નવી દિલ્હી, 16 ઓક્ટોબર 2026: સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ એક્ટ હેઠળ ગંભીર ગુનાઓના કેસોની ઝડપી સુનાવણી માટે 449 વિશેષ અદાલતો સ્થાપવાની દિશામાં થયેલી પ્રગતિ અંગે નવો સ્ટેટસ રિપોર્ટ દાખલ કરે. જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ખંડપીઠે કેન્દ્ર તરફથી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીની એ રજૂઆતની ગંભીર નોંધ લીધી હતી કે, વિશેષ અદાલતો બનાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં આપેલા આદેશોના પાલનમાં હજુ સુધી કોઈ નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ નથી.
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ બાગચીએ જણાવ્યું હતું કે આ મામલો ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ સમક્ષ સુનાવણીને લાયક છે. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત હાલ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી, ખંડપીઠે આ ‘સુઓ મોટો’ (સ્વતઃ સંજ્ઞાન) અરજીની સુનાવણી થોડા અઠવાડિયા માટે મુલતવી રાખી છે. અદાલતે સંકેત આપ્યો છે કે નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી એક્ટ અને એનડીપીએસ એક્ટ હેઠળ વિશેષ અદાલતોની રચના સાથે જોડાયેલા આ મામલે ડિસેમ્બરમાં શિયાળુ વેકેશન પહેલા સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર દેશમાં નશીલા પદાર્થો સંબંધિત ગુનાઓમાં થઈ રહેલા ચિંતાજનક વધારા અને એનડીપીએસ એક્ટ હેઠળ પડતર (પેન્ડિંગ) કેસોની વધતી સંખ્યા પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. અગાઉ 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ અદાલતે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને આ પ્રક્રિયામાં ઝડપ લાવવા અને છ અઠવાડિયામાં વિશેષ અદાલતો સ્થાપવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારના સોગંદનામા મુજબ, દેશભરમાં પડતર કેસોના ભારે બોજને જોતા કુલ 449 વિશેષ એનડીપીએસ અદાલતોની જરૂરિયાત છે, જેમાંથી હાલમાં માત્ર 176 અદાલતો જ કાર્યરત છે. આંકડાઓની સમીક્ષા કરતા બેન્ચે બાકીની અદાલતો માટે જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ અને પૂરતા સ્ટાફની નિમણૂક વહેલી તકે સુનિશ્ચિત કરવા આદેશ આપ્યો છે.
-
NIA એક્ટ હેઠળની અદાલતોની પણ કરાઈ સમીક્ષા
એનડીપીએસ કેસો ઉપરાંત, ખંડપીઠે એનઆઈએ એક્ટ, 2008ની કલમ 11 હેઠળ રાજ્યો દ્વારા વિશેષ અદાલતો સ્થાપવાની કામગીરીની પણ સમીક્ષા કરી હતી. બેન્ચે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે દૈનિક ધોરણે સુનાવણી કરવા અને એક વર્ષમાં કેસ પૂર્ણ કરવાના અદાલતના અગાઉના નિર્દેશોનું મોટાભાગે પાલન થયું છે. જે રાજ્યોમાં 10થી વધુ કેસ પડતર હતા, ત્યાં મોટાભાગના રાજ્યોએ વિશેષ અદાલતો શરૂ કરી દીધી છે અને સમયમર્યાદામાં નિકાલ માટે દરેક અદાલતને સામાન્ય રીતે 10 થી 12 કેસ જ સોંપવામાં આવ્યા છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે એવા કેટલાક રાજ્યોની પણ ઓળખ કરી છે જ્યાં હજુ વધુ અદાલતો સ્થાપવાની તાતી જરૂરિયાત છે.








