ભુવનેશ્વર, 17 ઓક્ટોબર 2026: દેશભરમાં નવરાત્રિ નવ દિવસ સુધી ઉજવવામાં આવે છે, પરંતુ ઓડિશાના પુરી જિલ્લામાં આવેલા સુપ્રસિદ્ધ રામચંડી મંદિરમાં પરંપરા કંઈક અલગ જ છે. કોણાર્કથી માત્ર 5 કિલોમીટર દૂર આવેલા આ શક્તિપીઠમાં નવરાત્રિ પૂરા 16 દિવસ સુધી મનાવવામાં આવે છે.
સ્થાનિક પરંપરામાં 16 દિવસના આ અનુષ્ઠાનને ‘સોલા પૂજા’ અથવા ‘પર્વણ પૂજા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મૂલાષ્ટમીથી મહાષ્ટમી સુધી ચાલતા આ ભવ્ય ઉત્સવમાં દેવી દુર્ગાના વિવિધ સ્વરૂપોની આરાધના, વિશેષ ‘ભોગ’ (નૈવેદ્ય) અર્પણ કરવા અને વિશિષ્ટ વિધિઓનું પાલન કરવામાં આવે છે.
સમય જતાં, કુદરતી આપત્તિઓએ તેના મોટા ભાગનો નાશ કર્યો છે; તેમ છતાં, તેની પવિત્રતાને કારણે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો આ સ્થળની મુલાકાત લે છે.
16 દિવસની વિશેષ પૂજા અને પરંપરાઓ
ઉત્સવોની શરૂઆત 108 પવિત્ર પાત્રોના જળ વડે દેવીના ભવ્ય અભિષેકથી થાય છે, અને ત્યારબાદ ‘અખંડ જ્યોતિ’ (એક અવિરત, અખંડ જ્યોત) પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
આ 16 દિવસો દરમિયાન, દેવી રામચંડી ભુવનેશ્વરી, માતંગી, મહાકાલી અને મહિષમર્દિની સહિત અનેક અગ્રણી સ્વરૂપોમાં શણગારવામાં આવે છે.
દિવસમાં બે વાર ચંડીપાઠનું પઠન, માછલીની બલિ
સામાન્ય રીતે, દેવીપીઠોમાં (દેવીના પવિત્ર ધામોમાં) દિવસમાં એકવાર ‘ચંડી પાઠ’ (ચંડીનો પાઠ) કરવાની પરંપરા હોય છે; પરંતુ, રામચંડી મંદિરમાં બપોરે અને રાત્રે એમ બંને સમયે ‘ચંડી પાઠ’ કરવામાં આવે છે.
દરેક દિવસે દેવીને ખીચડી, દાળ, ભાત, વિવિધ પ્રકારના ‘પીઠા’ (પરંપરાગત વાનગી) અને ખીર અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, એક પ્રાચીન પરંપરાને અનુસરીને, કુશાભદ્રા નદીમાંથી માછીમારો દ્વારા લાવવામાં આવેલી શેકેલી માછલી પણ દેવીને અર્પણ કરવામાં આવે છે.
મંદિર સાથે જોડાયેલી ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક માન્યતાઓ
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, લંકા વિજય માટેના યુદ્ધ પૂર્વે ભગવાન શ્રી રામે આ સ્થળે દેવી ચંડીની કઠોર આરાધના કરી હતી. ભગવાન રામ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ પૂજાને કારણે જ આ તીર્થસ્થળ ‘રામચંડી’ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.
કાલાપહાડ સામે રક્ષણ વિશેની એક લોકકથા
લોકવાયકા મુજબ, 17મી સદીમાં કલાપહાડ નામના એક હિન્દુ બ્રાહ્મણે ઇસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કર્યો અને તમામ હિન્દુ મંદિરોનો નાશ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.
તે રામચંડી મંદિરની સામે આવેલા સૂર્ય મંદિરને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડવામાં સફળ રહ્યો, પરંતુ તે રામચંડી મંદિરને પોતે નષ્ટ કરી શક્યો નહીં.
લોકવાયકા છે કે જ્યારે કાલાપહાડે મંદિરનો નાશ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે દેવી રામચંડીએ એક દાસીનું રૂપ ધારણ કર્યું, મંદિરની બહાર નીકળ્યાં અને કુશાભદ્રા નદીમાં અદ્રશ્ય થઈ ગયાં; આમ તેમણે મંદિરની પવિત્રતા જાળવી રાખી.
દેવી રામચંડી તેમના એક ભક્તના સ્વપ્નમાં પ્રગટ થયાં અને તેને કુશાભદ્રા નદીના કિનારે પોતાના માટે બીજું એક મંદિર બાંધવાનો આદેશ આપ્યો. સ્થાનિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ એ જ મંદિર છે જે તે ભક્તે બંધાવ્યું હતું.
પુરીમાં આવેલા રામચંડી મંદિરની સ્થાપત્યકળા
રામચંડી મંદિર ઓડિશાની પરંપરાગત સ્થાપત્ય શૈલીમાં નિર્મિત છે. ઉત્તર દિશા તરફ મુખ ધરાવતું આ મંદિર બે ભાગોનું બનેલું છે: ‘વિમાન’ (ગર્ભગૃહ) અને ‘જગમોહન’ (સભાખંડ).
જગમોહનની સામે એક ખુલ્લો મંડપ આવેલો છે. આ મંદિર ઈંટો, રેતીના પથ્થરો અને લેટેરાઈટ પથ્થરોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવ્યું છે.
ગર્ભગૃહની અંદર, દેવી ચંડીની પ્રતિમા કમળના ફૂલ પર બિરાજમાન જોવા મળે છે; તે રેતીના ઢૂવાઓથી આંશિક રીતે ઢંકાયેલી રહે છે.
રામચંડી મંદિર કેવી રીતે પહોંચવું?
રામચંડી મંદિરની સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન ‘પુરી રેલવે સ્ટેશન’ છે, જે લગભગ 26.4 કિમી દૂર આવેલું છે. રસ્તા માર્ગે મંદિરે પહોંચવામાં લગભગ 48 મિનિટનો સમય લાગે છે.
આ ઉપરાંત, ભુવનેશ્વર સ્થિત ‘બીજુ પટનાયક આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ’ સૌથી નજીકનું વિમાનમથક છે, જે મંદિરથી લગભગ 78.2 કિમીના અંતરે આવેલું છે.
પ્રવાસીઓ ભુવનેશ્વર એરપોર્ટથી ખાનગી કેબ અથવા બસ દ્વારા સરળતાથી પુરી પહોંચી શકે છે. પુરી રેલવે સ્ટેશન અથવા શહેરના અન્ય કોઈપણ ભાગથી મંદિર સુધી જવા માટે, તમે ખાનગી ટેક્સી અથવા ઓટો-રિક્ષા ભાડે કરી શકો છો.
વધુ વાંચો: બાંગ્લાદેશ: કોક્સ બજારના રિસોર્ટમાં ભીષણ આગ, 10નાં મોત અને 9ની હાલત ગંભીર
