નવી દિલ્હી, 2 સપ્ટેમ્બર 2026: કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આજે નવી દિલ્હીમાં ‘ટાઇગર લેન્ડસ્કેપ્સ: કન્ઝર્વેશન, બાયોઇકોનોમી એન્ડ ઇકોટુરિઝમ એઝ પિલર્સ ફોર લાઇવલીહૂડ એન્ડ ઇનકમ જનરેશન’ થીમ પર 2-દિવસીય આંતરરાષ્ટ્રીય વર્કશોપનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ વર્કશોપનું આયોજન 2જી – 3જી સપ્ટેમ્બર, 2026 દરમિયાન ઇન્ટરનેશનલ બિગ કેટ્સ એલાયન્સ, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક અને નેશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી, પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય દ્વારા સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવી રહ્યું છે.
મંચ પર ઉપસ્થિત મહાનુભાવોમાં સચિવ, તન્મય કુમાર; ડીજી (ફોરેસ્ટ્સ) અને સ્પેશિયલ સેક્રેટરી, સુશીલ કુમાર અવસ્થી; ડીજી IBCA, એસ.પી. યાદવ; ભારત માટે કન્ટ્રી ડાયરેક્ટર (ADB), સુશ્રી મિયા ઓકા, ઉપરાંત મંત્રાલય, IBCA, NTCA, ADBના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને ટાઇગર-રેન્જ ધરાવતા દેશોના પ્રતિનિધિઓ સામેલ હતા. આ ચર્ચાઓ ટાઇગર લેન્ડસ્કેપ્સને કુદરતી મૂડી તરીકે ઓળખવા, ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓના મૂલ્યને હાઇલાઇટ કરવા અને સંરક્ષણ, બાયોઇકોનોમી અને ઇકોટુરિઝમ કેવી રીતે ટકાઉ આજીવિકા, સ્થાનિક આવક નિર્માણ અને લાંબા ગાળાની ઇકોલોજીકલ સુરક્ષા માટેના મુખ્ય પરિબળો તરીકે સેવા આપી શકે તે શોધવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
-
ટાઇગર લેન્ડસ્કેપ્સ મૂલ્યવાન કુદરતી મૂડીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે
ઉદ્ઘાટન સત્રને સંબોધતા યાદવે પ્રોજેક્ટ ટાઇગર હેઠળ ભારતની નોંધપાત્ર સંરક્ષણ યાત્રા પર પ્રકાશ પાડ્યો, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વાઘનું અસ્તિત્વ જંગલો, ઘાસના મેદાનો, નદીઓ, શિકારની પ્રજાતિઓ, વન્યજીવ કોરિડોર અને સ્થાનિક સમુદાયોના સ્વાસ્થ્ય સાથે આંતરિક રીતે જોડાયેલું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ટાઇગર લેન્ડસ્કેપ્સ મૂલ્યવાન કુદરતી મૂડીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે જળ સુરક્ષા, કાર્બન સીક્વેસ્ટ્રેશન, આબોહવા નિયમન, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને આજીવિકા સહાય જેવી જટિલ ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.
મંત્રીએ પ્રજાતિ-કેન્દ્રિત સંરક્ષણથી આગળ વધીને સંકલિત લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો જે એકસાથે ઇકોલોજીકલ સુરક્ષા અને સામાજિક-આર્થિક વિકાસને આગળ ધપાવે છે. તેમણે કુદરત- આધારિત ઉકેલો, નવીન નાણાકીય પદ્ધતિઓ અને સમુદાય-આધારિત ઇકોટુરિઝમના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
યાદવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “સંવાદિતા સાથેનું સંરક્ષણ અને માનવ-પ્રકૃતિનું સહ-અસ્તિત્વ એ ઇકોલોજીકલ સંરક્ષણનો પાયો હોવો જોઈએ”. તેમણે એ વાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે જમીનના સંરક્ષણનો અર્થ ગુણવત્તાયુક્ત ખોરાકનું રક્ષણ છે, જે આખરે માનવ જાતિના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વિશ્વ રણનિર્માણ અને જમીનની ભેજમાં ઘટાડો તથા જમીનની ગુણવત્તામાં ઘટાડાના પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. ટાઇગર લેન્ડસ્કેપ્સનું સંરક્ષણ આ પરિસ્થિતિમાં પ્રકૃતિના રક્ષણ ઉપરાંત, ટકાઉ સામાજિક-આર્થિક વિકાસની સુવિધા માટે સ્થાનિક સમુદાયના જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને મુખ્ય મહત્વ ધરાવે છે.
-
ઇકોલોજીકલ સંરક્ષણ નીતિઓ ઘડવામાં ગ્લોબલ સાઉથમાંથી સ્થાનિક જ્ઞાનને એકસાથે લાવવા જોઈએ
મંત્રીએ વર્કશોપના સહભાગીઓને પરંપરાગત જ્ઞાનને સંહિતાબદ્ધ કરવાની અને કન્ઝર્વેશન, બાયો-ઇકોનોમી અને ઇકો-ટુરિઝમના ક્ષેત્રોમાં નીતિ નિર્માણમાં તે જ્ઞાનનો સમાવેશ કરવાની જરૂરિયાત પર વિચાર-વિમર્શ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. આ વર્કશોપ નોલેજ શેરિંગ, કેપેસિટી બિલ્ડિંગ, નેટિવ નોલેજ શેરિંગ અને નીતિ નિર્માણના સ્વરૂપને રૂપાંતરિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી હોવી જોઈએ. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, ઇકોલોજીકલ સંરક્ષણ નીતિઓ ઘડવામાં ગ્લોબલ સાઉથમાંથી સ્થાનિક જ્ઞાનને એકસાથે લાવવા માટે IBCA એ લીડ લેવી જોઈએ.
આ કાર્યક્રમ દરમિયાન, ઇન્ટરનેશનલ બિગ કેટ્સ એલાયન્સ (IBCA) અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) એ સામૂહિક સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરીને તેમની ભાગીદારીને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપ્યું હતું, જે લેન્ડસ્કેપ સંરક્ષણ, સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ, કેપેસિટી બિલ્ડિંગ, નોલેજ એક્સચેન્જ અને નેચર-પોઝિટિવ ફાઇનાન્સિંગ પહેલોમાં સહયોગને મજબૂત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. યાદવે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝન હેઠળ, સાત મોટી કેટ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ માટે કામ કરતા દેશો અને સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકાર માટેના વૈશ્વિક મંચ તરીકે ઇન્ટરનેશનલ બિગ કેટ્સ એલાયન્સ (IBCA) ની વધતી જતી ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
-
ભારત સાથે ADBની ભાગીદારીના 40 વર્ષ પૂર્ણ
IBCA અને ADB વચ્ચેની ભાગીદારીનું સ્વાગત કરતાં, સુશ્રી મિયા ઓકાએ માહિતી આપી હતી કે 2026એ ભારત સાથે ADBની ભાગીદારીના 40 વર્ષ પૂર્ણ થવાનું ચિહ્નિત કરે છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ભારત બિગ કેટ્સ ધરાવતા દેશો સાથે શેર કરવા માટે ઇકોલોજીકલ સંરક્ષણ અને ટકાઉ સામાજિક-આર્થિક વિકાસનો તેનો વિશાળ અનુભવ લાવે છે. સુશ્રી ઓકાએ બિગ કેટ્સ ધરાવતા દેશોને એકસાથે લાવવા અને ભારતના સમૃદ્ધ સંરક્ષણ અનુભવને શેર કરવા તેમજ ઇકોલોજીકલ સંરક્ષણ માટે ટકાઉ નાણાકીય તકો ઊભી કરવા માટે ADB જે ભૂમિકા ભજવશે તે પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
આ વર્કશોપે બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, કમ્બોડિયા, મલેશિયા, નેપાળ અને વિયેતનામના પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો અને સરકારી પ્રતિનિધિઓ સાથે MoEFCCના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, સમગ્ર દેશના રાજ્ય વન વિભાગો અને ટાઇગર રિઝર્વના પ્રતિનિધિઓ, ડેવલપમેન્ટ પાર્ટનર્સ, સંશોધકો, સંરક્ષણ પ્રેક્ટિશનરો અને અન્ય મુખ્ય સ્ટેકહોલ્ડર્સને એકસાથે લાવ્યા છે. તે અનુભવો શેર કરવા, પ્રાદેશિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને ટકાઉ વિકાસના ઉદ્દેશ્યોને આગળ વધારતી વખતે લેન્ડસ્કેપ સંરક્ષણને મજબૂત કરવા માટે નવીન અભિગમોની ઓળખ કરવા માટે એક અનોખું પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.
