તેલંગાણાના પ્રાચીન ‘ગોનલાલા ગુડી મંદિર’ને રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારક તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું

નવી દિલ્હી, 03 સપ્ટેમ્બર 2026: ભારત સરકારે તેલંગાણામાં આવેલા ‘પ્રાચીન ગોંડલા ગુડી મંદિર’ (જે તેના ઉત્કૃષ્ટ કોતરકામ અને સ્થાપત્ય વારસા માટે જાણીતું છે) ને રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારક તરીકે જાહેર કર્યું છે.

આ મંદિર યુનેસ્કો (UNESCO) વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ એવા કાકતીય રુદ્રેશ્વર (રામપ્પા) મંદિરની નૈઋત્ય દિશામાં આવેલું છે. કાકતીય યુગનું ‘ત્રિકૂટાલય’ (ત્રણ ગર્ભગૃહ ધરાવતું મંદિર) એવું રામપ્પા મંદિર યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે.

PIB Culture એ બુધવારે X પર માહિતી આપી હતી કે મુલુગુ (તેલંગાણા) ના પાલમપેટમાં આવેલ ઐતિહાસિક ‘ગોલનાલા ગુડી’ મંદિરને ASI (આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા) દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારક તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. કાકતીય યુગનું આ ‘ત્રિકુટાલયમ’ (ત્રણ ગર્ભગૃહ ધરાવતું મંદિર) તેના ઉત્કૃષ્ટ કોતરણીકામ અને સ્થાપત્ય વારસા માટે જાણીતું છે અને તે યુનેસ્કોની યાદીમાં સામેલ રામપ્પા મંદિરની નજીક આવેલું છે.

આ પોસ્ટમાં સંસ્કૃતિ મંત્રાલય દ્વારા 31 ઓગસ્ટે બહાર પાડવામાં આવેલી સૂચનાની નકલ પણ શેર કરવામાં આવી હતી.

દરમિયાન, આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (ASI) હવે જાહેર જનતાની અવરજવરને સરળ બનાવવા માટે આ સ્થળે સંરક્ષણ કાર્યની યોજના બનાવી રહ્યું છે જેમાં છતનું સમારકામ, જમીનનું સમતલીકરણ અને ભોંયતળિયાનું પુનઃસ્થાપન સામેલ છે.

કાકતીય વંશ એ એક તેલુગુ વંશ હતો જેણે12મી અને 14મી સદીની વચ્ચે વર્તમાન ભારતના પૂર્વીય દખ્ખણ પ્રદેશના મોટા ભાગ પર શાસન કર્યું હતું. તેમનું રાજ્યક્ષેત્ર વર્તમાન તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશ ઉપરાંત પૂર્વીય કર્ણાટક, ઉત્તરીય તમિલનાડુ અને દક્ષિણી ઓડિશાના કેટલાક ભાગો સુધી વિસ્તરેલું હતું.

પ્રાચીન અને ભવ્ય મંદિર

આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (ASI) ના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે ‘ગોનલાલા ગુડી’ એ એક ‘ત્રિકૂટાલય’ (ત્રણ ગર્ભગૃહ ધરાવતું મંદિર) છે; તેમાં પૂર્વમુખી મંડપ (સ્તંભોવાળો સભાગૃહ) અને ત્રણ ગર્ભગૃહ છે, જેમાં મધ્યના ગર્ભગૃહમાં શિવલિંગ સ્થાપિત છે.

મંદિરના ગર્ભગૃહની આંતરિક દીવાલો શિલ્પોથી સુશોભિત છે, જ્યારે પ્રવેશદ્વારો પર કોતરણીવાળા હંસોની હારમાળાઓ અને જાળીકામ જોવા મળે છે જે મંદિરની એક વિશિષ્ટ વિશેષતા છે. મંદિરની આગળના ભાગમાં બે અલગ મંદિરો આવેલાં છે, જે ઝીણવટભરી કોતરણી અને ‘દ્વારપાળો’ (દ્વાર-રક્ષકો)ની મૂર્તિઓથી સુશોભિત છે; વળી, તેના વરંડા સુંદર કોર્નિસ (છજલીઓ) અને જાળીઓથી સજાવેલા છે.

મુખ્ય મંદિરના પ્રવેશદ્વારની સામે કોતરણીકામવાળો એક મંડપ આવેલો છે, જે ઉત્તર, દક્ષિણ અને પશ્ચિમ દિશા તરફ મુખ ધરાવતા ત્રણ ગર્ભગૃહો અને એક પ્રવેશ-કક્ષ (વેસ્ટિબ્યુલ) તરફ દોરી જાય છે. તેની દીવાલો પર વિષ્ણુ, લક્ષ્મી, ગણેશ અને મહિષાસુરમર્દિની (દેવી દુર્ગા)ની પ્રતિમાઓ અંકિત છે. આ મંદિર પ્રાણીઓની આકૃતિઓ અને પુષ્પ-નકશીથી સુશોભિત એક ઊંચા ચબૂતરા પર સ્થિત છે.

વધુ વાંચો: પાકિસ્તાનમાં 100 વર્ષ જૂનું મંદિર તોડી પાડવામાં આવ્યું, ભારતે તાત્કાલિક તપાસની માંગ કરી