એક સમય હતો જ્યારે સફેદ વાળને વધતી ઉંમરની નિશાની માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. આજકાલ નાની ઉંમરના યુવાનોમાં પણ સમય પહેલા વાળ સફેદ થવાની સમસ્યા (પ્રી-મેચ્યોર ગ્રેઇંગ) ઝડપથી જોવા મળી રહી છે. ઘણા લોકોમાં 20 થી 30 વર્ષની ઉંમર પહેલા જ વાળ સફેદ થવા લાગે છે, જેને કારણે તેઓ ચિંતિત થઈ જાય છે અને તેની પાછળનું કારણ જાણવા માંગે છે. આ અંગે હેલ્થ એક્સપર્ટ્સ જણાવે છે કે, વાળનું સમય પહેલા સફેદ થવું એ માત્ર ઉંમર સાથે જોડાયેલી બાબત નથી. તેની પાછળ આનુવંશિક કારણોથી લઈને તણાવ, પોષણની અછત, ખરાબ લાઈફસ્ટાઈલ, ધૂમ્રપાન અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કેટલીક સમસ્યાઓ પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
- શા માટે સમય પહેલા સફેદ થાય છે વાળ?
વાળનો કુદરતી રંગ ‘મેલાનિન’ (Melanin) નામના પિગમેન્ટને કારણે હોય છે. આ પિગમેન્ટ વાળના મૂળમાં રહેલા ‘મેલાનોસાઈટ્સ’ નામના કોષો બનાવે છે. જ્યારે આ કોષો ઓછા સક્રિય થાય છે અથવા મેલાનિન બનાવવાનું બંધ કરી દે છે, ત્યારે નવા ઉગતા વાળ સફેદ કે ભૂરા દેખાવા લાગે છે. મોટી ઉંમરે આ પ્રક્રિયા સામાન્ય છે, પરંતુ નાની ઉંમરે આવું થાય ત્યારે તેને તબીબી ભાષામાં પ્રી-મેચ્યોર ગ્રેઇંગ કહેવાય છે.
-
વાળ સફેદ થવા પાછળના 5 મુખ્ય કારણો
જેનેટિક્સ (આનુવંશિકતા): જો પરિવારમાં માતા-પિતા કે નજીકના સંબંધીઓના વાળ નાની ઉંમરે સફેદ થયા હોય, તો આગામી પેઢીમાં પણ તેની શક્યતા વધી જાય છે.
માનસિક તણાવ : આજની ભાગદોડ ભરી જિંદગીમાં સ્ટ્રેસ સામાન્ય થઈ ગયો છે. સતત તણાવ લેવાથી શરીરમાં એવા હોર્મોન્સ બને છે જે મેલાનિન બનાવતા કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે. લાંબા સમયનો તણાવ ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ વધારે છે, જેનાથી વાળ ઝડપથી સફેદ થાય છે.
પોષક તત્વોની ઉણપ: શરીરમાં વિટામિન અને મિનરલ્સની અછત સીધી વાળની તંદુરસ્તી પર અસર કરે છે. ખાસ કરીને વિટામિન B12, વિટામિન D, આયર્ન અને કોપરની ઉણપથી મેલાનિનનું ઉત્પાદન ઘટી જાય છે.
કેમિકલયુક્ત પ્રોડક્ટ્સનો અતિરેક: હેર ડાઈ, સ્ટ્રેટનિંગ, સ્મૂથનિંગ અને અન્ય કેમિકલ ટ્રીટમેન્ટ વાળને ભારે નુકસાન કરે છે. કેટલાક હેર કલરમાં રહેલું હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ વાળના કુદરતી પિગમેન્ટને નષ્ટ કરે છે.
-
બચવાના ઉપાયો: આ બાબતોનું રાખો ખાસ ધ્યાન
સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર: આહારમાં લીલા શાકભાજી, ફળો, કઠોળ, નટ્સ અને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો. વિટામિન B12 અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટથી ભરપૂર ખોરાક મેલાનિન વધારવામાં મદદ કરે છે.
સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ: તણાવ મુક્ત રહેવા માટે નિયમિત યોગ, મેડિટેશન (ધ્યાન) અને કસરત કરો. આનાથી વાળ ખરવાની અને સફેદ થવાની સમસ્યા ઘણી ઓછી થઈ જાય છે.
વાળની સાચી સંભાળ: વાળ પર વધુ પડતા ગરમ મશીનો (ડ્રાયર/સ્ટ્રેટનર) નો ઉપયોગ ટાળો. હળવા કે હર્બલ શેમ્પૂ અને કન્ડિશનરનો જ ઉપયોગ કરો.
કુદરતી અને ઘરેલું ઉપચારો: નાળિયેર તેલમાં મીઠો લીમડો (કરી પત્તા) અથવા મેથી દાણા નાખીને ઉકાળીને વાળમાં લગાવવું ફાયદાકારક છે. આ સિવાય આમળા વિટામિન-સીથી ભરપૂર હોવાથી વાળને અંદરથી પોષણ આપે છે.