પ્રધાનમંત્રીના પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરી ડૉ. પી.કે. મિશ્રાએ આજે આબોહવા પરિવર્તન, કૃષિ સ્થિતિસ્થાપકતા, ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણના પરસ્પર જોડાયેલા પડકારોને પહોંચી વળવા માટે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ઝીણવટભર્યા ડેટા અને પુરાવા-આધારિત નીતિ નિર્માણના મજબૂત એકીકરણ માટે હાકલ કરી હતી.
વિડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા આઈઆઈએમ કોઝિકોડ ખાતે એન્વાયર્નમેન્ટ ફોર ડેવલપમેન્ટ (EfD) નેટવર્કની 20મી વાર્ષિક બેઠકના ઉદ્ઘાટન સત્રને સંબોધતા ડૉ. મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે આબોહવા પરિવર્તનને હવે માત્ર પર્યાવરણીય ચિંતા તરીકે ન જોવું જોઈએ, કારણ કે તેની અસરો કૃષિ ઉત્પાદકતા, પાણીની ઉપલબ્ધતા, ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ, જાહેર આરોગ્ય અને આજીવિકા સુધી વિસ્તરે છે.
ખાદ્ય સુરક્ષાના પરંપરાગત ઉપાયોથી આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા તેમણે અવલોકન કર્યું કે માત્ર પૂરતું ખાદ્ય ઉત્પાદન જ પૂરતું નથી. પરવડે તેવા, વૈવિધ્યસભર અને પૌષ્ટિક આહારની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવી એટલી જ મહત્વપૂર્ણ હતી, ખાસ કરીને કારણ કે આબોહવા સંબંધિત વિક્ષેપો કઠોળ, ફળો, શાકભાજી, દૂધ અને અન્ય પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર ખોરાકની ઉપલબ્ધતા અને પરવડે તેવી ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે.
પાક વૈવિધ્યકરણના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા ડૉ. મિશ્રાએ વર્ષ 2023 ને આંતરરાષ્ટ્રીય બાજરી વર્ષ તરીકે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની જાહેરાત સુરક્ષિત કરવામાં પ્રધાનમંત્રીની પહેલનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ પહેલે બાજરીના પોષણ મૂલ્ય અને પર્યાવરણીય ટકાઉપણું તરફ વૈશ્વિક ધ્યાન દોરવામાં મદદ કરી છે, જ્યારે વૈવિધ્યસભર અને સ્થિતિસ્થાપક ખાદ્ય પ્રણાલીઓના ભાગ રૂપે તેમના વ્યાપક સ્વીકારને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.
પ્રદેશ-વિશિષ્ટ આબોહવા અનુકૂલન તરફ જવા માટે હાકલ કરતા ડૉ. મિશ્રાએ હાઇલાઇટ કર્યું કે ICAR ના નેશનલ ઈનોવેશન્સ ઈન ક્લાઈમેટ રિસિલિયન્ટ એગ્રીકલ્ચર પ્રોગ્રામ હેઠળના મૂલ્યાંકન દ્વારા 651 માંથી 310 કૃષિ જિલ્લાઓને અત્યંત અથવા ખૂબ જ અત્યંત સંવેદનશીલ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આનાથી એકરૂપ નીતિગત અભિગમોને બદલે સ્થાનિક એગ્રો-ક્લાઇમેટિક સ્થિતિઓને અનુરૂપ હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
નીતિ નિર્માણમાં ડેટાની ભૂમિકા પર ડૉ. મિશ્રાએ ભાર મૂક્યો હતો કે પ્રાથમિકતા ફક્ત વધુ ડેટા ઉત્પન્ન કરવાની ન હોવી જોઈએ, પરંતુ માહિતી સમયસર, વિશ્વસનીય, તુલનાત્મક અને અમલમાં મૂકી શકાય તેવી હોય તે સુનિશ્ચિત કરવાની હોવી જોઈએ. તેમણે વરસાદ, પાણીની ઉપલબ્ધતા, જમીનની સ્થિતિ, પાકની કામગીરી અને પોષણના પરિણામોમાં વિવિધતાઓને ઓળખવા માટે વિભાજિત, જિલ્લા-સ્તરના ડેટાના વધુ ઉપયોગ માટે હાકલ કરી હતી.
ભારતની આબોહવા પ્રતિબદ્ધતાઓનો ઉલ્લેખ કરતા ડૉ. મિશ્રાએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે દેશ 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવાના અને 2070 સુધીમાં નેટ ઝીરો ઉત્સર્જન પ્રાપ્ત કરવાના દ્વિપક્ષીય ઉદ્દેશ્યોને આગળ ધપાવી રહ્યો છે, જ્યારે આર્થિક વૃદ્ધિ, ગરીબી ઘટાડવા અને જીવનધોરણમાં સુધારો કરવાનું રક્ષણ કરે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે 2031-2035 માટે ભારતના અપડેટ કરાયેલા નેશનલી ડિટરમાઇન્ડ કન્ટ્રીબ્યુશને તેની આબોહવા ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવી છે.
વૈશ્વિક ક્લાઈમેટ એક્શનમાં ભારતના નેતૃત્વને રેખાંકિત કરતા ડૉ. મિશ્રાએ ઈન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA) અને કોએલિશન ફોર ડિઝાસ્ટર રિસિલિયન્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (CDRI) જેવી પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે ક્લીન એનર્જી અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને આગળ વધારવાના ભારતના પ્રયાસોને દર્શાવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આબોહવા પરિવર્તનને સંબોધવા માટે સામૂહિક કાર્યવાહી, નવીન ભાગીદારી અને ઉકેલોની જરૂર છે જે વિશ્વભરના દેશોની વિકાસ પ્રાથમિકતાઓને પ્રતિસાદ આપે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન સહયોગના મહત્વ પર ભાર મૂકતા ડૉ. મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે સમગ્ર ગ્લોબલ સાઉથના દેશો આબોહવા પરિવર્તનશીલતા, કુદરતી સંસાધનોના દબાણ, બદલાતી કૃષિ પેટર્ન અને પોષક સુરક્ષા સંબંધિત સામાન્ય પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. એન્વાયર્નમેન્ટ ફોર ડેવલપમેન્ટ નેટવર્ક જેવા પ્લેટફોર્મ શૈક્ષણિક સંશોધનને વ્યવહારુ નીતિગત પડકારો સાથે જોડવામાં, જ્ઞાનની આપ-લે કરવાની સુવિધા આપવા અને સંસ્થાકીય ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
