પ્રદૂષણ નિયંત્રણ જહાજ ‘ICGS સમુદ્ર પ્રતાપ’ કાર્યરત; કોસ્ટ ગાર્ડમાં પ્રથમવાર મહિલા અધિકારીઓની નિયુક્તિ
ગોવા, 05 જાન્યુઆરી 2026: Pollution control ship ‘ICGS Samudra Pratap’ operational ભારતના શિપબિલ્ડિંગ ક્ષેત્રે ‘આત્મનિર્ભરતા‘ તરફ એક મોટું કદમ ભરતા, રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે આજે ગોવા ખાતે ઇન્ડિયન કોસ્ટ ગાર્ડ શિપ (ICGS) ‘સમુદ્ર પ્રતાપ’ રાષ્ટ્રને સમર્પિત કર્યું છે. ગોવા શિપયાર્ડ લિમિટેડ (GSL) દ્વારા નિર્મિત આ ભારતનું પ્રથમ સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન કરાયેલું ‘પોલ્યુશન કંટ્રોલ વેસલ’ (પ્રદૂષણ નિયંત્રણ જહાજ) છે.
સ્વદેશી શક્તિ: આ જહાજમાં 60% થી વધુ સામગ્રી સ્વદેશી છે. તે કોસ્ટ ગાર્ડના કાફલામાં અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું જહાજ છે, જે દરિયાઈ પ્રદૂષણ સામે લડવા અને પર્યાવરણ સુરક્ષા માટે અત્યાધુનિક સુવિધાઓથી સજ્જ છે.
મહિલા સશક્તિકરણ: ભારતીય દરિયાઈ ઇતિહાસમાં પ્રથમવાર, કોસ્ટ ગાર્ડના ફ્રન્ટલાઈન જહાજ પર બે મહિલા અધિકારીઓની નિયુક્તિ કરવામાં આવી છે. રક્ષામંત્રીએ આ બાબતને ગૌરવપૂર્ણ ગણાવતા કહ્યું કે, મહિલાઓ હવે માત્ર સહાયક ભૂમિકામાં જ નહીં, પરંતુ ફ્રન્ટલાઈન વોરિયર્સ તરીકે દેશની સેવા કરી રહી છે.
દુશ્મનોને કડક સંદેશ: સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, કોસ્ટ ગાર્ડની સજ્જતા ભારતની દરિયાઈ સરહદો પર ખરાબ નજર રાખનારા દુશ્મનોને સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે કોઈપણ દુસ્સાહસનો જડબાતોડ જવાબ આપવામાં આવશે.
જહાજની વિશેષતાઓ: 114.5 મીટર લાંબુ અને 4,170 ટન વજન ધરાવતું આ જહાજ પ્રદૂષણ શોધવાની સિસ્ટમ, ઓઇલ સ્કીમર્સ અને ફાયર ફાઇટિંગ ક્ષમતા ધરાવે છે. તે સમુદ્રમાં તેલના ફેલાવા (Oil Spill) ને રોકીને પરવાળાના ખડકો અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનું રક્ષણ કરશે.
વ્યૂહાત્મક વિઝન: રક્ષામંત્રીએ કોસ્ટ ગાર્ડને હવે માત્ર પ્લેટફોર્મ-કેન્દ્રિત રહેવાને બદલે ‘ઇન્ટેલિજન્સ’ અને ‘ઇન્ટિગ્રેશન’ (એકીકરણ) આધારિત દળ બનવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ભારતને એક ‘જવાબદાર દરિયાઈ શક્તિ’ ગણાવી હતી જે સમગ્ર ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવા કટિબદ્ધ છે.
શું છે વિશેષતા આ જહાજની?
આ જહાજ કોચી ખાતે સ્થિત રહેશે અને કેરળ તથા માહે વિસ્તારમાં ભારતીય દરિયાઈ ક્ષેત્રની સુરક્ષા અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણની જવાબદારી સંભાળશે. આ પ્રસંગે ગોવાના મુખ્યમંત્રી ડો. પ્રમોદ સાવંત અને કોસ્ટ ગાર્ડના મહાનિદેશક પરમેશ શિવમણિ સહિતના ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
દરિયાઈ પર્યાવરણ અને બ્લૂ ઈકોનોમીનું રક્ષણ રક્ષામંત્રીએ દરિયાઈ પર્યાવરણના રક્ષણને માત્ર વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત નહીં, પરંતુ નૈતિક જવાબદારી ગણાવી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ‘ICGS સમુદ્ર પ્રતાપ’ તેની આધુનિક સાઈડ-સ્વીપિંગ આર્મ્સ અને હાઈ-કેપેસિટી સ્કીમર્સ જેવી પ્રણાલીઓ દ્વારા સમુદ્રમાં તેલના ગળતર (Oil Spill) જેવી દુર્ઘટનાઓ પર ત્વરિત કાબૂ મેળવવામાં સક્ષમ છે. આ ક્ષમતા દરિયાકાંઠાના સમુદાયોની આજીવિકા અને ભારતની ‘બ્લૂ ઈકોનોમી’ (સમુદ્રી અર્થતંત્ર) માટે અત્યંત મહત્વની છે, કારણ કે તે દરિયાઈ જૈવવિવિધતા, માછીમારી અને પરવાળાના ખડકોને થતા નુકસાનને અટકાવશે. ભારત હવે એવા ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ ગયું છે જેમની પાસે પર્યાવરણ સુરક્ષા માટે આટલી અદ્યતન ટેકનોલોજી ઉપલબ્ધ છે.
ટેકનોલોજી અને આત્મનિર્ભરતાનું સંગમ જહાજની ટેકનિકલ વિશેષતાઓ પર પ્રકાશ પાડતા જણાવાયું હતું કે તે 22 નોટ્સથી વધુની ઝડપ ધરાવે છે અને તેની રેન્જ 6,000 નોટિકલ માઈલ છે, જે તેને લાંબા સમય સુધી સમુદ્રમાં તૈનાત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. તેમાં હેલિકોપ્ટર હેંગર અને એવિએશન સપોર્ટ જેવી સુવિધાઓ છે, જે સર્વેલન્સ મિશન દરમિયાન તેની પહોંચમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. શ્રી રાજનાથ સિંહે નોંધ્યું હતું કે ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ હેઠળ હવે ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડના જહાજોનું ઉત્પાદન, સર્વિસિંગ અને રિપેરિંગ સંપૂર્ણપણે ભારતમાં જ થઈ રહ્યું છે. તેમણે કોસ્ટ ગાર્ડને હવે વધુ આધુનિક બનીને ‘ઇન્ટેલિજન્સ-ડ્રિવન’ ફોર્સ તરીકે ઉભરી આવવા અને દરિયાઈ સાયબર સુરક્ષા જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ વિશેષ કૌશલ્ય વિકસાવવા માટે અનુરોધ કર્યો હતો.
