નાના ખેડૂતોને મજબૂત બનાવ્યા વિના ખાદ્ય સુરક્ષા અશક્ય: ભારત

ભોપાલ, 12 જૂન 2026: મધ્યપ્રદેશની વાણિજ્યિક રાજધાની અને સ્વચ્છતાના પ્રતીક ઇન્દોરમાં બ્રિક્સ દેશોના કૃષિ પ્રધાનોનું બે દિવસીય સંમેલન શરૂ થયું. આ પ્રસંગે, કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ પ્રધાન શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ભારતની કૃષિ શક્તિઓ, સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો અને વૈશ્વિક સહયોગ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે શાંતિ, સંકલન અને ભાગીદારી આધારિત વિકાસના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, જે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં “વસુધૈવ કુટુંબકમ” ની ભાવનાને આગળ ધપાવશે, વિશ્વને એક પરિવાર માનશે. કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્યમંત્રી રામ નાથ ઠાકુર પણ આ કાર્યક્રમમાં હાજર રહ્યા હતા.

તેમના સંબોધનમાં, શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે “અતિથિ દેવો ભવ” ની ભારતીય પરંપરાનો ઉલ્લેખ કરીને તમામ પ્રતિનિધિઓનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત હંમેશા વૈશ્વિક એકતા, શાંતિ અને સહયોગનું સમર્થક રહ્યું છે. તેમના મતે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતનું વિઝન “યુદ્ધ નહીં, શાંતિ; સંકલન, સંઘર્ષ નહીં” પર આધારિત છે, જે વૈશ્વિક કૃષિ સહકાર માટે માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો બની શકે છે.

• નાના ખેડૂતો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારો માટે સામૂહિક ઉકેલોની જરૂરિયાત

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્લેટફોર્મ ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારો, જેમ કે આબોહવા પરિવર્તન, કુદરતી સંસાધનો પર વધતો દબાણ અને બજારની અનિશ્ચિતતાઓના સામૂહિક ઉકેલો શોધવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો નાના ખેડૂતોને મજબૂત બનાવવામાં આવે તો વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા આપમેળે મજબૂત થશે.

ભારતની કૃષિ સિદ્ધિઓનો ઉલ્લેખ કરતા, શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા દાયકામાં કૃષિ ક્ષેત્રે સરેરાશ વાર્ષિક 4.5% વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે દેશનું કુલ ખાદ્ય ઉત્પાદન આશરે 376 મિલિયન ટન સુધી વધી ગયું છે. ઘઉંનું ઉત્પાદન આશરે 118 મિલિયન ટન છે, બાગાયતી ઉત્પાદન 378 મિલિયન ટનથી વધુ છે, અને માછલીનું ઉત્પાદન 19 મિલિયન ટનથી વધુ થયું છે.

• ખાદ્ય સુરક્ષા અને ખેડૂતોની ભૂમિકા પર ભાર

તેમણે જણાવ્યું કે ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો ખાદ્ય સુરક્ષા કાર્યક્રમ ચલાવે છે, જે મોટી વસ્તીને ખાદ્ય સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. તેમણે આ સિદ્ધિઓ માટે ખેડૂતોની મહેનત અને સરકારની ખેડૂત-કેન્દ્રિત નીતિઓને શ્રેય આપ્યો છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે ભારતના લગભગ 43% કાર્યબળ કૃષિ ક્ષેત્રમાં રોકાયેલું છે. સુધારેલા બીજ, સિંચાઈ, આધુનિક ટેકનોલોજી અને ખેડૂત સહાય કાર્યક્રમોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ અમલમાં મુકાયેલી વિવિધ યોજનાઓથી ખેડૂતોને નોંધપાત્ર લાભ મળ્યો છે.

તેમણે સમજાવ્યું કે દેશના લગભગ 87% ખેડૂતો નાના અને સીમાંત ખેડૂતો છે, અને તેમને સશક્ત બનાવવા એ સમાવેશી વિકાસની ચાવી છે. પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ, કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ અને પાક વીમા જેવી યોજનાઓ દ્વારા ખેડૂતોને નાણાકીય સહાય અને સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે.

• કુદરતી ખેતી અને ‘ખેતર બચાવો’ અભિયાન પર ભાર મૂકવો

કુદરતી ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, ચૌહાણે કહ્યું કે રાસાયણિક ખાતરોનો સંતુલિત ઉપયોગ અને માટીના સ્વાસ્થ્યનું જતન કરવું જરૂરી છે. તેમણે મધ્યપ્રદેશમાં શરૂ કરાયેલ “ખેતર બચાવો અભિયાન” નો ઉલ્લેખ કર્યો, જેના દ્વારા ખેડૂતોને વૈજ્ઞાનિક માહિતી અને સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે, જેમાં કુદરતી ખેતી અને ઓર્ગેનિક ઇનપુટ્સનો ઉપયોગ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

મહિલા સશક્તિકરણને કૃષિ વિકાસનો મુખ્ય આધારસ્તંભ ગણાવતા, તેમણે કહ્યું કે લાખો મહિલાઓ સ્વ-સહાય જૂથો દ્વારા કૃષિ અને સંબંધિત વ્યવસાયોમાં નેતૃત્વ લઈ રહી છે. તેમણે ‘ડ્રોન દીદી’ પહેલને ગ્રામીણ ભારતમાં ટેકનોલોજીકલ અને સામાજિક પરિવર્તનનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ ગણાવ્યું.

• યુવાનો માટે તકોથી ભરપૂર કૃષિ ક્ષેત્ર

યુવાનોની ભૂમિકાની ચર્ચા કરતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ કહ્યું કે નવીનતા, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો વધતો ઉપયોગ યુવાનોની ભાગીદારી વધારી રહ્યો છે. આ કૃષિને વધુ આધુનિક, નફાકારક અને આકર્ષક બનાવી રહ્યું છે.

શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે બ્રિક્સ દેશોને નાના ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવા, ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને ટકાઉ કૃષિ વિકાસ પ્રાપ્ત કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા અપીલ કરી. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ સંવાદ અનુભવોના આદાનપ્રદાન અને નીતિગત સહયોગ દ્વારા વૈશ્વિક કૃષિને નવી દિશા પ્રદાન કરશે.