નવી દિલ્હી, 1 જુલાઈ 2026: ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટની લોકપ્રિયતા સતત રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી રહી છે. ચાલુ વર્ષના જૂન મહિનામાં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા થતા વ્યવહારોમાં વાર્ષિક ધોરણે 23 ટકાનો જોરદાર ઉછાળો નોંધાયો છે અને કુલ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા 22.72 અબજ પર પહોંચી ગઈ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ટ્રાન્ઝેક્શનની કુલ વેલ્યુ (મૂલ્ય) પણ 20 ટકા વધીને રૂ. 28.92 લાખ કરોડ થઈ છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડામાં આ માહિતી સામે આવી છે.
NPCI ના ડેટા અનુસાર, જૂન મહિનામાં સરેરાશ આધાર પર દરરોજ 75.7 કરોડ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા. આ દરમિયાન રોજિંદા વ્યવહારોની સરેરાશ વેલ્યુ રૂ. 96,405 કરોડ રહી હતી. તેની સરખામણીએ મે મહિનામાં UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા 23.20 અબજ અને તેની કુલ વેલ્યુ રૂ. 29.90 લાખ કરોડ હતી. મે મહિનામાં દરરોજ સરેરાશ 74.8 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ થતા હતા અને દૈનિક સરેરાશ મૂલ્ય રૂ. 96,465 કરોડ હતું.
સામાન્ય માણસને ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ સાથે જોડવા માટે આશરે 10 વર્ષ પહેલાં શરૂ કરાયેલું UPI હવે સમગ્ર ભારતમાં કરોડો લોકોની દિનચર્યાનો એક મહત્વનો હિસ્સો બની ગયું છે. પ્રગતિનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે નાણાકીય વર્ષ 2016-17 માં UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા માત્ર 2 કરોડ હતી, જે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં અસાધારણ વૃદ્ધિ સાથે 24,162 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ છે.
-
વિશ્વના 8 થી વધુ દેશોમાં ભારતીય UPI નો ડંકો
ગ્લોબલ ફિનટેક સેક્ટરમાં ભારતની હાજરી સતત મજબૂત થઈ રહી છે. ભારતીય UPI હવે UAE, સિંગાપોર, ફ્રાન્સ, મોરેશિયસ અને શ્રીલંકા સહિત વિશ્વના 8 થી વધુ દેશોમાં ઉપલબ્ધ બન્યું છે. તાજેતરમાં જ ગ્રીસમાં પણ UPI સેવા શરૂ કરવામાં આવી છે, જેનાથી ગ્રાહકો સુરક્ષિત અને સરળતાથી ત્વરિત નાણાં ટ્રાન્સફર કરી શકે છે. વળી, આનાથી ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ પરંપરાગત પદ્ધતિઓ કરતાં ઘણો ઓછો થઈ ગયો છે. અમેરિકાની પેમેન્ટ સિસ્ટમના ભવિષ્ય પર ચર્ચા કરતી વખતે યુએસ સાંસદોએ ભારતના UPI નું વિશેષ ઉદાહરણ આપ્યું હતું. તેમણે સ્વીકાર્યું કે કેવી રીતે આધુનિક પબ્લિક પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખાનગી ક્ષેત્રમાં ઇનોવેશન (નવીનતા) ને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.
આ સરખામણી અમેરિકાની ‘હાઉસ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસીસ કમિટી’ ની ‘ફાઇનાન્સિયલ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ સબ-કમિટી’ ની સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકમાં સાંસદોએ વિચારણા કરી હતી કે શું અમેરિકાએ પણ તેના રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્કને આધુનિક બનાવવું જોઈએ, જેથી લાયક નોન-બેંક પેમેન્ટ કંપનીઓને પરંપરાગત બેંકિંગ વચેટિયાઓ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સીધી ફેડરલ રિઝર્વના પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ઍક્સેસ મળી શકે.