રાત્રિના આકાશમાં ક્યારેક એવી અદભૂત ઘટનાઓ સર્જાય છે કે જેને જોઈને કુદરત પોતે કોઈ ભવ્ય પ્રદર્શન કરી રહી હોય એવું લાગે. મે 2026માં ફિલિપાઇન્સના પ્રખ્યાત મેયોન જ્વાળામુખી પાસે આવું જ એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોવા મળ્યું. એક તરફ મેયોન જ્વાળામુખી સક્રિય હતો અને તેની ટોચ પરથી લાવાનો લાલ પ્રકાશ દેખાતો હતો, ત્યારે બીજી તરફ આકાશમાં તેજસ્વી લીલા રંગની ઉલ્કા ખરતી દેખાઈ. થોડી જ સેકન્ડ ચાલેલી આ ઘટના વિશ્વભરના ખગોળપ્રેમીઓ અને વૈજ્ઞાનિકો માટે ચર્ચાનો વિષય બની ગઈ.
શરૂઆતમાં ઘણા લોકોને લાગ્યું કે આ ઉલ્કા સીધી જ્વાળામુખીના ઢોળાવ પર પડી હશે. કેટલાક સોશિયલ મીડિયા વિડિયોમાં તો એવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો કે ઉલ્કા જ્વાળામુખી સાથે અથડાઈ હતી. પરંતુ પાછળથી વિજ્ઞાનીઓએ વિવિધ કેમેરા, ભૂકંપીય સેન્સર અને અન્ય માહિતીનું વિશ્લેષણ કરીને સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉલ્કા પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચી જ નહોતી. તે જ્વાળામુખી સુધી પહોંચે તે પહેલાં જ વાતાવરણમાં બળી અને વિખેરાઈ ગઈ હતી.
હવે સૌથી રસપ્રદ પ્રશ્ન એ છે કે આ ઉલ્કાનો રંગ લીલો કેમ હતો? સામાન્ય રીતે આપણે “તૂટતા તારા” અથવા ઉલ્કાઓને સફેદ કે પીળા રંગમાં જોતા હોઈએ છીએ. પરંતુ હકીકતમાં ઉલ્કાનો રંગ તેની અંદર રહેલા તત્ત્વો પર આધાર રાખે છે. જ્યારે કોઈ અવકાશી પદાર્થ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં અત્યંત ઝડપે પ્રવેશે છે ત્યારે હવામાં થતા ઘર્ષણના કારણે તેનું તાપમાન હજારો ડિગ્રી સુધી પહોંચી જાય છે. આ ગરમીને કારણે ઉલ્કાના તત્ત્વો વાયુરૂપ બની જાય છે અને તેમના પરમાણુઓ પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે. દરેક તત્ત્વ પોતાની વિશિષ્ટ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ આપે છે, જેના કારણે જુદા જુદા રંગો જોવા મળે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, સોડિયમ પીળો-નારંગી પ્રકાશ આપે છે, લોહ તત્ત્વ પીળો અથવા પીળાશ પડતો સફેદ પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે, મેગ્નેશિયમ વાદળી-લીલો રંગ આપે છે, જ્યારે નિકલ અને તાંબાની હાજરી ઉલ્કાને તેજસ્વી લીલો રંગ આપી શકે છે. ફિલિપાઇન્સમાં દેખાયેલી આ ઉલ્કાનો લીલો રંગ જોઈને વિજ્ઞાનીઓએ અનુમાન કર્યું કે તેમાં નિકલ અથવા મેગ્નેશિયમનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે તે સામાન્ય ઉલ્કાઓ કરતાં અલગ અને વધુ આકર્ષક દેખાઈ.
આ પણ વાંચોઃ કેરીના બદલામાં harley-davidson બાઈક! કેરીના સ્વાદનો આ છે જાદુ
ઉલ્કાનો રંગ માત્ર તેની અંદરના તત્ત્વોથી જ નક્કી થતો નથી. જ્યારે ઉલ્કા વાતાવરણમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે તેની આસપાસની હવા પણ ગરમ થઈ જાય છે. પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રહેલા ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન જેવા વાયુઓ પણ પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે. કેટલીક વખત લાલ રંગ આ વાયુઓના આયનીકરણના કારણે જોવા મળે છે. એટલે ઉલ્કા દરમિયાન આપણે જે રંગો જોઈએ છીએ તે અવકાશી પદાર્થ અને પૃથ્વીના વાતાવરણ બંનેની સંયુક્ત અસર હોય છે.
મોટી અને અત્યંત તેજસ્વી ઉલ્કાઓને “ફાયરબોલ” કહેવામાં આવે છે. આવી ઉલ્કાઓ સામાન્ય તૂટતા તારાઓ કરતાં ઘણી વધારે ચમકદાર હોય છે. કેટલીક વખત તો તે ચંદ્ર કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી દેખાય છે. ઘણી ફાયરબોલ ઉલ્કાઓ પોતાની પાછળ લાંબા સમય સુધી ઝગમગતી રેખા છોડી જાય છે જેને “પર્સિસ્ટન્ટ ટ્રેન” કહેવામાં આવે છે. આ પ્રકાશ થોડા સેકન્ડથી લઈને ક્યારેક અડધા કલાક સુધી પણ દેખાઈ શકે છે.
મેયોન જ્વાળામુખી અને લીલી ઉલ્કાનો આ સંયોગ ખરેખર દુર્લભ હતો. એક તરફ પૃથ્વીના આંતરિક ભાગમાંથી બહાર આવતો અગ્નિમય લાવા અને બીજી તરફ કરોડો કિલોમીટર દૂરના અવકાશમાંથી આવેલો પદાર્થ વાતાવરણમાં બળી રહ્યો હતો. બંને આગના આ અદ્ભુત દૃશ્યએ કુદરતની બે અલગ-અલગ શક્તિઓને એક જ ફ્રેમમાં દર્શાવી. કદાચ આ કારણ છે કે આ ઘટનાના વિડિયો વિશ્વભરમાં લાખો લોકોએ જોયા અને તેને કુદરતના સૌથી સુંદર સંયોગોમાંથી એક ગણાવ્યો.
આ ઘટના આપણને એ પણ યાદ અપાવે છે કે અવકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચેનો સંબંધ કેટલો જીવંત છે. દરરોજ લાખો નાના અવકાશી કણો પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરે છે, પરંતુ ક્યારેક જ કોઈ ઉલ્કા એટલી તેજસ્વી, રંગીન અને યોગ્ય સમયે યોગ્ય સ્થળે દેખાય છે કે તે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચી લે. ફિલિપાઇન્સની આ લીલી ઉલ્કા એવી જ એક દુર્લભ અને અવિસ્મરણીય ખગોળીય ઘટના હતી, જેણે વિજ્ઞાન અને કુદરત બંનેની સુંદરતાનો અદભુત પરિચય કરાવ્યો.
