ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ભાષાના અવરોધો દૂર થશે: ડિજિટલ ઇન્ડિયા BHASHINI અને ગુજરાત KCG વચ્ચે MoU
ગાંધીનગર, 09 જુલાઈ 2026: ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન (DIC), ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) હેઠળના ડિજિટલ ઇન્ડિયા BHASHINI ડિવિઝન (DIBD) અને નોલેજ કન્સોર્ટિયમ ઓફ ગુજરાત (KCG) એ ‘BHASHINI ફોર સેવા/સંચાલન’ પહેલ દ્વારા ભારતીય ભાષાઓમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ, સંશોધન, ઇનોવેશન, ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવાઓને વધુ સુલભ બનાવતા બહુભાષી AI ઉકેલોને આગળ વધારવા માટે સહયોગ કરવા માટે એક સમજૂતી જ્ઞાપન (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
આ ભાગીદારીનો ઉદ્દેશ્ય શિક્ષણ અને શિક્ષણ પ્રક્રિયા, શૈક્ષણિક સંશોધન, ઇનોવેશન, સંસ્થાકીય ક્ષમતા નિર્માણ અને જ્ઞાનની સુલભતાને સમર્થન આપવા માટે BHASHINIની બહુભાષી AI ક્ષમતાઓનો લાભ લઈને ગુજરાતના ઉચ્ચ શિક્ષણની ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાનો છે. શીખનારાઓ ઘણીવાર તેમની શૈક્ષણિક સફર તેમની માતૃભાષામાં શરૂ કરે છે પરંતુ તેમની પાસેથી ઉચ્ચ શિક્ષણ, સંશોધન અને ઇનોવેશન અન્ય ભાષામાં મેળવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે તે બાબતને સ્વીકારીને, આ સહયોગનો હેતુ જ્ઞાન, શૈક્ષણિક સંસાધનો અને ડિજિટલ સેવાઓ સુધી બહુભાષી પહોંચને સક્ષમ કરીને ભાષાના અવરોધોને ઘટાડવાનો છે.
આ એમઓયુ (MoU) હેઠળ, બંને સંસ્થાઓ કેસીજી (KCG) ના પ્લેટફોર્મ્સ અને સેવાઓ પર બહુભાષી પહોંચ સક્ષમ કરવા, AI-સંચાલિત સંદર્ભ એપ્લિકેશન્સ અને અવાજ આધારિત ઉકેલો વિકસાવવા, ડોમેન-વિશિષ્ટ ડેટાસેટ્સ દ્વારા ભાષાના મોડેલોને મજબૂત કરવા, ‘ભાષાદાન’ દ્વારા ભાષાકીય ડેટાના યોગદાનને પ્રોત્સાહિત કરવા અને ગુજરાતની શૈક્ષણિક ઇકોસિસ્ટમમાં જાગૃતિ, સંશોધન, ઇનોવેશન તેમજ ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે BHASHINI ઉદ્યત, મિત્ર, એપમિત્ર, સહયોગી અને પ્રવક્તાના તમામ સ્તરે સહયોગ કરશે.
આ જોડાણના ભાગ રૂપે, BHASHINIની ટીમે તેની બહુભાષી AI ઉત્પાદનો અને ક્ષેત્રીય ઉપયોગના કેસોના જીવંત પ્રદર્શનો રજૂ કર્યા હતા, જેમાં સ્પીચ-ટુ-ટેક્સ્ટ, સ્પીચ-ટુ-સ્પીચ સિસ્ટમ, લખાણ અનુવાદ, OCR (ઓપ્ટિકલ કેરેક્ટર રેકગ્નિશન), ટ્રાન્સલિટરેશન અને અવાજ આધારિત AI સહિતની ક્ષમતાઓ દર્શાવવામાં આવી હતી. આ પ્રદર્શનોએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે કેવી રીતે આ ટેકનોલોજી શીખનારાઓ, સંશોધકો અને શિક્ષકોને શૈક્ષણિક સામગ્રી મેળવવામાં, વિવિધ ભાષાઓમાં સહયોગ સાધવામાં અને તેઓ જે ભાષાને શ્રેષ્ઠ રીતે સમજે છે તે ભાષામાં જ્ઞાન મેળવવામાં મદદ કરી શકે છે, જે બહુભાષી શિક્ષણ, સંશોધન અને ડિજિટલ સેવાઓને વધુ સમાવેશી બનાવે છે.
આ પરસ્પર સંવાદની એક મુખ્ય થીમ એ હતી કે ભારત જેવા બહુભાષી દેશમાં જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવવામાં આવે છે તે અંગે પુનઃવિચાર કરવાની જરૂરિયાત છે. સહભાગીઓએ એ વાત પર વિચાર કર્યો કે કેવી રીતે વ્યક્તિઓ સૌપ્રથમ તેમની માતૃભાષા દ્વારા વિશ્વને શીખે છે, વિચારે છે અને સમજે છે, છતાં તેમની પાસેથી અવારનવાર તેમનું શિક્ષણ, સંશોધન, ઇનોવેશન અને વ્યાવસાયિક વિકાસ અન્ય ભાષામાં ચાલુ રાખવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. આ ચર્ચામાં એ એ બાબત પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવી હતી કે કેવી રીતે બહુભાષી AI જે ભાષા સહજ રીતે સમજે છે તેમાં જ્ઞાન અને તકો સુધી પહોંચ સક્ષમ કરીને આ અંતરને દૂર કરી શકે છે, અને એ સુનિશ્ચિત કરી શકે છે કે ભાષા શિક્ષણ, ઇનોવેશન અને ભાગીદારીમાં અવરોધ બનવાને બદલે તેને સક્ષમ કરનારું માધ્યમ બને.
શિક્ષણવિદો, સંશોધકો, ફેકલ્ટી સભ્યો અને સંસ્થાકીય નેતાઓને સંબોધતા, ડિજિટલ ઇન્ડિયા BHASHINI ડિવિઝનના સીઇઓ શ્રી અમિતાભ નાગે સ્વદેશી AI (Sovereign AI) દ્વારા ભારતની બહુભાષી જ્ઞાન ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરવાના BHASHINIના વિઝન વિશે વાત કરી હતી. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ભારતની AI સફરનો આગામી તબક્કો એ સુનિશ્ચિત કરવામાં રહેલો છે કે શિક્ષણ, સંશોધન અને ઇનોવેશન સુધીની પહોંચ હવે ભાષા દ્વારા મર્યાદિત ન રહે, અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને બહુભાષી ડેટાસેટ્સ, ડોમેન-વિશિષ્ટ ભાષા સંસાધનો અને AI એપ્લિકેશન્સમાં યોગદાન આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા જે દરેક ભારતીય ભાષામાં જ્ઞાન સર્જન અને શિક્ષણને સુલભ બનાવી શકે છે.
આ સહયોગના ભાગ રૂપે, ડીઆઈબીડી, એપીઆઈ ઇન્ટિગ્રેશન, મોડેલ કસ્ટમાઇઝેશન, તકનીકી સહાય અને ક્ષમતા-નિર્માણની પહેલો દ્વારા કેસીજીની ઇકોસિસ્ટમમાં BHASHINIની AI-સંચાલિત ભાષા ટેકનોલોજીના ઉપયોગને સમર્થન આપશે. કેસીજી બહુભાષી જરૂરિયાતોને ઓળખવા, ડોમેન-વિશિષ્ટ ભાષા ડેટાસેટ્સના નિર્માણને સરળ બનાવવા અને ભારતના બહુભાષી AI ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે ફેકલ્ટી, સંશોધકો અને વિદ્યાર્થીઓની સક્રિય ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા યુનિવર્સિટીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે મળીને કામ કરશે.
આ ભાગીદારી બહુભાષી સંશોધન, ઇનોવેશન અને ટેકનોલોજી વિકાસ માટે સહયોગી વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપશે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ, સંશોધકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇનોવેટર્સ માટે AI-સંચાલિત ભાષા ઉકેલો વિકસાવવાની તકો ઊભી થશે જે જ્ઞાન, શિક્ષણ અને ડિજિટલ જાહેર સેવાઓને વધુ સમાવેશી અને સુલભ બનાવશે.
ડિજિટલ ઇન્ડિયા BHASHINI ડિવિઝનના સીઇઓ અમિતાભ નાગે જણાવ્યું હતું કે,”ભારતની સૌથી મોટી શક્તિ તેના જ્ઞાન અને તેના લોકોમાં રહેલી છે. છતાં, લાખો લોકો તેમની શીખવાની સફર તેમની માતૃભાષામાં શરૂ કરે છે અને પછીથી તેમની પાસેથી ઉચ્ચ શિક્ષણ, સંશોધન અને ઇનોવેશન અન્ય ભાષામાં મેળવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. નોલેજ કન્સોર્ટિયમ ઓફ ગુજરાત સાથેની અમારી ભાગીદારી દ્વારા, અમારો ઉદ્દેશ્ય જ્ઞાન સુધી બહુભાષી પહોંચ સક્ષમ કરીને આ અંતરને દૂર કરવાનો છે અને સંસ્થાઓ, શિક્ષકો, સંશોધકો અને વિદ્યાર્થીઓને તેઓ જે ભાષા શ્રેષ્ઠ રીતે સમજે છે તેમાં ઇનોવેશન કરવા માટે સક્ષમ બનાવવાનો છે. સાથે મળીને, આપણે એક એવી લેંગ્વેજ AI ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરી રહ્યા છીએ જ્યાં જ્ઞાન હવે ભાષા દ્વારા મર્યાદિત રહેશે નહીં.”
વધુ વાંચો: તાપીનો ઐતિહાસિક ડોસવાડા ડેમ 100 ટકા ભરાયો: નદી કિનારાના ગામોને સાબદા રહેવા તાકીદ
