મુંબઈ, 21 ઓગસ્ટ 2026: ભૂતપૂર્વ આ સેનાધ્યક્ષ જનરલ મનોજ મુકુંદ નરવણેએ ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અને દૂરંદેશીપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમના નવા પુસ્તકના વિમોચન પ્રસંગે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, હાલમાં ભારતનું ધ્યાન પાકિસ્તાનથી ઉદ્ભવતા આતંકવાદના પડકાર પર કેન્દ્રિત હોવા છતાં, લાંબા ગાળે ચીન ભારતનો મુખ્ય પ્રતિસ્પર્ધી બની રહેશે.
રાજદ્વારી સમજદારી દાખવતા, જનરલ નરવણેએ ચીન માટે ‘દુશ્મન’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળ્યું. તેમણે ભાર મૂક્યો કે ભારતે મજબૂત સૈન્ય અવરોધક ક્ષમતા જાળવી રાખવાની સાથે સાથે વાતચીત માટેના દ્વાર પણ ખુલ્લા રાખવા જોઈએ.
પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેનો તફાવત
સુરક્ષા પડકારો અંગે વાત કરતા ભૂતપૂર્વ આર્મિ ચીફે જણાવ્યું હતું કે ભારતને પાકિસ્તાન અને ચીન બંને સાથે સરહદી વિવાદો અને સંઘર્ષનો ઇતિહાસ છે, તેમ છતાં આ બંને દેશો તદ્દન અલગ શ્રેણીમાં આવે છે. પાકિસ્તાન દ્વારા આતંકવાદને સતત મળતા સમર્થનને કારણે ભારતનું તાત્કાલિક ધ્યાન તેની પશ્ચિમી સરહદ પર કેન્દ્રિત છે.
જોકે, લાંબા ગાળે ચીન રાજકારણ, અર્થતંત્ર, વેપાર અને લશ્કરી બાબતો સહિતના તમામ ક્ષેત્રોમાં ભારતનું મુખ્ય હરીફ બનીને ઉભરી આવશે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે જ્યાં સ્પર્ધા હોય છે, ત્યાં સંઘર્ષની શક્યતા પણ રહેલી હોય છે.
નરવણેએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતે બળપ્રયોગને બદલે રાજદ્વારી માધ્યમો અને વાતચીત દ્વારા મતભેદો ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. બળપ્રયોગનો ઉપયોગ હંમેશાં અંતિમ વિકલ્પ હોવો જોઈએ.
જોકે, આક્રમણની કોઈપણ સંભવિત કાર્યવાહીને નિષ્ફળ બનાવવા માટે ભારતીય સશસ્ત્ર દળોનું દરેક સમયે સજ્જ રહેવું આવશ્યક છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ રાષ્ટ્ર શાંતિ ઈચ્છતું હોય, તો મજબૂત લશ્કરી અવરોધક ક્ષમતા ઊભી કરવા માટે તેણે યુદ્ધ માટે પણ તૈયાર રહેવું જોઈએ.
ભારતને સ્થિર પડોશની જરૂર
પ્રાદેશિક સ્થિરતા અંગે ચર્ચા કરતી વખતે, તેમણે નેપાળ, ભૂટાન, બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમાર જેવા પાડોશી દેશો સાથે શાંતિ જાળવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે વાસ્તવિક જીવન હોય કે ભૂ-રાજનીતિ, વ્યક્તિ પોતાના પાડોશીઓને પસંદ કરી શકતી નથી; તેથી, પ્રવર્તમાન સંજોગોમાં શક્ય તેટલા શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કરવા જોઈએ.
જો પડોશી દેશમાં અસ્થિરતા, હિંસા કે શરણાર્થી સંકટ ઊભું થાય, તો તેની સીધી અસર ભારતની સુરક્ષા તેમજ દાણચોરી અને ગેરકાયદેસર શસ્ત્રોની હેરફેરને લગતા મુદ્દાઓ પર પડે છે. તેથી, શાંતિ અને વિકાસની દ્રષ્ટિએ પડોશી ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા જાળવી રાખવી એ ભારતના પોતાના હિતમાં છે.
વધુ વાંચો: કર્ણાટકના ચિત્રદુર્ગમાં બસ પલટી જતાં નર્સિંગના 3 વિદ્યાર્થીઓના મોત
