નવી દિલ્હી, 22 એપ્રિલ 2026: ભારત સરકારની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ નેનો સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી, મોહાલીએ એક નવી સામગ્રી વિકસાવી છે જે ફ્લોરોમેટ્રિક સેન્સિંગ દ્વારા નિકોટિન અને કોટીનાઇન સ્તર શોધી શકે છે.
ફ્લોરોમેટ્રિક સેન્સિંગ એ એક ટેકનોલોજી છે જે ફ્લોરોસેન્સ ઉત્સર્જનનો ઉપયોગ કરીને વિવિધ પરિમાણોને માપે છે. વર્તમાન કિસ્સામાં, સેન્સર તરીકે કામ કરતી સામગ્રી નિકોટિન અથવા કોટિનાઇનના સંપર્કમાં આવવા પર “પ્રકાશિત” થાય છે, જે તમાકુના સંપર્કમાં વહેલાસર શોધ અને સમયસર કાર્યવાહી માટે આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્રમાં ઉપયોગી બને છે. આ સામગ્રી સામાન્ય રીતે ખૂબ જ ઓછો પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે, પરંતુ જ્યારે તે સેન્સર દ્વારા આ હાનિકારક રસાયણોના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે તેજસ્વી રીતે ચમકવા લાગે છે. આ શોધને હાલમાં ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિઓ કરતાં ઘણી સરળ અને ઝડપી બનાવે છે. આ નવી ટેકનોલોજી સાથે, નાની માત્રા પણ ઝડપથી અને સચોટ રીતે શોધી શકાય છે, જે આરોગ્યસંભાળ અને સંશોધન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એન્જિનિયરિંગ (IST) ના વૈજ્ઞાનિક મોનિકા સિંહે તેમના સંશોધન વિદ્યાર્થી, અર્શમિંદર કૌર સાથે મળીને આ નવી ટેકનોલોજી વિકસાવી છે. તેમણે સમજાવ્યું કે જ્યારે તે હજુ પ્રયોગશાળાના તબક્કામાં છે, ત્યારે તે જૈવિક પ્રણાલીઓમાં ઉપયોગ માટે સલામત છે. પ્રયોગોએ દર્શાવ્યું છે કે તે બાયોકોમ્પેટિબલ છે, એટલે કે તે જીવંત કોષોને નુકસાન કરતું નથી. આ એક નોંધપાત્ર પ્રગતિ છે કારણ કે તે સેલ્યુલર સ્તરે રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગને મંજૂરી આપે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે લાંબા ગાળે, આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ લોહીના નમૂનાઓ દ્વારા શરીરમાં નિકોટિન અને કોટીનાઇનની ટકાવારી શોધવા માટે પણ કરવામાં આવશે.
આ સામગ્રીનો બીજો મહત્વનો ફાયદો એ છે કે તે પાણીમાં અને વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં સારી રીતે કાર્ય કરે છે. તે શરીરમાં હાજર અન્ય સામાન્ય પદાર્થોથી પણ પ્રભાવિત થતું નથી, જેનો અર્થ એ છે કે તે સચોટ પરિણામો આપે છે. બહુવિધ ઉપયોગો પછી પણ, આ સામગ્રી અસરકારક રહે છે. તે ફરીથી વાપરી શકાય તેવી અને ખર્ચ-અસરકારક છે.
આ સંશોધનથી ધૂમ્રપાન કરનારાઓ માટે સરળ પરીક્ષણ કીટ વિકસાવવાનું અને સેકન્ડહેન્ડ ધૂમ્રપાનના સંપર્કમાં આવવાનું પણ નિરીક્ષણ કરવાનું શક્ય બનશે.
વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે ભવિષ્યમાં, આ ટેકનોલોજી ડોકટરો, સંશોધકો અને આરોગ્ય કર્મચારીઓને તમાકુના સંપર્કમાં વહેલાસર ઓળખવામાં અને સમયસર પગલાં લેવામાં મદદ કરી શકે છે. તે સરળ અને સસ્તું પરીક્ષણ પદ્ધતિઓ પ્રદાન કરીને જાહેર આરોગ્ય ઝુંબેશને પણ ટેકો આપી શકે છે. એકંદરે, આ નવીન સામગ્રી વધુ સારી આરોગ્ય દેખરેખ અને ધૂમ્રપાન મુક્ત સમાજ તરફ એક આશાસ્પદ પગલું છે, કારણ કે દર વર્ષે વિશ્વભરમાં લાખો લોકો તમાકુ સંબંધિત રોગોને કારણે પોતાનો જીવ ગુમાવે છે.
વધુ વાંચો: સ્ટીલ મંત્રાલય 27 એપ્રિલે સ્ટીલ ક્ષેત્ર પર ચર્ચા કરવા માટે ઓપન ફોરમનું આયોજન કરશે