શારદીય નવરાત્રી અશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદા તિથિથી શરૂ થાય છે. આ વર્ષે શારદીય નવરાત્રી 15મી ઓક્ટોબર 2023થી શરૂ થવા જઈ રહી છે. જે 24 ઓક્ટોબરે સમાપ્ત થશે. વિજયા દશમી એટલે કે દશેરા 24 ઓક્ટોબરે છે.
નવરાત્રિના નવ દિવસ ખૂબ જ પવિત્ર માનવામાં આવે છે. દર વર્ષે મા અંબેના ભક્તો શારદીય નવરાત્રીના પર્વને પૂર્ણ ભક્તિ, ભક્તિ અને ઉમંગ સાથે ઉજવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, મા દુર્ગાના નવ અલગ-અલગ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. શારદીય નવરાત્રીમાં, અશ્વિન મહિનાની પ્રતિપદા તિથિથી નવમી સુધી, દેવી દુર્ગાના તમામ નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે, તે બધાનું અલગ અલગ મહત્વ છે.
નવરાત્રીના પહેલા દિવસે માતા શૈલપુત્રીની પૂજા કરવાની પરંપરા છે. શૈલપુત્રી એ દેવી દુર્ગાનું પ્રથમ સ્વરૂપ છે. પર્વત રાજા હિમાલયના સ્થાને જન્મ લેવાને કારણે આ દેવી શૈલપુત્રીના નામથી પ્રખ્યાત થઈ. દેવીનું આ સ્વરૂપ ઇચ્છાશક્તિ અને આત્મવિશ્વાસ દર્શાવે છે. મા દુર્ગાનું આ માનવ સ્વરૂપ દર્શાવે છે કે મનુષ્યની સકારાત્મક ઈચ્છાશક્તિ દેવી દુર્ગાની શક્તિ છે. તેમની પૂજા કરવાથી ચંદ્ર સંબંધિત તમામ દોષ દૂર થાય છે.
દેવી દુર્ગાનું બીજું સ્વરૂપ બ્રહ્મચારિણી છે. આ દેવી, જે બ્રહ્માની ઇચ્છાશક્તિ અને સંન્યાસનો ઉપયોગ કરે છે, તે ત્યાગનું પ્રતીક છે. તેમની પૂજાથી માણસમાં તપ, ત્યાગ, ત્યાગ, સદાચાર અને સંયમ વધે છે. તેમજ કુંડળીમાં મંગળ સાથે જોડાયેલા તમામ દોષોથી મુક્તિ મળે છે.
દેવી દુર્ગાનું ત્રીજું સ્વરૂપ મા ચંદ્રઘંટા છે. ઘડિયાળના આકારનો ચંદ્ર માતાના કપાળને શણગારે છે. આ તેમના નામનો આધાર છે. આ દેવી એકાગ્રતાનું પ્રતિક છે. તેમની પૂજા કરવાથી સ્વાસ્થ્યનું વરદાન મળે છે. માતા ચંદ્રઘંટા શક્તિ વધારે છે. જે લોકો ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકતા નથી, ક્રોધી સ્વભાવ ધરાવતા અને વિચલિત મન ધરાવતા હોય તેમણે મા ચંદ્રઘંટાની પૂજા કરવી જોઈએ.
દેવી દુર્ગાનું ચોથું સ્વરૂપ મા ચંદ્રઘંટા છે. ઘડિયાળના આકારનો ચંદ્ર માતાના કપાળને શણગારે છે. આ તેમના નામનો આધાર છે. આ દેવી એકાગ્રતાનું પ્રતિક છે. તેમની પૂજા કરવાથી સ્વાસ્થ્યનું વરદાન મળે છે.
નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે માતા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમને સ્કંદમાતા કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ભગવાન સ્કંદ એટલે કે કાર્તિકેયની માતા છે. સ્કંદમાતા ભક્તોની તમામ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે માતા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમને સ્કંદમાતા કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ભગવાન સ્કંદ એટલે કે કાર્તિકેયની માતા છે.
નવરાત્રિની છઠ્ઠી તારીખ દેવી કાત્યાયનીને સમર્પિત છે. આ દિવસે માતા દુર્ગાના કાત્યાયની સ્વરૂપની પૂજા કરવામાં આવે છે. કાત્યાયન ઋષિની પુત્રી હોવાને કારણે તેને કાત્યાયની કહેવામાં આવે છે. માતાનું આ સ્વરૂપ સખત પરિશ્રમનું પ્રતીક છે અને સ્ત્રીઓને પ્રેરણા આપે છે કે તે દયા, તપ, સંયમ અને બલિદાન જેવા ગુણો ધરાવતી બહાદુર સ્ત્રી પણ છે.
નવરાત્રિના સાતમા દિવસે, દુર્ગાની સાતમી શક્તિ દેવી કાલરાત્રિની પૂજા કરવાની પરંપરા છે. મા કાલરાત્રીને યંત્ર, મંત્ર અને તંત્રની દેવી પણ કહેવામાં આવે છે. ભયંકર દેખાવ છતાં શુભ ફળ આપનારી દેવી શુભંકરી નામથી પૂજાય છે. માતા કાલરાત્રિ અનિષ્ટનો નાશ કરનાર અને ગ્રહોના અવરોધોને દૂર કરનાર છે.
આઠમા દિવસે એટલે કે અષ્ટમી તિથિના દિવસે, મા દુર્ગાના આઠમા સ્વરૂપ માતા મહાગૌરીની પૂજા કરવાની પરંપરા છે. દેવીનું આ સ્વરૂપ શિવપ્રિયા સ્વરૂપ છે જે તેમની સાથે કૈલાસમાં બિરાજમાન છે. તેની પૂજા કરવાથી ભક્તોના તમામ પાપ ધોવાઈ જાય છે.
