નવી દિલ્હી, 19 મે 2026: દુનિયાભરમાં આ સમયે ભૌગોલિક-રાજકીય (જીઓ-પોલિટિકલ) સ્થિતિ ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા પ્રચંડ તણાવની અસર હવે માત્ર યુદ્ધના મેદાન સુધી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તેની ગંભીર અસરો ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનથી લઈને હવે સીધી ડિજિટલ દુનિયા એટલે કે ઇન્ટરનેટ સુધી પહોંચી ગઈ છે. સૈન્ય કાર્યવાહીથી શરૂ થયેલો આ વિવાદ હવે સામાન્ય લોકોની રોજિંદી જિંદગીને પ્રભાવિત કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. ઓઇલ કટોકટી અને શેરબજાર પર આંચકા બાદ હવે આખી દુનિયા સામે એક નવું જ ચિંતાજનક સંકટ આવીને ઊભું રહ્યું છે, જેમાં ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ દબાણ લાવવા માટેના એક મોટા હથિયાર (ડિજિટલ વેપનાઇઝેશન) તરીકે થઈ રહ્યો છે.
- દુનિયાનું 95 ટકાથી વધુ ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક આ જ સબમરીન ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ્સ પર નિર્ભર
તાજેતરમાં જ ઇરાનના સૈન્ય પ્રવક્તા ઇબ્રાહિમ જોલ્ફાઘરીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ પર એક સનસનાટીભર્યો દાવો કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ઇરાન હવે પોતાના દરિયાઈ ક્ષેત્રમાંથી પસાર થતી અંડરસી (સમુદ્રની નીચે બિછાવેલી) ઇન્ટરનેટ કેબલ્સ પર ટેરિફ (ટેક્સ) લગાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આનો અર્થ એ થયો કે સમુદ્રના પેટાળમાં બિછાવેલી ઇન્ટરનેટ કેબલનો ઉપયોગ કરવા માટે દુનિયાભરની ટેલિકોમ અને ટેકનોલોજી કંપનીઓએ હવે ઇરાનને મોટી રકમ ચૂકવવી પડી શકે છે. આ બાબત વૈશ્વિક સ્તરે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે દુનિયાનું ૯૫ ટકાથી વધુ ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક આ જ સબમરીન ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ્સ પર નિર્ભર છે.
વૈશ્વિક ડેટાના વિશ્લેષણ અનુસાર, મધ્ય-પૂર્વમાં આવેલી ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ની (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) નીચેથી ઇન્ટરનેટ કેબલનું એક વિશાળ વૈશ્વિક નેટવર્ક પસાર થાય છે. આ ભૌગોલિક વિસ્તાર માત્ર ક્રૂડ ઓઇલના સપ્લાય માટે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી માટે પણ કરોડરજ્જુ સમાન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ટેલિકોમ સંસ્થાઓના ડેટા મુજબ, આ સાંકડા દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી FALCON, GBICS, 2Africa, SeaMeWe 6 અને AAE 1 જેવી દુનિયાની સૌથી મોટી અને મુખ્ય ઇન્ટરનેટ સબમરીન કેબલ્સ પસાર થાય છે. આ કેબલ્સ એશિયા, આફ્રિકા અને યુરોપ વચ્ચેના અબજો ગીગાબાઇટ્સના ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિકને સંભાળે છે. જો ઇરાન આ વિસ્તારમાં કોઈ પ્રતિબંધ કે અવરોધ ઊભો કરે, તો તેની સીધી અને વ્યાપક અસર ડઝનબંધ દેશો પર એકસાથે પડશે.
-
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે અત્યંત ચિંતાજનક
આ વિવાદ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે અત્યંત ચિંતાજનક છે. હોર્મુઝમાંથી પસાર થતી આ આંતરરાષ્ટ્રીય કેબલ્સમાંથી મોટાભાગની કેબલ્સ સીધી ભારત સુધી દરિયાઈ માર્ગે આવે છે અને મુંબઈ તેમજ ચેન્નાઈના લેન્ડિંગ સ્ટેશનો સાથે જોડાય છે. આ જ કેબલ્સ ભારતને અખાતી દેશો (ગલ્ફ કન્ટ્રીઝ), યુરોપ અને આફ્રિકા ખંડ સાથે હાઇ-સ્પીડ ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડે છે. ભારતની દિગ્ગજ ટેલિકોમ કંપનીઓ જેવી કે રિલાયન્સ જિઓ અને ભારતી એરટેલ પણ કન્સોર્ટિયમ ભાગીદાર તરીકે આ વૈશ્વિક નેટવર્ક સાથે સીધી જોડાયેલી છે. એવામાં જો આ દરિયાઈ રસ્તા પર ઇરાન દ્વારા કોઈ અવરોધ પેદા કરાય, અથવા મોટો આર્થિક ટેક્સ ઝીંકવામાં આવે, તો ભારતમાં ઇન્ટરનેટ સેવાઓ મોંઘી થવાની અથવા તેની ક્ષમતા ખોરવાવાની પૂરેપૂરી આશંકા છે.
આજના આધુનિક યુગમાં ઇન્ટરનેટ માત્ર સોશિયલ મીડિયા કે મનોરંજન પૂરતું સીમિત નથી. દેશનું સમગ્ર ડિજિટલ અર્થતંત્ર, બેન્કિંગ સેક્ટર, કરોડો રૂપિયાના રોજિંદા યુપીઆઈ પેમેન્ટ્સ, આઇટી કંપનીઓનું કામકાજ, ઓનલાઇન શિક્ષણ અને કોર્પોરેટ જગતનો કરોડો જીબી ક્લાઉડ ડેટા આ જ સબમરીન કેબલ્સ પર ચાલે છે. જો ઇન્ટરનેટની સ્પીડ ધીમી પડે, તેના દરો વધે કે નેટવર્કમાં ટેકનિકલ ખામી સર્જાય, તો દેશની જનજીવન અને અર્થતંત્ર સેકન્ડોમાં ઠપ થઈ શકે છે. વળી, સમુદ્રના પેટાળમાં હજારો ફૂટ નીચે રિપેરિંગ કામ કરવું અત્યંત જટિલ પ્રક્રિયા છે, જેથી કોઈ નુકસાનના કિસ્સામાં તેને પૂર્વવત કરવામાં અઠવાડિયા કે મહિનાઓનો સમય લાગી શકે છે. આમ, ઇરાન-અમેરિકાની લડાઈમાં હવે ‘ઇન્ટરનેટ વોર’ તરીકે એક નવો અને અતિ ગંભીર વૈશ્વિક ખતરો ઉભરી આવ્યો છે.