રિવોઈ ન્યૂઝ, 23 મે, 2026 – કોકરોચ જનતા પાર્ટીનો જુવાળ ભારતમાં ડિજિટલ વૉરની ચેતવણી છે તેમ નિવૃત્ત લેફ. કર્નલ ત્યાગરાજને જણાવ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે, ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ નો વાયરલ થયેલો જુવાળ એ માત્ર સોશિયલ મીડિયાની કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી. તે ડિજિટલ પ્રભાવ, રાજકીય ઊથલપાથલ માટેના સંગઠિત પ્રયાસ, વિદેશી પ્રોત્સાહન અને બંધારણીય સંસ્થાઓને નિશાન બનાવીને નબળી પાડવાના પ્રયાસો પર એક ગંભીર ચેતવણીનો સંકેત છે.
લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ત્યાગરાજને ધ કોમ્યુન નામના એક સમાચાર પોર્ટલ ઉપર વિસ્તૃત લેખ દ્વારા કોકરોચ જનતા પાર્ટીના નામે એકાએક ઊભા કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી જુવાળ પાછળનાં કારણો અને તેને કારણે ઊભી થનારી ભાવિ સંભાવનાઓ વિશે દેશને સાવધ કરવા પ્રયાસ કર્યો છે.
કર્નલ ત્યાગરાજન જણાવે છે કે, ભારત આજે એક નવા પ્રકારના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. પડકાર હંમેશા સરહદો, હથિયારો, સશસ્ત્ર સૈન્ય કે પરંપરાગત જાસૂસી દ્વારા જ નથી આવતો. તે હવે મોબાઈલ સ્ક્રીન, અજ્ઞાત હેન્ડલ્સ, મીમ પેજીસ, કટાક્ષ કરતાં એકાઉન્ટ્સ, ઇન્ફ્લુએન્સર નેટવર્ક્સ અને રાજકીય હેતુથી પ્રેરિત ડિજિટલ ઝુંબેશો દ્વારા પ્રવેશી રહ્યો છે. આ ઇકોસિસ્ટમ્સ માત્ર અભિપ્રાયો નથી ફેલાવતી; ચોક્કસ આયોજનબદ્ધ સંજોગોમાં તેઓ કૃત્રિમ આક્રોશ પેદા કરી શકે છે, જનતાનો વિશ્વાસ નબળો પાડી શકે છે, સંસ્થાઓની કાયદેસરતાને વિકૃત કરી શકે છે અને એક વ્યાપક જાહેર વિદ્રોહ જેવો માહોલ ઊભો કરી શકે છે.
‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ નો ઉદય
આ ભૂતપૂર્વ સૈન્ય અધિકારી કહે છે કે, અભિજીત દિપકે દ્વારા સ્થાપિત કથિત ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ ના તાજેતરના ઉદયને ઓનલાઈન મજાક કે રાજકીય રમૂજની સામાન્ય ઘટના ગણીને નકારી શકાય નહીં. ડિજિટલ યુગના રાજકીય ઊથળપાથલ માટેના સંગઠિત પ્રયાસની દિશાના એક ગંભીર કેસ સ્ટડી તરીકે આનું પરીક્ષણ થવું જોઈએ, જ્યાં કટાક્ષ, આક્રોશ, સંસ્થાઓની ટીકા અને અલ્ગોરિધમ આધારિત પ્રચાર ઝડપથી એક મોટા જાહેર-પ્રભાવના ઓપરેશનમાં ફેરવાઈ શકે છે.
તેઓ કહે છે કે, કોઈપણ લોકશાહીએ ટીકાથી ડરવું જોઈએ નહીં. નાગરિકોને સરકારો, સંસ્થાઓ અને જાહેર સત્તાધિકારીઓને સવાલ કરવાનો પૂરો અધિકાર છે. પરંતુ લોકશાહીની ટીકા અને દુશ્મનાવટપૂર્ણ માહિતીના યુદ્ધ (ઇન્ફોર્મેશન ઓપરેશન) વચ્ચેની ભેદરેખા સ્પષ્ટપણે સમજવી પડશે. જ્યારે કોઈ નવું જન્મેલું ડિજિટલ હેન્ડલ અસાધારણ ગતિએ વિકસે, બંધારણીય સત્તાધિકારીને નિશાન બનાવે, ન્યાયિક સ્પષ્ટતાને સામૂહિક આક્રોશના હથિયારમાં ફેરવી નાખે અને તેની પાછળ વિદેશી સમર્થન તથા રાજકીય જોડાણોના દાવા થતા હોય, ત્યારે તે રાજ્ય સ્તરે ગંભીર તપાસનો વિષય બની જાય છે.
‘આપ’ (AAP) સાથેનું જોડાણ અને રાજકીય પીઠબળ પર સવાલો
બીજો મુદ્દો તેના રાજકીય જોડાણોનો છે. કોકરોચ જનતા પાર્ટીના સ્થાપક તરીકે ઓળખાતા અભિજીત દિપકે અગાઉ આમ આદમી પાર્ટી (AAP)ની ઇકોસિસ્ટમ સાથે સંકળાયેલા હોવાનું સામે આવ્યું છે અને આપ નેતા મનીષ સિસોદિયા સાથે જોડાયેલી જૂની પોસ્ટ્સ પણ ઓનલાઈન સપાટી પર આવી છે.
વિદેશી પ્રોત્સાહનની ચિંતા
ત્રીજી મોટી ચિંતા વિદેશી પ્રોત્સાહન (ફોરેન એમ્પ્લીફિકેશન) ના દાવા અંગેની છે. સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે આ હેન્ડલના દર્શકો મોટે ભાગે બિન-ભારતીય છે, જેમાં પાકિસ્તાન 49%, અમેરિકા 14%, બાંગ્લાદેશ 14% અને ભારત માત્ર 9% હિસ્સો ધરાવે છે. જો આ વાત સાચી હોય તો તે ભારતીય રાજકીય વિમર્શમાં વિદેશી હસ્તક્ષેપ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ તથા એજન્સીઓ દ્વારા તાત્કાલિક તકનીકી તપાસની માંગ કરે છે.
એ સંદર્ભમાં કર્નલ સલાહ આપે છે કે, ભારત સરકાર અને સંબંધિત તપાસ એજન્સીઓએ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પાસેથી વિગતવાર માહિતી મેળવવી જોઈએ, જેમાં એડમિનિસ્ટ્રેટરનું લોકેશન, લોગિન હિસ્ટ્રી, દર્શકોની ભૌગોલિક સ્થિતિ, જાહેરાતોના ખર્ચના રેકોર્ડ્સ, ફોલોઅર્સમાં અચાનક આવેલો ઉછાળો, બોટ (bots) જેવી પેટર્ન, સંકલિત શેરિંગ નેટવર્ક્સ, પેઇડ ઇન્ફ્લુએન્સર પ્રવૃત્તિ અને ક્રોસ-પ્લેટફોર્મ પ્રચારનો સમાવેશ થાય છે. આવી તકનીકી ચકાસણી વિના, સત્ય બે છેડા વચ્ચે છુપાયેલું રહેશે: એક તરફ એવા લોકો જે દરેક વસ્તુને પ્રોપેગેન્ડા (દુષ્પ્રચાર) કહે છે અને બીજી તરફ એવા લોકો જે દરેક તપાસને સેન્સરશિપ ગણાવે છે.
ભારત શા માટે ડિજિટલ પ્રભાવના ઓપરેશનને અવગણી શકે નહીં
ચોથો મુદ્દો વ્યાપક ભૌગોલિક રાજકીય (જીઓપોલિટિકલ) પેટર્નનો છે. સમગ્ર વિશ્વમાં, વિદેશી માહિતીની હેરાફેરી અને હસ્તક્ષેપને હવે લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓ માટે ખતરો માનવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા IDEA એ નોંધ્યું છે કે વિદેશી માહિતીની હેરાફેરી સ્થાનિક નબળાઈઓ અને ધ્રુવીકરણનો ફાયદો ઉઠાવી શકે છે, જ્યારે ઇન્ફર્મેશન વૉરફેર (માહિતી યુદ્ધ) પરના સંશોધનોએ વારંવાર દર્શાવ્યું છે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ આવા પ્રભાવશાળી અભિયાનોને મોટા પાયે અને ખૂબ જ ઝડપથી ચલાવવાની મંજૂરી આપે છે.
અભિવ્યક્તિની આઝાદી અસ્થિરતા લાવવાનું હથિયાર ન બની શકે
આનો અર્થ એ નથી કે અસંમતિ કે વિરોધને દબાવી દેવો. એક પરિપક્વ પ્રજાસત્તાકે ટીકા સહન કરવી જ જોઈએ. પરંતુ તેણે આવી ગુપ્ત હેરાફેરી સહન ન કરવી જોઈએ. વાણી સ્વાતંત્ર્ય એ સુઆયોજિત વિદેશી હસ્તક્ષેપ માટેની ઢાલ બની શકે નહીં. કટાક્ષ એ સંસ્થાઓના અપમાન માટેનું બહાનું ન બની શકે. રાજકીય સક્રિયતા વિદેશી સમર્થનવાળી અસ્થિરતાનો માર્ગ ન બની શકે. અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સને સાયકોલોજિકલ ઓપરેશન્સ (માનસિક યુદ્ધ) ના અનિયંત્રિત થિયેટર તરીકે કામ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં.
તેથી, એક વ્યવસ્થિત તપાસ જરૂરી છે. તે કોઈ લાગણી, પક્ષ પ્રત્યેની વફાદારી કે જનઆક્રોશથી પ્રેરિત ન હોવી જોઈએ. તે પ્રક્રિયાગત, પુરાવા આધારિત અને કાયદાકીય રીતે મજબૂત હોવી જોઈએ.
તપાસ માટેની હાકલ
એક નિવૃત્ત લશ્કરી અધિકારી અને સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાત તરીકે કર્નલ ત્યાગરાજને નીચે મુજબ ભલામણો છે:
ગૃહ મંત્રાલય, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય અને સંબંધિત સાયબર એજન્સીઓએ આ એકાઉન્ટના ડિજિટલ વર્તનનું પ્રારંભિક તકનીકી મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ.
મેટા (Meta) અને એક્સ (X) જેવા પ્લેટફોર્મ્સને યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ સંબંધિત ડેટા સુરક્ષિત રાખવા અને સબમિટ કરવા માટે કહેવું જોઈએ.
વિદેશી મૂળનું સુઆયોજિત પ્રોત્સાહન મળી આવે, તો આ મામલો રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સીઓને સોંપવો જોઈએ.
કોઈ ફંડિંગ લિંક્સ, રાજકીય દિશાનિર્દેશો અથવા પેઇડ પ્રોપેગેન્ડા નેટવર્ક્સ મળી આવે, તો લાગુ પડતા કાયદા હેઠળ તેમની તપાસ થવી જોઈએ.
સુપ્રીમ કોર્ટ અને મુખ્ય ન્યાયાધીશને નિશાન બનાવતી અપમાનજનક કે બદનક્ષીભરી સામગ્રી કાયદાકીય મર્યાદાઓ ઓળંગે, તો યોગ્ય કાયદાકીય કાર્યવાહી શરૂ કરવી જોઈએ.
ભૂતપૂર્વ સૈન્ય અધિકારીએ આ સંજોગોમાં કેવા વળતાં પગલાં લેવા જોઈએ તેનું પણ સૂચન કર્યું છેઃ તેમના મતે,
નેશનલ ડિજિટલ ઇન્ફ્લુએન્સ સેલની રચના કરવી: વિદેશી પ્રચાર, બોટ્સ, પ્રોપેગેન્ડા નેટવર્ક્સ અને બંધારણીય સંસ્થાઓ પરના હુમલા પર નજર રાખવી.
પ્લેટફોર્મ પારદર્શિતાની માંગ કરવી: સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સે એડમિન લોકેશન, ઓડિયન્સ જિયોગ્રાફી, એડ સ્પેન્ડ, ફોલોઅર્સમાં ઉછાળો અને સંકલિત પ્રવૃત્તિઓનો ડેટા શેર કરવો જ પડશે.
ટૂલકિટ અને વિદેશી લિંક્સની તપાસ કરવી: રાજકીય પીઠબળ, પ્રોક્સી ફંડિંગ, પેઇડ પ્રમોશન, વિદેશી સંડોવણી અને સંકલિત ડિજિટલ કામગીરીની તપાસ કરવી.
બંધારણીય સંસ્થાઓનું રક્ષણ કરવું: વાજબી ટીકાની મંજૂરી આપવી, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટ, સીજેઆઈ, સશસ્ત્ર દળો અને ચૂંટણી પંચની જાણીજોઈને કરાતી બદનક્ષી સામે સખત પગલાં લેવા.
ઝડપી વળતો પ્રચાર (કાઉન્ટર નરેટિવ) ઊભો કરવો: ખોટા પ્રચાર રાષ્ટ્રીય વિશ્વાસને નુકસાન પહોંચાડે તે પહેલાં ઝડપી સ્પષ્ટતાઓ, ફેક્ટ ચેક અને જનજાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાં.
અંતે તેઓ કહે છે કે, ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ ની આ ઘટનાને એક રેડ ફ્લેગ (ખતરાની નિશાની) તરીકે જોવી જોઈએ. આ ઘટના પાછળ કોઈ રાજકીય આયોજન કે વિદેશી પ્રોત્સાહન હોઈ શકે છે. માત્ર તપાસ જ સત્ય સ્થાપિત કરી શકે છે. પરંતુ આને અવગણવું એ બેજવાબદારી ગણાશે.
(લેફ્ટનન્ટ કર્નલ એન. ત્યાગરાજન (નિવૃત્ત) 28 વર્ષની વિશિષ્ટ સેવા પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા ભૂ-રાજકીય વિશ્લેષક છે).