બેઇજિંગ, 21 ઓક્ટોબર 2026: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના અતિક્રમણ અને વધતા ચલણે વૈશ્વિક ટેક જગતમાં એક મોટું સંકટ પેદા કર્યું છે. એઆઈ ડેટા સેન્ટર્સની ભારે માંગને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં મેમરી ચિપની ગંભીર અછત સર્જાઈ છે. આ મોંઘવારી અને તંગીથી બચવા માટે ચીની સ્માર્ટફોન નિર્માતાઓએ એક એવો અનોખો ‘જુગાડ’ શોધી કાઢ્યો છે, જે આગામી સમયમાં ગ્રાહકો માટે મોટો માથાનો દુખાવો સાબિત થઈ શકે છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, ચીની કંપનીઓ હવે પોતાના નવા સ્માર્ટફોન્સમાં કબાડ થઈ ચૂકેલા ફોન અને કમ્પ્યુટર્સમાંથી કાઢવામાં આવેલી જૂની મેમરી ચિપનો ધડ્ડેર્લે ઉપયોગ કરી રહી છે.
માર્કેટ રિસર્ચ ફર્મ ‘કાઉન્ટરપોઇન્ટ રિસર્ચ’ ના અહેવાલ મુજબ, ચીની સ્માર્ટફોન નિર્માતાઓ મુખ્યત્વે તેમના એન્ટ્રી-લેવલ (સસ્તા) મોડલ્સમાં રિસાયકલ કરેલી ડીઆરએએમ ચિપનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. એટલું જ નહીં, કેટલીક કંપનીઓ તો તેમના સસ્તા ફોન માટે સંપૂર્ણપણે સેકન્ડ-હૅન્ડ સપ્લાય પર જ નિર્ભર રહેવા વિચારી રહી છે. આ કંપનીઓ 5 થી 6 વર્ષ જૂની ચિપ્સને નષ્ટ કરવાને બદલે તેને રિસાયકલ કરીને નવા ફોનમાં ફિટ કરી રહી છે અને તેને આગામી ૫ થી ૬ વર્ષ સુધી ચલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
-
કેવી રીતે થાય છે ચિપ્સની રિસાયકલિંગ?
કબાડ બની ગયેલા ફોન અને કમ્પ્યુટરના મધરબોર્ડમાંથી મેમરી ચિપ્સને અત્યંત સાવચેતીપૂર્વક બહાર કાઢવામાં આવે છે. ચીનના શેનઝેન સ્થિત દેશના સૌથી મોટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ માર્કેટ ‘હુઆકિયાંગબેઈ’ માં આ જૂની ચિપ્સનું એક મોટું બ્લેક/ગ્રે માર્કેટ વિકસી ગયું છે. આ કાઢવામાં આવેલી ચિપ્સને સાફ કરવામાં આવે છે, તેના સોલ્ડરના અવશેષો હટાવાય છે અને રિફર્બિશ કરીને નવા સ્પેરપાર્ટ્સની કિંમત કરતા માત્ર 40 થી 60 ટકા ભાવે વેચી દેવામાં આવે છે. આ ચિપ્સનો ઉપયોગ માત્ર સસ્તા સ્માર્ટફોન જ નહીં, પરંતુ અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો અને કારના ગેજેટ્સમાં પણ થઈ રહ્યો છે.
-
જૂની ચિપ વાપરવાથી ગ્રાહકો પર શું જોખમ છે?
આ ‘જુગાડ’ પાછળ સૌથી મોટું જોખમ ડિવાઇસની વિશ્વસનીયતા પર છે. ફ્લોરિડા યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે ચિપ જેટલી જૂની હોય, ડેટા સેવ રાખવાની તેની ક્ષમતા એટલી જ ઓછી થઈ જાય છે. આ ઉપરાંત, એક સર્કિટ બોર્ડમાંથી ચિપ કાઢીને બીજા પર ફિટ કરવાની પ્રક્રિયામાં જે ગરમી પેદા થાય છે, તે ચિપના આંતરિક ભાગોને ખૂબ જ નબળા બનાવી દે છે. જો કોઈ સ્માર્ટફોનમાં આવી ખરાબ અથવા ઘસાયેલી ચિપ લાગેલી હોય, તો ફોન વારંવાર હેંગ થવા લાગે છે, કોઈ પણ ચેતવણી વગર અચાનક બંધ થઈ જાય છે અથવા તો કાયમ માટે ‘ડેડ’ (બગડી જવું) થઈ શકે છે.
સેમસંગ અને એસકે હાઇનિક્શ જેવી મોટી ચિપ બનાવતી કંપનીઓનું આખું ધ્યાન હાલમાં એઆઈ ડેટા સેન્ટર્સ માટે હાઇ-બેન્ડવિડ્થ મેમરી બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે. જેના કારણે સ્માર્ટફોનમાં વપરાતી LPDDR4 અને LPDDR5 જેવી લો-પાવર DRAM ની ભારે અછત સર્જાઈ છે અને તેની કિંમતો ગત વર્ષની સરખામણીમાં ત્રણ ગણી વધી ગઈ છે.
સસ્તા ફોન પર નભતી શાઓમી, ઓપ્પો અને વિવો જેવી ચીની કંપનીઓને આનો સૌથી મોટો ફટકો પડ્યો છે. કાઉન્ટરપોઇન્ટ રિસર્ચના જણાવ્યા અનુસાર, ગ્લોબલ માર્કેટમાં શાઓમીનો હિસ્સો ઘટીને 12 ટકા થઈ ગયો છે, જ્યારે ઓપ્પો અને વિવોના શિપમેન્ટમાં પણ 20 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે. વધતી પડતર કિંમતનો બોજ ગ્રાહકો પર ન નાખવો પડે, તે માટે આ કંપનીઓ હવે સસ્તી અને જૂની ચિપ્સનો સહારો લઈ રહી છે. ચિપનું આ સંકટ આગામી વર્ષ સુધી ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. જો આવું થશે, તો રિસાયકલ કરેલી રેમ (RAM) ની માંગ હજુ વધશે. પરંતુ જૂની ચિપનો અગાઉ કેટલો સમય અને કેવી રીતે ઉપયોગ થયો હતો તેની ચોક્કસ માહિતી મળવી અશક્ય છે, જેના કારણે તેની ગુણવત્તા અને લાંબા આયુષ્યની કોઈ ગેરંટી આપી શકાતી નથી.
