેવાથી થતા જોખમો અંગે ચેતવણી આપી હતી.
કોર્ટે આ અવલોકન ત્યારે કર્યું જ્યારે જાણવા મળ્યું કે NCLT એ એવા નિર્ણયો અથવા દાખલાઓ પર આધાર રાખ્યો હતો જે ખરેખર અસ્તિત્વમાં નહોતા – કાં તો તે નકલી હતા અથવા કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના સાધનોનો ઉપયોગ કરીને બનાવટી હતા.
કોર્ટે વધુમાં અવલોકન કર્યું, “AI નું આ પરિણામ – એટલે કે, નકલી, અસ્તિત્વમાં ન હોય તેવી અને બનાવટી માહિતીનું નિર્માણ અને કાયદામાં તેનો ઉપયોગ – કાયદા અને ન્યાયના ક્ષેત્રમાં મિથાઈલ આઇસોસાયનેટ ગેસ લીક થવા જેવું છે. તે અદ્રશ્ય, ખતરનાક અને વિનાશક છે. જ્યારે તે ધ્યાનમાં આવે છે, ત્યારે તેણે ફક્ત બધું જ દૂષિત કર્યું નથી પરંતુ ન્યાયિક ચુકાદાના પાયાને પણ નષ્ટ કરી દીધું છે.”
ન્યાયાધીશ પીએસ નરસિંહા અને ન્યાયાધીશ આલોક આરાધેની બનેલી બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે બનાવટી સામગ્રી પર આટલો આધાર રાખવાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયાની ન્યાયીતાને નુકસાન થાય છે.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, “આ બીજો એક કેસ છે જ્યાં ટ્રિબ્યુનલે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા ઉત્પન્ન થતી સામગ્રી પર આધાર રાખ્યો હતો જે ખરેખર અસ્તિત્વમાં નહોતી – નકલી અને બનાવટી હતી – અને તેના નિર્ણયને સમર્થન આપવા માટે તેનો ઉપયોગ એક ઉદાહરણ તરીકે કર્યો હતો.”
‘ખૂબ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે’
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ન્યાયાધીશોએ અત્યંત સાવધ રહેવાની જરૂર છે, કારણ કે AI નો અનિયંત્રિત ઉપયોગ ધીમે ધીમે કાનૂની કાર્ય, ન્યાયિક પ્રક્રિયા અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં પણ પ્રવેશ કરશે. સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે ‘ભ્રમ’ (AI ખોટી માહિતી ઉત્પન્ન કરે છે) ના કારણો અથવા તેમને સુધારવા માટેની તકનીકી પ્રક્રિયાઓ પર ધ્યાન આપી રહી નથી; કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે આ ઇજનેરો અને વૈજ્ઞાનિકોનું કાર્યક્ષેત્ર છે.
વધુ વાંચો: બોલિવૂડ અભિનેતા શાહરૂખ ખાને વિદેશમાં પોતાનું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ બનાવ્યું