નવી દિલ્હી, 23 મે 2026: સમગ્ર દેશમાં હાલ આકાશમાંથી અગનગોળા વરસી રહ્યા છે અને ભીષણ ગરમીએ લોકોનું જીવવું મુશ્કેલ કરી દીધું છે. શુક્રવારે દેશના અનેક હિસ્સાઓમાં તાપમાન 48 ડિગ્રી સેલ્સિયસની નજીક પહોંચી જતાં સામાન્ય જનજીવન બૂરી રીતે પ્રભાવિત થયું હતું. સતત વધી રહેલી ગરમી અને રાત્રિના સમયે પણ તાપમાનમાં કોઈ રાહત ન મળવાને કારણે લોકોમાં ‘હીટ સ્ટ્રેસ’ (શારીરિક અસ્વસ્થતા) ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ભારત મોસમ વિજ્ઞાન વિભાગએ ગંભીર ચેતવણી જાહેર કરતા જણાવ્યું છે કે, ઉત્તર-પશ્ચિમ, મધ્ય, પૂર્વ અને દ્વીપકલ્પ ભારતના ઘણા ભાગોમાં આગામી 28 મે સુધી હીટવેવથી લઈને ગંભીર હીટવેવ (લૂ નો પ્રકોપ) ની સ્થિતિ યથાવત રહી શકે છે.
હવામાન વિભાગના સત્તાવાર આંકડા મુજબ, દેશના ટોપ-10 સૌથી ગરમ શહેરોમાં ઉત્તર પ્રદેશનું બાંદા 48.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સાથે સમગ્ર દેશમાં સૌથી ગરમ નોંધાયું છે. આ સિવાય મધ્ય પ્રદેશનું ખજુરાહો 48 ડિગ્રી, વિदर्भનું બ્રહ્મપુરી 47.2 ડિગ્રી, મહારાષ્ટ્રનું વર્ધા 47.1 ડિગ્રી, દિલ્હીનું નજફગઢ 47 ડિગ્રી, હરિયાણાનું રોહતક 46.9 ડિગ્રી, પંજાબનું બઠિંડા 46.6 ડિગ્રી, મહારાષ્ટ્રનું નાગપુર 46.5 ડિગ્રી, રાજસ્થાનનું શ્રીગંગાનગર 46.2 ડિગ્રી અને ઉત્તર પ્રદેશનું પ્રયાગરાજ 46 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સાથે ભઠ્ઠીની જેમ શેકાયા હતા.
બીજી તરફ, દિલ્હી-એનસીઆરના હવામાનમાં અચાનક પલટો જોવા મળ્યો હતો. હવામાન વિભાગે દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારો માટે ઓરેન્જ એલર્ટ જાહેર કરીને 60 થી 80 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે તેજ પવન ફૂંકાવા, ધૂળની ડમરીઓ ઉડવા, ગાજવીજ સાથે હળવો વરસાદ પડવાની અને વીજળી પડવાની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, ગરમીનો પ્રકોપ અન્ય રાજ્યોમાં યથાવત રહેશે. પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશ અને પૂર્વ મધ્ય પ્રદેશમાં 28 મે સુધી ગંભીર લૂ ચાલશે. પશ્ચિમી રાજસ્થાનમાં 24 થી 28 મે સુધી રેડ એલર્ટ જેવી સ્થિતિ રહેશે. આ ઉપરાંત પંજાબ, હરિયાણા, ચંદીગઢ, વિદર્ભ, છત્તીસગઢ, ઝારખંડ, ઓડિશા, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશમાં પણ અલગ-અલગ દિવસોમાં આકરી લૂની અસર જોવા મળશે.
અત્યંત ગરમ રાતોની પણ ચેતવણી
હવામાન વૈજ્ઞાનિકોએ ઉત્તર પ્રદેશ, વિદર્ભ, ઓડિશા અને તેલંગાણામાં ‘વોર્મ નાઇટ’ એટલે કે અત્યંત ગરમ રાતોની પણ ચેતવણી આપી છે. નિષ્ણાતોના મતે ગરમ રાતો વધુ ખતરનાક સાબિત થાય છે, કારણ કે રાત્રે તાપમાન ન ઘટવાને લીધે માનવ શરીરને દિવસભરની ગરમીમાંથી ઉગારવાનો કે રિકવર થવાનો મોકો મળતો નથી. લાંબા સમય સુધી આવી ગરમીમાં રહેવાથી ડિહાઇડ્રેશન, હીટ એક્ઝોશ્ચન અને હીટસ્ટ્રોક (લૂ લાગવી) નું જોખમ વધી જાય છે, જેથી વહીવટીતંત્રે લોકોને બપોરના સમયે બહાર ન નીકળવા અને પૂરતું પાણી પીવાની સલાહ આપી છે. વિજયવાડા જેવા શહેરોમાં ટ્રાફિક પોલીસ અને લોકોને રાહત આપવા મુખ્ય ચાર રસ્તાઓ પર લીલા રંગના શેડ નેટ (કોટન નેટ) પણ લગાવવામાં આવ્યા છે.
આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ જેવા પહાડી તેમજ હિમાલયી રાજ્યોમાં પણ આ વર્ષે અસામાન્ય ગરમી નોંધાઈ રહી છે અને ત્યાં પણ હીટવેવની શક્યતા છે. જળવાયુ પરિવર્તનના નિષ્ણાતોના મતે, ભારતમાં હીટવેવની વધતી તીવ્રતા પાછળ ક્લાઇમેટ ચેન્જ મુખ્ય કારણ છે. એક અભ્યાસ મુજબ, દેશમાં દર દસ વર્ષે હીટવેવનો ગાળો 0.44 દિવસ વધી રહ્યો છે, જે ચિંતાજનક બાબત છે.