મુંબઈ, 5 સપ્ટેમ્બર 2026: ભારત ભલે આજે ચંદ્ર પર પહોંચી ગયો હોય, પરંતુ સમાજમાંથી જાતિ વ્યવસ્થા અને માનવતાને કલંકિત કરતી હાથથી મેલુ ઉઠાવવા જેવી કુપ્રથા હજુ પણ યથાવત છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટે આ ગંભીર સામાજિક મુદ્દે ફિટકાર વરસાવતાં મહારાષ્ટ્ર સરકારની એક નીતિને રદ્દ કરી દીધી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જોખમી સફાઈ દરમિયાન જીવ ગુમાવનાર કામદારોના પરિવારજનોને વળતર ચૂકવવાની પ્રાથમિક જવાબદારી રાજ્ય સરકારની જ છે.
જસ્ટિસ ભારતી ડાંગરે અને જસ્ટિસ મંજુષા દેશપાંડેની પીઠે મહત્ત્વપૂર્ણ આદેશ આપતા રાજ્ય સરકારને તાત્કાલિક અસરથી પીડિતોના આશ્રિતોને વળતર ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે સરકાર વળતર ચૂકવ્યા બાદ જરૂર પડે તો સંબંધિત ખાનગી સંસ્થાઓ કે નોકરીદાતાઓ પાસેથી તે રકમ વસૂલ કરી શકે છે.
અદાલતે સરકારને આદેશ આપ્યો છે કે આગામી છ મહિનાની અંદર એ તમામ વ્યક્તિઓની સત્તાવાર ઓળખ કરવામાં આવે, જેમણે ‘મેન્યુઅલ સ્કાવેંજર્સ અધિનિયમ-2013’ના દાયરામાં આવતી જોખમી સફાઈ કામગીરી દરમિયાન પોતાના પ્રાણ ગુમાવ્યા છે. ઓળખ પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ મૃતકના આશ્રિતોને પ્રત્યેક દીઠ 30 લાખ રૂપિયાનું આર્થિક વળતર આપવામાં આવશે.
કોર્ટે સરકારના તે પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો હતો જેમાં ખાનગી સોસાયટીઓ અને માલિકો પર વળતરની જવાબદારી નાખવામાં આવી હતી. પીઠે નોંધ્યું કે 2013નો કાયદો સાર્વજનિક કે ખાનગી નોકરીદાતાના આધારે કામદારો વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ રાખતો નથી. આ નીતિ સમાનતાના મૂળભૂત અધિકારનું સીધું ઉલ્લંઘન છે.
