સરકારનું લક્ષ્ય મુકદ્દમા-મુક્ત, સરળ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત પેન્શન સિસ્ટમ વિકસાવવાનું: ડો જિતેન્દ્ર સિંહ
નવી દિલ્હી, 21 જુલાઈ 2026: નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે પેન્શન મુકદ્દમા પર કેસ કાયદાઓનું સંકલન, પેન્શન કોર્ટ કેસ પર પેમ્ફલેટ અને વિભાગના ત્રીજા વિશેષ અભિયાનનો પ્રારંભ કર્યો હતો. કેન્દ્રીય કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન રાજ્યમંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે સોમવારે પેન્શન નિયમોની વ્યાપક સમીક્ષાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે, બદલાતી સામાજિક પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ નીતિગત સુધારા કરવા જોઈએ, જેથી પેન્શન સંબંધિત વિવાદો કોર્ટમાં ન પહોંચે. તેમણે કહ્યું કે, સરકારનું લક્ષ્ય મુકદ્દમા-મુક્ત, સરળ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત પેન્શન સિસ્ટમ વિકસાવવાનું છે.
રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળામાં ખાસ ઝુંબેશનો પ્રારંભ
નવી દિલ્હીમાં ડૉ. આંબેડકર ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર પેન્શન એન્ડ પેન્શનર્સ વેલફેર ખાતે પેન્શન અને પેન્શનર્સ વેલફેર વિભાગ દ્વારા આયોજિત પેન્શન કોર્ટ કેસ પરની બીજી રાષ્ટ્રીય વર્કશોપમાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે પેન્શન મુકદ્દમા પર કેસ કાયદાઓનું સંકલન, પેન્શન કોર્ટ કેસ પર પેમ્ફલેટ અને વિભાગના ત્રીજા વિશેષ અભિયાનનો પ્રારંભ કર્યો. તેમણે કહ્યું હતું કે, આ પહેલોનો ઉદ્દેશ્ય મુકદ્દમા વ્યવસ્થાપનને મજબૂત બનાવવા, સેવા વિતરણમાં સુધારો કરવા અને નાગરિક-કેન્દ્રિત પેન્શન વહીવટને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
“મુકદ્દમા નહીં, નીતિગત સુધારા પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.”
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું હતું કે, પેન્શન વહીવટનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત કોર્ટમાં પેન્ડિંગ કેસોનો ઉકેલ લાવવાનો જ નહીં, પરંતુ સમયસર નીતિગત સુધારાઓ દ્વારા આવા વિવાદોને ઉદ્ભવતા અટકાવવાનો પણ હોવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે, સરળ નિયમો, અસરકારક ફરિયાદ નિવારણ, મંત્રાલયો વચ્ચે વધુ સારું સંકલન અને વારંવાર થતી સમસ્યાઓની સમયસર ઓળખ કરવાથી મુકદ્દમા ઘટાડી શકાય છે.
છૂટાછેડા લીધેલી દીકરીઓ અને કૌટુંબિક પેન્શન સુધારાઓનો ઉલ્લેખ
રાજ્યમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, સરકારે પાત્રતાની શરતોને સરળ બનાવીને છૂટાછેડા લીધેલી દીકરીઓને પેન્શન લાભો આપવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેનાથી ઘણા કિસ્સાઓમાં લાંબી કાનૂની કાર્યવાહીની જરૂરિયાત દૂર થઈ ગઈ છે. તેમણે કૌટુંબિક પેન્શન જોગવાઈઓમાં થયેલા સુધારાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, અને કહ્યું કે આ ફેરફારોથી લાભાર્થીઓને ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ વિના કાયદેસર લાભો મેળવવામાં સરળતા રહી છે.
સંશોધન આધારિત નીતિ નિર્માણ પર ભાર
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું હતું કે, વારંવાર મુકદ્દમા સંબંધિત નિયમોની સમીક્ષા કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. તેમણે વિભાગોને કોર્ટ કેસના વલણોનું વિશ્લેષણ કરવા અને નીતિનિર્માણમાં હિસ્સેદારોના પ્રતિસાદનો સમાવેશ કરવા વિનંતી કરી જેથી સંશોધન-આધારિત સુધારાઓ અમલમાં મૂકી શકાય.
ડિજિટલ અને માનવ-કેન્દ્રિત બંને સિસ્ટમો આવશ્યક
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું હતું કે ટેકનોલોજી આધારિત ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીઓ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાએ કાર્યક્ષમતામાં વધારો કર્યો છે, પરંતુ પેન્શનરો સાથે વ્યક્તિગત વાતચીત પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને માનવ-કેન્દ્રિત સેવા વચ્ચે સંતુલિત અભિગમ અપનાવવાની અને પેન્શન નિયમોને સરળ બનાવવા, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા જાગૃતિ વધારવા અને અધિકારીઓને નીતિઓની સ્પષ્ટ સમજ પૂરી પાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
પેન્શનરોની વધતી સંખ્યા પર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે નોંધ્યું હતું કે હવે પેન્શનરોની સંખ્યા કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ કરતા વધી ગઈ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે નિવૃત્ત કર્મચારીઓનો અનુભવ અને કુશળતા 2047 સુધી વિકસિત ભારતનું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે, અને તેથી તેમનું કલ્યાણ રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતા છે.
પેન્શન મુકદ્દમામાં 20% ઘટાડો થયો, ડિજિટલ સેવાઓનો વિસ્તાર થયો
આ કાર્યક્રમમાં બોલતા, પેન્શન અને પેન્શનરોના કલ્યાણ વિભાગના સંયુક્ત સચિવ ધ્રુબજ્યોતિ સેનગુપ્તાએ કહ્યું હતું કે, મંત્રાલયો, કાનૂની સલાહકારો અને વિભાગો વચ્ચે સુધારેલા સંકલનને કારણે, વિભાગની મુકદ્દમા માહિતી વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીમાં દાખલ થયેલા કેસોની સંખ્યામાં છેલ્લા વર્ષમાં આશરે 20% ઘટાડો થયો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, અત્યાર સુધીમાં 19.2 મિલિયન ડિજિટલ લાઇફ સર્ટિફિકેટ જારી કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે પેન્શન સંબંધિત ફરિયાદોના નિરાકરણ માટે સરેરાશ સમય 20 દિવસથી ઓછો થઈ ગયો છે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે સિંગલ સાઇન-ઓન અને ઇ-સિગ્નેચર પેન્શન એપ્લિકેશન સિસ્ટમ દ્વારા 60,000 થી વધુ અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે, અને વિભાગ “એક પેન્શનર, એક પોર્ટલ” યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે.
