નવી દિલ્હી, 4 મે 2026: ભારતનો મહત્વાકાંક્ષી “ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ” એક મુખ્ય માળખાકીય યોજના છે જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશના દક્ષિણના ટાપુને વ્યૂહાત્મક વ્યાપારી અને લશ્કરી હબમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે. તેને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ગેમ-ચેન્જર માનવામાં આવે છે, જેની ચીન માટે નોંધપાત્ર અસરો છે.
ક્યારેક ભૂરાજનીતિમાં, એક જ પ્રોજેક્ટ સમગ્ર પ્રદેશની વ્યૂહરચના બદલી શકે છે. “ધ સન્ડે ગાર્ડિયન” ના અહેવાલ મુજબ, “ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ વિકાસ પ્રોજેક્ટ” આવી જ એક તક છે. આ વિશાળ પ્રોજેક્ટ, જેનો અંદાજે દસ અબજ ડોલરનો ખર્ચ છે, તેનો હેતુ ભારતના ટાપુને એક મુખ્ય વ્યાપારી અને લશ્કરી હબમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે. આ ઈન્ડો-પેસિફિકમાં શક્તિનું સંતુલન પણ બદલી શકે છે.આ ટાપુ મલાક્કા સ્ટ્રેટની નજીક સ્થિત છે, જે વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે. આનાથી ભારતને દરિયાઈ વેપાર પર દેખરેખ રાખવામાં અને જો જરૂરી હોય તો, તેને પ્રભાવિત કરવામાં નોંધપાત્ર ફાયદો મળી શકે છે. ચીનનો મોટાભાગનો તેલ અને વેપાર આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે, જે તેને “મલ્લાક્કા દ્વિધા” તરીકે ઓળખાતી તેની વ્યૂહરચનામાં એક નબળી કડી બનાવે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ગ્રેટ નિકોબારનો વિકાસ કરવાથી ભારતને પૂર્વી હિંદ મહાસાગરમાં તેની દરિયાઈ શક્તિ વધારવામાં, તેના લશ્કરી લોજિસ્ટિક્સને મજબૂત બનાવવામાં અને સિંગાપોર અને કોલંબો જેવા વિદેશી બંદરો પર તેની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળશે. આ પ્રોજેક્ટ ભારત-પેસિફિકમાં ભારતની હાજરી વધારવા અને ચીનના વધતા પ્રભાવનો સામનો કરવા માટે એક મોટી વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે.વ્યૂહાત્મક ફાયદાઓ ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ આર્થિક રીતે પણ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. તે ટાપુને એક મુખ્ય લોજિસ્ટિક્સ અને વેપાર કેન્દ્ર બનાવી શકે છે, જે વૈશ્વિક શિપિંગ ટ્રાફિકને આકર્ષિત કરી શકે છે, રોજગારીની તકો વધારી શકે છે અને પ્રદેશમાં કનેક્ટિવિટી સુધારી શકે છે. તે ભારતના લાંબા ગાળાના દરિયાઈ દ્રષ્ટિકોણને પણ ટેકો આપશે.
આ પ્રોજેક્ટને નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ તરફથી મંજૂરી સહિત જરૂરી મંજૂરીઓ મળી છે. ટ્રિબ્યુનલે, તેના વ્યૂહાત્મક મહત્વને ઓળખીને, કેટલીક કડક પર્યાવરણીય શરતો સાથે તેને મંજૂરી આપી. અહેવાલમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રોજેક્ટ ચીનની દરિયાઈ વ્યૂહરચનાને જટિલ બનાવી શકે છે. આ મહત્વપૂર્ણ ઈન્ડો-પેસિફિક સમુદ્રી માર્ગો પર ભારતની પકડ મજબૂત બનાવશે.ભૌગોલિક રીતે, આશરે 700 કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલા આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, મલક્કા સ્ટ્રેટના પ્રવેશદ્વાર પર કુદરતી વિમાનવાહક જહાજ તરીકે સેવા આપે છે, જે ભારત તેના ભૌગોલિક સ્થાનને કારણે મેળવે છે. આ શૃંખલામાં સૌથી દક્ષિણી ટાપુ, ગ્રેટ નિકોબાર, સિંગાપોર, પોર્ટ ક્લાંગ અને કોલંબોથી લગભગ સમાન અંતરે સ્થિત છે. આ ટાપુ ફક્ત મલક્કા સ્ટ્રેટની નજીક જ નથી પણ તેના ઉત્તરીય ભાગને પણ નિયંત્રિત કરે છે.
