નવી દિલ્હી, 13 ઓગસ્ટ 2026: Shaurya Chakra awardee Mohan Singh ક્યારેક, દેશ માટે પોતાના પ્રાણનું બલિદાન આપનારાઓના પરિવારોને પણ સત્તાવાળાઓની ઉદાસીનતાનો ભોગ બનવું પડે છે. શૌર્ય ચક્ર વિજેતા મોહન સિંહની વિધવાનો દાયકાઓ લાંબો સંઘર્ષ આનું એક ઉદાહરણ છે; તેમને પોતાનો હકદાર વિશેષ કૌટુંબિક પેન્શન મેળવવા માટે 26 વર્ષ સુધી રાહ જોવી પડી હતી – અને તે પણ ત્યારે જ શક્ય બન્યું જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે તેમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો.
જનરલ રિઝર્વ એન્જિનિયર ફોર્સના ઓવરસીયર મોહન સિંહ સરહદ પર એક મહત્વપૂર્ણ રસ્તાના નિર્માણ કાર્યના પ્રભારી હતા. 10 જુલાઈ, 2000ના રોજ, જ્યારે પહાડની ટોચ પરથી કાટમાળ સાથે એક વિશાળ ખડક ધસી આવ્યો, ત્યારે તેમણે મજૂરોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવામાં સફળતા મેળવી હતી, પરંતુ તેઓ પોતે બચી શક્યા નહીં અને તેમણે જીવ ગુમાવ્યો. કેન્દ્ર સરકારે 2001માં તેમને મરણોત્તર ‘શૌર્ય ચક્ર’થી સન્માનિત કર્યા હતા.
26 વર્ષ સુધી કાનૂની લડાઈ લડી
જોકે, તેમને CCS (અસાધારણ પેન્શન) નિયમો હેઠળ મળવાપાત્ર વિશેષ કૌટુંબિક પેન્શનને બદલે ‘વર્કમેન્સ કોમ્પેન્સેશન એક્ટ’ (કામદાર વળતર અધિનિયમ) હેઠળ રાહત મળી હતી. આ દાવાને એ કારણસર નકારી કાઢવામાં આવ્યો હતો કે, ‘વર્કમેન્સ કોમ્પેન્સેશન એક્ટ’ હેઠળ ચૂકવણી થઈ ચૂકી હોવાથી, મૃતકના પરિવારને CCS (પેન્શન) નિયમો હેઠળ કોઈ ઉદાર પેન્શન લાભ આપી શકાય નહીં.
તેમણે પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી; કોર્ટે ઠેરવ્યું કે તેઓ અસાધારણ પેન્શન મેળવવાને પાત્ર છે, પરંતુ તેમના પતિના અવસાનની તારીખથી રાહત આપવાનો ઇનકાર કરીને માત્ર અરજી દાખલ કર્યાની તારીખથી જ બાકી રકમની ચુકવણી કરવાનો આદેશ આપ્યો.
કેન્દ્ર સરકારે ભૂલ કરી
જ્યારે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પહોંચ્યો, ત્યારે જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથન અને જસ્ટિસ અરુણ પલ્લીની બૅન્ચે અવલોકન કર્યું કે કેન્દ્ર સરકારે ભૂલ કરી હતી; સરકારે મોહન સિંહના કેસને CCS પેન્શન નિયમોની યોગ્ય કેટેગરી C માં મૂકવો જોઈતો હતો અને તેમના મૃત્યુ બાદ તરત જ તેમને લાભ આપવા જોઈતા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, “આવા કિસ્સાઓમાં, રાહત મેળવવા માટે પરિવાર કે વિધવાએ કોર્ટનો સંપર્ક કરવો પડે તેવી અપેક્ષા રાખવી જોઈએ નહીં.” એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરામનીએ રજૂઆત કરી હતી કે વિધવાને ₹14.28 લાખની રકમ અગાઉથી ચૂકવી દેવામાં આવી છે અને હાઈકોર્ટના આદેશ મુજબ પેન્શનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવશે. ₹4.12 લાખની બાકી રકમ પણ જારી કરી દેવામાં આવી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે સિંહના મૃત્યુ અને હાઈકોર્ટના આદેશ વચ્ચેના સમયગાળા માટે તેમને કુલ 10 લાખ ચૂકવવામાં આવે.
વધુ વાંચો: અમેરિકાના ટેક્સાસમાં આર્મીનું અપાચે હેલિકોપ્ટર ક્રેશ થયું, બેના મોત
