હોર્મુઝ કટોકટી: ઈરાન યુદ્ધ મુદ્દે અમેરિકા અને મિત્ર દેશો વચ્ચે તિરાડ, પશ્ચિમી દેશોએ સૈન્ય કાર્યવાહીનો પ્રસ્તાવ ફગાવ્યો
લંડન, 5 એપ્રિલ 2026: વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વની ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં સર્જાયેલી કટોકટીને ઉકેલવા માટે હવે દુનિયાના અનેક મોટા દેશો અમેરિકા વગર જ આગળ વધી રહ્યા છે. ઈરાન સાથેના યુદ્ધ અને તેની વૈશ્વિક અસરોને લઈને અમેરિકા અને તેના યુરોપિયન સાથી દેશો વચ્ચેના મતભેદો હવે સપાટી પર આવ્યા છે. ખાસ કરીને તેલ અને ગેસ માટે આ દરિયાઈ માર્ગ પર નિર્ભર દેશોમાં અમેરિકાના વલણ પ્રત્યે ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે.
આ અઠવાડિયે બ્રિટન દ્વારા બોલાવવામાં આવેલી 40 થી વધુ દેશોની બેઠકમાં આ જળમાર્ગ પર જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ કરવા ચર્ચા થઈ હતી. જોકે, આ બેઠકમાં પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેની તિરાડ સ્પષ્ટ દેખાઈ આવી હતી. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઈમેન્યુઅલ મેક્રોને અમેરિકાના સૈન્ય કાર્યવાહીના પ્રસ્તાવને ખુલ્લેઆમ ફગાવી દેતા કહ્યું કે, “અમેરિકા પોતે નિર્ણય લે અને પછી બીજા પાસે સમર્થનની અપેક્ષા રાખે તે યોગ્ય નથી. આ અમારું અભિયાન નથી.”
‘ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’ના અહેવાલ મુજબ, યુરોપિયન દેશો સૈન્ય હુમલાને બદલે આર્થિક દબાણ અને રાજદ્વારી વાતચીતને વધુ અસરકારક માની રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, સૈન્ય વિકલ્પ અત્યંત જોખમી અને અવાસ્તવિક છે. બીજી તરફ, સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં બહેરીને વેપારી જહાજોની સુરક્ષા માટે પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે, પરંતુ ચીન તેના વિરોધમાં હોવાનું ‘ધ હિલ’ના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથી દેશોના સહકારના અભાવે નારાજ છે અને તેમણે નાટોના ભવિષ્ય સામે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ટ્રમ્પની નીતિઓમાં ભારે અસમંજસ જોવા મળી રહી છે; એક તરફ તેઓ તેલ પર નિર્ભર દેશોને જાતે માર્ગ ખોલવા કહી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સંકેત આપી રહ્યા છે કે અમેરિકા પોતે આ માર્ગ ખોલીને તેલના વેપારમાં નફો કરી શકે છે.
જમીની સ્થિતિની વાત કરીએ તો, ઈરાને આ જળમાર્ગ પર પોતાનું પ્રભુત્વ જમાવી દીધું છે. ઈરાન હવે માત્ર તેના મિત્ર દેશોના જહાજોને જ મર્યાદિત રીતે પસાર થવા દઈ રહ્યું છે અને અન્ય જહાજો પાસેથી પસાર થવા માટે ‘શુલ્ક’ (ટેક્સ) લેવાનો પ્રસ્તાવ પણ રજૂ કર્યો છે. આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા ઘણી શિપિંગ કંપનીઓએ ઈમરજન્સી પ્લાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ચેતવણી આપી છે કે આ માર્ગ બંધ થવાથી વિશ્વમાં અનાજ, ખાતર અને અન્ય જરૂરી ચીજવસ્તુઓની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. આ માનવીય સંકટને પહોંચી વળવા માટે એક વિશેષ ટીમની રચના કરવામાં આવી છે. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સ્કીએ પણ સૂચન કર્યું છે કે ઉર્જા અને યુદ્ધના મુદ્દાઓને અલગ રીતે ઉકેલવા જોઈએ જેથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર સ્થિર રહી શકે. હાલમાં આ યુદ્ધ ક્યારે સમાપ્ત થશે અને અમેરિકા પાસે આમાંથી બહાર નીકળવાની કોઈ સ્પષ્ટ યોજના છે કે નહીં, તે અંગે ભારે અનિશ્ચિતતા પ્રવર્તી રહી છે.
આ પણ વાંચોઃ વિધાનસભા ચૂંટણી 2026: બૂથ પર હવે બીએસએફ જવાનો તપાસશે મતદારોના આઈડી કાર્ડ
