નવું રિપોઝીટરી સમગ્ર ભારતમાં વસ્તી-સ્તરના પ્રભાવ માટે 110થી વધુ AI સ્ટાર્ટઅપ્સનું મેપિંગ કરે છે
નવી દિલ્હી, 19 ફેબ્રુઆરી 2026: ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026 માં બહાર પાડવામાં આવેલ ‘ઇન્ડિયાઝ AI ઇમ્પેક્ટ સ્ટાર્ટઅપ્સ’, વસ્તી-સ્તરની સામાજિક અને આર્થિક અસર માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરતા 110 સ્ટાર્ટઅપ્સ અને બિન-લાભકારી સંસ્થાઓની રૂપરેખા આપે છે. ઇન્ડિયાAI (IndiaAI) અને કલ્પ ઇમ્પેક્ટ (Kalpa Impact) દ્વારા પ્રકાશિત આ રિપોઝીટરી આરોગ્ય સંભાળ, કૃષિ, શિક્ષણ, આબોહવા, નાણાકીય સમાવેશ, શહેરી ગતિશીલતા અને જાહેર સેવા વિતરણ સહિતના ક્ષેત્રોમાં ફેલાયેલી છે.
આ રિપોઝીટરી ભારતની ‘AI-ફોર-ઇમ્પેક્ટ’ ઇકોસિસ્ટમનું પ્રથમ માળખાગત મેપિંગ છે, જે દસ્તાવેજીકરણ કરે છે કે કેવી રીતે ભારતીય સ્થાપકો એવા ઉકેલો બનાવી રહ્યા છે જે ડિઝાઇનમાં સ્થાનિક છે અને સુસંગતતામાં વૈશ્વિક છે. વિશ્લેષણ એક એવી ઇકોસિસ્ટમ દર્શાવે છે જે એકસાથે પ્રયોગો અને એકત્રીકરણ (consolidation) કરી રહી છે, જેમાં વૉઇસ AI અને માતૃભાષાના ઇન્ટરફેસ વંચિત વસ્તી સુધી પહોંચવા માટેના પ્રાથમિક માધ્યમ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે, અને મેડ-ઇન-ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશન મોડલ્સમાં રોકાણ કરતા બિલ્ડરોનો વધતો સમૂહ જોવા મળી રહ્યો છે. તે સંકલન માટે તૈયાર AI ક્ષમતાઓ શોધતા નીતિ નિર્માતાઓ માટે, તકનીકી પરિપક્વતા અને સ્કેલેબિલિટી ધરાવતા સાહસોને ઓળખતા રોકાણકારો માટે અને ગ્લોબલ સાઉથના પ્રતિકૃતિ બનાવી શકાય તેવા (replicable) મોડલ્સ પર નજર રાખતા વૈશ્વિક વિકાસ સમુદાય માટે સંદર્ભ તરીકે કામ કરે છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલયના અધિક સચિવ, NIC ના મહાનિર્દેશક અને ઇન્ડિયાAI મિશનના CEO, અભિષેક સિંહે જણાવ્યું હતું કે, “ઇન્ડિયાઝ AI ઇમ્પેક્ટ સ્ટાર્ટઅપ્સ: રિપોઝીટરી ઓફ 100+ સ્ટાર્ટઅપ્સ એન્ડ નોન-પ્રોફિટ્સ એ એક વ્યવહારુ સંસાધન છે જે હિસ્સેદારોને જાહેર ઉદ્દેશ્યો સાથે સુસંગત પહેલોની માળખાગત ઝાંખી આપે છે. નીતિ નિર્માતાઓ માટે, તે હાલના ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે સંકલન માટે તૈયાર ક્ષમતાઓ પર પ્રકાશ પાડે છે. ઉદ્યોગ અને રોકાણકારો માટે, તે તકનીકી પરિપક્વતા, સ્કેલેબિલિટી અને લાંબા ગાળાની સંભવિતતા ધરાવતા સાહસો દર્શાવે છે. સાથે મળીને, તે જાણકાર જોડાણ અને સ્વીકારને સમર્થન આપવા માટે એકીકૃત સંદર્ભ તરીકે કામ કરે છે.”
શ્રી મોહમ્મદ વાય. સફિરુલ્લા કે, IAS, ઇન્ડિયાAI મિશન, એ જણાવ્યું હતું કે, “ભારતની AI ઇકોસિસ્ટમ ઝડપથી પરિપક્વ થઈ રહી છે, અને આ રિપોઝીટરી એક નિર્ણાયક ક્ષણને કેપ્ચર કરે છે જ્યાં ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ આશાસ્પદ પાઇલોટ્સમાંથી તૈનાત, સ્કેલ કરેલા સોલ્યુશન્સ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે જે લાખો લોકોને સેવા આપે છે. ઇન્ડિયાAI મિશન આ ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, અને આ પ્રકાશન હિસ્સેદારોને સ્પષ્ટ દૃશ્ય પ્રદાન કરે છે કે ક્યાં અસર પહેલેથી જ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે.”
શ્રી અંશુલ સિંઘલ, જનરલ મેનેજર (સ્ટાર્ટઅપ્સ), MeitY, એ જણાવ્યું હતું કે, “આ રિપોઝીટરીમાં જે અલગ પડે છે તે ઉકેલવામાં આવતી સમસ્યાઓની વિવિધતા છે, કોર્ટરૂમ ટ્રાન્સક્રિપ્શનથી લઈને ગ્રામીણ આરોગ્ય સ્ક્રીનિંગથી લઈને નાના ખેડૂતોને કૃષિ સલાહ સુધી. ભારતીય AI સ્ટાર્ટઅપ્સ માત્ર એપ્લિકેશન્સ નથી બનાવી રહ્યા; તેઓ સમાવેશ માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવી રહ્યા છે.”
શ્રી સુશાંત કુમાર, સ્થાપક અને CEO, કલ્પ ઇમ્પેક્ટ, એ જણાવ્યું હતું કે, “ભારતની AI સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ જેને અમે ‘સુપર-યુટિલિટી’ કહીએ છીએ તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે માનવ જરૂરિયાતો અને જાહેર સેવાના પડકારો માટે વાસ્તવિક દુનિયામાં AI તૈનાત કરે છે. અમારું વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે મોટાભાગની ગ્રોથ-સ્ટેજ કંપનીઓ પહેલેથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિસ્તરી છે, જે ભારતને ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે AI નિકાસ હબ તરીકે સ્થાપિત કરે છે. ઈન્ટરનેટ વગર કામ કરતા એજ AI સોલ્યુશન્સથી લઈને સ્થાનિક બોલીઓ બોલતા વૉઇસ બોટ્સ સુધી, ભારતીય સ્થાપકો ઉપખંડ માટે અનન્ય અને વિશ્વ માટે સુસંગત સમસ્યાઓ માટે ફૂલ-સ્ટેક સોલ્યુશન્સ બનાવી રહ્યા છે.”
