આજકાલ મોટાભાગના લોકો વાળ ખરવાની સમસ્યાથી ચિંતિત રહે છે. હેરબ્રશ કરતી વખતે, માથું ધોતી વખતે કે તકીયા પર ટુટેલા વાળ જોવા મળવા એ સામાન્ય વાત બની ગઈ છે. એક હદ સુધી વાળ ખરવા સ્વાભાવિક છે કારણ કે વાળનું પોતાનું એક કુદરતી જીવનચક્ર હોય છે, પરંતુ જો વાળ સતત ભારે પ્રમાણમાં ખરવા લાગે કે અગાઉ કરતા પાતળા દેખાવા લાગે, તો તેને ક્યારેય અણદેખા ન કરવા જોઈએ.
વાળ ખરવા પાછળના સામાન્ય કારણોમાં વધતી ઉંમર, માનસિક તાણ (તણાવ), શરીરમાં પોષક તત્વોની ઉણપ, હોર્મોન્સમાં બદલાવ, કેટલીક દવાઓની આડઅસર કે ખોટી હેર કેર રૂટિન જવાબદાર હોઈ શકે છે. જો કે, ઘણી વખત સતત વાળ ખરવા એ કોઈ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે. તેથી, સમયસર સાચા કારણની જાણકારી મેળવવી અનિવાર્ય છે જેથી યોગ્ય ઉપચાર શરૂ કરી શકાય. ચાલો જાણીએ કે વાળ ખરવા પાછળ કઈ બીમારીઓ જવાબદાર હોઈ શકે છે અને કયા લક્ષણો દેખાય ત્યારે તબીબની મુલાકાત લેવી જોઈએ.
-
વાળ ખરવા પાછળ કઈ બીમારીઓ હોઈ શકે છે?
એલોપેસિયા એરિયાટા: આ એક ઓટોઇમ્યુન ડિસીઝ છે, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ વાળના મૂળ પર હુમલો કરવા લાગે છે. આના પરિણામે માથા કે દાઢીના કેટલાક ભાગોમાંથી અચાનક વાળ ઉખડી જાય છે અને ત્યાં તાલપડું કે ખાલી જગ્યા દેખાવા લાગે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં સમય જતાં વાળ પાછા આવી જાય છે, જ્યારે અમુક લોકોએ યોગ્ય સારવાર લેવી પડે છે.
થાઇરોઇડની સમસ્યા: થાઇરોઇડ હોર્મોન શરીરના અનેક કાર્યોને નિયંત્રિત કરે છે. જ્યારે આ હોર્મોનનું ઉત્પાદન ખૂબ વધારે કે ખૂબ ઓછું થવા લાગે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર વાળ પર પણ પડે છે. આ સ્થિતિમાં વાળ ઝડપથી પાતળા થવા લાગે છે અને સામાન્ય કરતા વધુ પ્રમાણમાં ખરે છે. જો કે, યોગ્ય સારવાર દ્વારા આ સમસ્યાને નિયંત્રણમાં લાવી શકાય છે.
માથાની ચામડીનું ફંગલ ઇન્ફેક્શન: માથાની ત્વચા (સ્કેલ્પ) પર ફંગલ ઇન્ફેક્શન થવાથી તીવ્ર ખંજવાળ, લાલાશ, પોપડી જામવી અને વાળ ખરવાની સમસ્યા ઉદ્ભવે છે. અમુક સ્થિતિમાં માથાના ચોક્કસ ભાગમાંથી વાળ સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ જાય છે. જો સમયસર યોગ્ય ઇલાજ ન કરાવવામાં આવે તો સંક્રમણ વધી શકે છે, તેથી તબીબી સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
લ્યુપસ: લ્યુપસ એ એક ઓટોઇમ્યુન બીમારી છે જેમાં શરીરની ઇમ્યુન સિસ્ટમ પોતાના જ સ્વસ્થ પેશીઓ સામે લડવા લાગે છે. આ રોગની અસર ત્વચા, સાંધા અને અન્ય અંગોની સાથેસાથે વાળ પર પણ પડે છે. આ બીમારીમાં વાળ ખૂબ જ ઝડપથી ખરવાની કે પાતળા થવાની ફરિયાદ રહે છે.
ટ્રાઇકોટિલોમેનિયા : આ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી એક સમસ્યા છે, જેમાં વ્યક્તિ અજાણતાં કે આદતવશાત વારંવાર પોતાના જ વાળ ખેંચવા લાગે છે. આવું કરવાથી માથાના ચોક્કસ હિસ્સામાં વાળ ઓછા થઈ જાય છે અથવા ખાલી પેચ રચાય છે. આ સ્થિતિમાં મનોચિકિત્સક કે કાઉન્સિલરની સલાહ લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
-
કયા સંકેતો દેખાય ત્યારે તબીબને મળવું જોઈએ?
જો તમારા વાળ અચાનક અસાધારણ રીતે વધુ પડતા ખરવા લાગે, માથાના અમુક હિસ્સામાં વાળ ઓછા થતા જણાય કે વાળ સતત પાતળા થતા જાય, તો ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. માથાની ત્વચામાં ખંજવાળ, દર્દ, બળતરા, લાલાશ કે ખોડો અને પોપડીની સાથે વાળ ખરતા હોય ત્યારે પણ તપાસ કરાવવી અનિવાર્ય છે. આ ઉપરાંત, જો આખા શરીરના વાળ ઉતરવા લાગે કે બાળકોમાં વાળ ખરવાની સમસ્યા જોવા મળે તો તેને બિલકુલ નજરઅંદાજ ન કરો.
વાળ ખરવાના કારણે જો તમારો આત્મવિશ્વાસ ઓછો થવા લાગે કે માનસિક તણાવ અનુભવાય, તો તબીબને મળીને મૂળ કારણ શોધીને યોગ્ય ઉપચાર કરાવવો જોઈએ.
- વાળ ખરતા અટકાવવા માટે શું કરવું?
વાળને સ્વસ્થ રાખવા માટે પ્રોટીન, આયર્ન અને અન્ય આવશ્યક પોષક તત્વોથી ભરપૂર સંતુલિત આહાર લો.
વધુ પડતી ચિંતા કે તણાવથી દૂર રહો અને પૂરતી ઊંઘ લો.
વાળ પર વારંવાર હીટિંગ ટૂલ્સ અને હાર્ડ કેમિકલ યુક્ત પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ ઓછો કરો.
વાળને ખૂબ જ કડક કે ટાઇટ બાંધવાનું ટાળો, કારણ કે તેનાથી વાળના મૂળ પર અનાવશ્યક દબાણ પડે છે.
જો લાંબા સમય સુધી વાળ સતત ખરતા રહે, તો ઘરગથ્થુ ઉપચારો પર આધાર રાખવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લઈને યોગ્ય નિદાન અને સારવાર કરાવવી શ્રેષ્ઠ છે.