નવી દિલ્હી, 3 સપ્ટેમ્બર 2026: ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્ર માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના અનુમાન મુજબ, દેશમાં કુલ ખાદ્યન્ન ઉત્પાદન વધીને વિક્રમજનક 376.56 મિલિયન ટન રહેવાનો અંદાજ છે. આ આંકડો ગત વર્ષના 357.73 મિલિયન ટન ઉત્પાદનની સરખામણીએ આશરે 18.8 મિલિયન ટન એટલે કે 5.3 ટકા જેટલો વિશેષ વધારો દર્શાવે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા અધિનિયમ, 2013 અંતર્ગત ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ખાદ્ય સુરક્ષા કાર્યક્રમોમાંનું એક સંચાલિત કરે છે, જેના દાયરામાં દેશના આશરે 80 કરોડ નાગરિકો સીધા લાભાન્વિત થાય છે. કૃષિ ઉત્પાદનમાં થયેલા આ જબરદસ્ત વધારાની સાથે દેશભરમાં અનાજ સંગ્રહ માટેના વિકેન્દ્રીકૃત માળખા (ડિસેન્ટ્રલાઈઝ્ડ ગ્રેઈન સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર)નું મહત્વ અનેકગણું વધી ગયું છે. આ દિશામાં મોટું પગલું ભરતા સહકારી ક્ષેત્રમાં વર્ષ ૨૦૨૩માં ‘વિકેન્દ્રીકૃત અનાજ સંગ્રહ યોજના’ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજના પ્રાથમિક કૃષિ ધિરાણ સંગઠનો (PACS)ના માધ્યમથી સંગ્રહ, પ્રોસેસિંગ, ખરીદી અને વિતરણ પ્રણાલીને અત્યંત મજબૂત અને પારદર્શક બનાવવામાં મોટું યોગદાન આપી રહી છે.
સંસ્થાકીય સમન્વય અને નાણાકીય સહાયતા તંત્ર દ્વારા સમર્થિત આ યોજના ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. પ્રારંભિક તબક્કે 11 રાજ્યોમાં પાઇલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ થયેલી આ પહેલ અંતર્ગત જુલાઈ 2026 સુધીમાં દેશભરના 313 PACSમાં આધુનિક ગોડાઉનોનું નિર્માણ કાર્ય સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી લેવામાં આવ્યું છે. આના પરિણામે 1.80 લાખ ટન (LMT)થી વધુની નવી સંગ્રહ ક્ષમતા ઊભી થઈ છે, જેમાં ગુણવત્તાના ધોરણો અને વ્યાપારિક વ્યવહારિકતા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
-
યોજનાના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો અને ખેડૂતોને ફાયદો
સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવેલી આ સહકારી સંગ્રહ યોજનાના મુખ્ય લક્ષ્યોમાં અનાજનો બગાડ અટકાવવો, ખાદ્ય સુરક્ષાને વધુ દ્રઢ કરવી અને ખેડૂતોને મુશ્કેલ સંજોગોમાં ઓછી કિંમતે પાક વેચવાની મજબૂરીમાંથી મુક્તિ અપાવવાનો સમાવેશ થાય છે. આનાથી ખેડૂતોને પોતાના ઉત્પાદનના યોગ્ય અને સારા ભાવ મેળવવા માટે વધુ બજારકીય રાહત મળશે. સાથે જ, ખરીદ કેન્દ્રો, ગોડાઉનો અને વ્યાજબી ભાવની દુકાનો વચ્ચેના પરિવહન ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. આ યોજના PACSની ભૂમિકાને વ્યાપક બનાવીને કૃષિ પ્રવૃત્તિઓમાં વૈવિધ્ય લાવવામાં પણ મદદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે.
મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, તમિલનાડુ, તેલંગાણા, અસમ, કર્તક અને ત્રિપુરા જેવા રાજ્યોમાં આ પાઇલોટ પ્રોજેક્ટ્સને જમીની સ્તરે લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. સત્તાવાર ફેક્ટશીટ અનુસાર, આ પ્રાયોગિક પ્રોજેક્ટ્સે સહકારી સ્તરે સ્થાનિક સંગ્રહ માળખાની સક્ષમતાને સાબિત કરી દીધી છે અને ભવિષ્ય માટે એક મજબૂત વ્યવહારુ પાયો તૈયાર કર્યો છે, જે ખેડૂતો માટે આવકના નવા અવસરો પણ પેદા કરી રહ્યો છે.
