નવી દિલ્હી, 16 સપ્ટેમ્બર 2026: સરકારે રુ. 3 લાખ સુધીના નાના મૂલ્યના નિકાસ કન્સાઇનમેન્ટ માટે રજીસ્ટ્રેશન-કમ-મેમ્બરશિપ સર્ટિફિકેટ (RCMC) અથવા રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટની જરૂરિયાતમાંથી ‘ડી મિનિમિસ’ (લઘુત્તમ) મુક્તિ રજૂ કરી છે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય નવા અને નાના નિકાસકારો માટે પાલનનો બોજ ઘટાડવાનો અને ટપાલ, કુરિયર અને અન્ય ઉભરતા માધ્યમો દ્વારા નિકાસને સરળ બનાવવાનો છે.
વિદેશ વ્યાપાર મહાનિદેશાલય (DGFT) એ વિદેશ વ્યાપાર નીતિ, 2023 ના પેરા 2.57 માં સુધારો કરીને જોગવાઈ કરી છે કે રુ. 3 લાખ સુધીના ફ્રી-ઓન-બોર્ડ (FOB) મૂલ્ય ધરાવતા નિકાસ કન્સાઇનમેન્ટ માટે RCMC અથવા રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટની જરૂર રહેશે નહીં, જ્યાં વિદેશ વ્યાપાર નીતિ હેઠળ અન્યથા આવું સર્ટિફિકેટ જરૂરી હોય. રુ. 3 લાખથી વધુના નિકાસ કન્સાઇનમેન્ટ માટે જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં માન્ય RCMC અથવા રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટની જરૂરિયાત ચાલુ રહેશે.
છેલ્લા પાંચ વર્ષ (2021-22 થી 2025-26) ના ઐતિહાસિક ડેટા દર્શાવે છે કે ઓછા મૂલ્યની નિકાસ શિપિંગ બિલમાં નોંધપાત્ર હિસ્સો ધરાવે છે પરંતુ એકંદર નિકાસ મૂલ્યમાં તેનો હિસ્સો ખૂબ જ નાનો છે. ઉદાહરણ તરીકે, USD 3,000 સુધીના કન્સાઇનમેન્ટ શિપિંગ બિલમાં 43 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે પરંતુ ભારતની કુલ મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસ મૂલ્યમાં માત્ર 0.86 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. તેથી આ મુક્તિથી એકંદર નિકાસ મૂલ્ય પર માત્ર આંશિક અસર પડીને મોટી સંખ્યામાં નાના મૂલ્યના નિકાસ વ્યવહારો આવરી લેવાય તેવી અપેક્ષા છે.
હાલમાં, નિકાસકારોએ સામાન્ય રીતે વિદેશ વ્યાપાર નીતિ હેઠળ જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં સંબંધિત એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ અથવા કમોડિટી બોર્ડ પાસેથી RCMC અથવા રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ મેળવવું જરૂરી હોય છે. નાના મૂલ્યના કન્સાઇનમેન્ટ હાથ ધરતા નવા અથવા ક્યારેક નિકાસ કરતા નિકાસકારો માટે, આમાં નિકાસ હાથ ધરતા પહેલા યોગ્ય નોંધણી સંસ્થાની ઓળખ કરવી, નિર્ધારિત દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા અને નોંધણી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી સહિતના વધારાના પાલન પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.
આ પગલું પાત્ર નાના મૂલ્યના કન્સાઇનમેન્ટ માટે અગાઉથી RCMC મેળવવાની જરૂરિયાતને દૂર કરીને MSMEs, કારીગરો, નાના વ્યવસાયો અને પ્રથમ વખત નિકાસ કરનારાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પ્રવેશ માટે એક સરળ પ્રવેશ બિંદુ પ્રદાન કરે છે. આનાથી ઉભરતા નિકાસકારોને વિદેશી બજારોનું પરીક્ષણ કરવા અને ઓછી પ્રારંભિક પાલન જરૂરિયાતો સાથે નિકાસનો ટ્રેક રેકોર્ડ સ્થાપિત કરવામાં સક્ષમ બનાવશે.
જેમ જેમ નિકાસકારો તેમની કામગીરીનો વિસ્તાર કરે છે અને તેમના કન્સાઇનમેન્ટ રુ. 3 લાખની મર્યાદાથી આગળ વધે છે, તેમ તેઓ સંબંધિત એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ અથવા કમોડિટી બોર્ડની સભ્યપદ મેળવી શકે છે અને નિકાસ પ્રમોશન, બજાર પહોંચ અને અન્ય સંસ્થાકીય સહાય સેવાઓ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
આ પગલું નવા નિકાસકારો માટે પ્રવેશના ઓછા અવરોધો પૂરા પાડે છે, જેથી પ્રથમ વખત અને ક્યારેક નિકાસ કરનારાઓને અગાઉથી RCMC મેળવ્યા વિના પાત્ર નાના મૂલ્યની નિકાસ કરવાની મંજૂરી મળે છે. તે ખાસ કરીને MSMEs અને નાના વ્યવસાયો માટે ફાયદાકારક છે, કારણ કે નાના ઉત્પાદકો, કારીગરો, સાહસિકો અને ઉભરતા નિકાસકારો વિદેશી બજારોની શોધખોળ કરી શકશે અને ઓછી પ્રારંભિક પાલન જરૂરિયાતો સાથે નિકાસ ટ્રેક રેકોર્ડ બનાવી શકશે.
આ મુક્તિ ઇ-કોમર્સ અને અન્ય ઉભરતી નિકાસ ચેનલોને પણ સરળ બનાવશે. તે ટપાલ, કુરિયર અને અન્ય ઉભરતી ચેનલો દ્વારા ઓછા મૂલ્યની નિકાસને ટેકો આપે તેવી અપેક્ષા છે જે વ્યવસાયોને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રાહકો સુધી પહોંચવા માટે વધુને વધુ સક્ષમ બનાવી રહી છે.
આ પગલું વૈશ્વિક બજારોમાં ઉભરતા નિકાસકારોના ક્રમિક સંકલનને ટેકો આપશે. જેમ જેમ નિકાસકારો સ્કેલ અપ કરશે અને ઉચ્ચ મૂલ્યના કન્સાઇનમેન્ટ હાથ ધરશે, તેઓ RCMC સભ્યપદ મેળવી શકશે અને એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ અને અન્ય નિર્ધારિત સંસ્થાઓ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી નિકાસ પ્રમોશન અને સંસ્થાકીય સહાયની વિશાળ શ્રેણી મેળવી શકશે.
તે જ સમયે, મોટી નિકાસ માટેનું હાલનું માળખું યથાવત રહેશે. મુક્તિ માત્ર નાના મૂલ્યના કન્સાઇનમેન્ટ સુધી સીમિત છે, જ્યારે રુ. 3 લાખથી વધુના કન્સાઇનમેન્ટ માટે જ્યાં અન્યથા લાગુ પડતું હોય ત્યાં RCMC અથવા રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટની જરૂરિયાત ચાલુ રહેશે.
આ પગલું નિકાસમાં MSMEs ની વધુ ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરીને એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ અને કમોડિટી બોર્ડના આધારને વ્યાપક બનાવવામાં પણ મદદ કરશે. પ્રારંભિક પાલન અવરોધને ઓછો કરીને, વધુ MSMEs આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પ્રવેશ કરી શકશે અને, જેમ જેમ તેમની નિકાસ કામગીરી રુ. 3 લાખની મર્યાદાથી આગળ વધશે, RCMC મેળવશે અને નિકાસ પ્રમોશન પ્રવૃત્તિઓ, બજાર પહોંચની પહેલો અને અન્ય સંસ્થાકીય સહાય મેળવવા માટે સંબંધિત EPCs અથવા કમોડિટી બોર્ડના સભ્યો બનશે.
આ પગલું પાલનનો બોજ ઘટાડવા, નિકાસમાં ભાગીદારી વ્યાપક બનાવવા અને MSMEs, પ્રથમ વખત નિકાસ કરનારાઓ અને ઉભરતા વ્યવસાયો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારને વધુ સુલભ બનાવવા માટેની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત કરે છે.
