ચીનનો અંદાજ ઘટ્યો અને અન્ય અહેવાલો ભારત વિશે શું કહે છે
Compiled & Presented by Vicky Mehta
ભારતના અર્થતંત્ર માટે IMFનો નવો અંદાજ સારો સંકેત આપે છે. 13 ઑક્ટોબર 2026ના અહેવાલ અંગેના પ્રકાશિત સમાચાર મુજબ IMFએ 2026–27 માટે ભારતનો વિકાસદર જુલાઈના 6.4%થી વધારીને 7.0% કર્યો છે. 2027–28નો અંદાજ પણ 6.7%થી વધારીને 7.0% કર્યો છે. એટલે સંસ્થાને હવે ભારતની વૃદ્ધિ અગાઉ ધાર્યા કરતાં વધુ રહેવાની આશા છે.
તે જ સમયે IMFએ ચીનનો 2026નો અંદાજ 4.6%થી ઘટાડીને 4.5% અને 2027નો અંદાજ 4.1%થી ઘટાડીને 4.0% કર્યો છે. ચીનમાં દેશની અંદરની માંગની નબળાઈ અને મોંઘા તેલનું દબાણ તેની પાછળનાં કારણોમાં છે. આ આગાહીઓમાં ભારતની વૃદ્ધિ વધુ ઝડપી દેખાય છે.
IMF તે દેશોની આર્થિક સ્થિતિનો અભ્યાસ કરે છે. વિકાસદર એટલે દેશના ઉત્પાદન અને સેવાઓમાં કેટલો વધારો થવાની શક્યતા છે તેનો દર. તેનો અર્થ દરેક વ્યક્તિનો પગાર એટલા ટકા વધશે એવો નથી.
ભારત માટે વર્ષ એપ્રિલથી માર્ચનું છે, જ્યારે ચીન માટે જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બરનું છે. એટલે આ સરખામણી કરતી વખતે સમયનો આ તફાવત ધ્યાનમાં રાખવો જરૂરી છે. વધુ ઝડપી વૃદ્ધિનો અર્થ વધુ મોટું અર્થતંત્ર પણ નથી. નાની દુકાનનું વેચાણ 10% અને મોટી દુકાનનું 5% વધે તો પણ મોટી દુકાનનું કુલ વેચાણ વધુ હોઈ શકે છે.
બીજી સંસ્થાઓએ શું ફેરફાર કર્યો
વિશ્વ બેંકે જૂનના 6.6% અંદાજની સામે ઑક્ટોબર 2026માં ભારત માટે 2026–27નો વિકાસદર 7.1% કર્યો છે. દેશની અંદરની ખરીદી અને મજબૂત નિકાસને તેણે ટેકાનાં કારણો ગણાવ્યાં છે. સરળ રીતે કહીએ તો ભારતીય ગ્રાહકોની માંગ અને બહારથી મળતા વેપારથી અર્થતંત્રને મદદ મળી રહી છે.
એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક, એટલે ADBએ સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારતનો 2026–27નો અંદાજ 6.6%થી વધારીને 7.0% કર્યો. પરંતુ પછીના વર્ષનો અંદાજ 7.3%થી ઘટાડીને 7.1% કર્યો છે. આથી એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે: એક વર્ષનો અંદાજ વધે એટલે પછીના દરેક વર્ષનો અંદાજ પણ વધે એવું નથી. ચાલુ વર્ષનું ઉત્પાદન અપેક્ષા કરતાં વધારે થાય તો તેના ઉપર આવતા વર્ષનો ટકાવારી વધારો થોડો ઓછો દેખાઈ શકે છે.
OECD એટલે દેશોની આર્થિક નીતિઓનો અભ્યાસ કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા. તેણે જૂનમાં ભારત માટે 2026–27નો અંદાજ 6.3% રાખ્યો હતો, જે સપ્ટેમ્બરમાં 7.1% કર્યો. 2027–28નો અંદાજ 6.4%થી 6.5% થયો. તેના સપ્ટેમ્બરના અહેવાલમાં ચીન માટે 2026માં 4.5% અને 2027માં 4.2% વૃદ્ધિનો અંદાજ છે. જોકે OECDએ ભારતની ખરીદશક્તિ પર દબાણ આવવાની શક્યતા પણ જણાવી છે. એટલે તેના અહેવાલમાં સારો સંકેત અને આગળનો પડકાર બંને છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આર્થિક અને સામાજિક બાબતોના વિભાગ, UN DESAએ મે 2026માં ભારતનો જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર 2026 માટેનો અંદાજ 6.6%થી ઘટાડીને 6.4% કર્યો હતો. મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષ અને ઊર્જાના વેપારમાં મુશ્કેલી અંગે તે સમયે ચિંતા હતી. છતાં તેણે ભારતની સ્થાનિક ખરીદી અને સેવાઓની નિકાસને ટેકો આપતાં કારણો ગણાવ્યાં હતાં.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એશિયા અને પેસિફિક માટેની સંસ્થા UN ESCAPના એપ્રિલ 2026ના સર્વેમાં ભારત માટે 2026માં 6.4% અને 2027માં 6.6%નો અંદાજ હતો. આ અલગ અહેવાલ છે. UN DESA અને UN ESCAP બંનેનાં નામમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આવે છે.
આ બધા અહેવાલોનો સરળ અર્થ
તાજેતરના IMF, વિશ્વ બેંક, ADB અને OECDના અંદાજો ભારતના ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે આશરે 7%ની વૃદ્ધિ તરફ ઈશારો કરે છે. તેમનાં અહેવાલોમાં સ્થાનિક માંગ, સેવાઓ, નિકાસ અને રોકાણ જેવા આધાર વારંવાર સામે આવે છે. આથી કહી શકાય કે ભારતનો વિકાસ અનેક પ્રવૃત્તિઓના ટેકાથી આગળ વધી રહ્યો છે.
અંદાજ 6.4%થી 7.0% થાય તો તેને 0.6 ટકાવારી અંકનો વધારો કહેવાય. તેનો અર્થ અર્થતંત્ર અચાનક 0.6% મોટું થઈ ગયું એવો નથી; અગાઉ કરતાં વધુ વૃદ્ધિની આશા રાખવામાં આવી છે. તેવી જ રીતે ચીનનો અંદાજ 4.6%થી 4.5% થાય તો પણ તેના અર્થતંત્રમાં વૃદ્ધિની આગાહી જ છે, ઘટાડાની નહીં.
ભારત અને ચીન માટેના જુદા અંદાજોનો અર્થ એ પણ નથી કે ચીનની મુશ્કેલી જ ભારતની વૃદ્ધિનું કારણ છે. ભારતની પોતાની ખરીદી, વેપાર અને સેવાઓને અલગથી સમજવાં પડે. આ વાતને રોજિંદા જીવન અને છેલ્લા ત્રણ વર્ષના આંકડા સાથે જોઈએ તો ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ બને છે.
ભારતનો વિકાસ સમજવો હોય તો માત્ર મોટી કંપનીઓ કે શેરબજાર તરફ જોવાની જરૂર નથી. ગામથી શહેર સુધી પહોંચતો માલ, કારખાનામાં બનતી વસ્તુઓ, લોકોની ખરીદી, પરિવારની બચત અને ફરવા જતા લોકો—આ બધું દેશની આર્થિક સ્થિતિ સાથે જોડાયેલું છે. કોઈ વ્યક્તિ દુકાનમાંથી વસ્તુ ખરીદે ત્યારે તેનો લાભ માત્ર દુકાનદારને નથી મળતો. તે વસ્તુ બનાવનાર, પહોંચાડનાર અને તેમાં કામ કરનાર સુધી પણ તેની અસર પહોંચે છે.
છેલ્લાં ત્રણ વર્ષના ઘણા આંકડા ભારતમાં વધતી આર્થિક પ્રવૃત્તિ બતાવે છે. સેવાઓની નિકાસ, વાહનોનું વેચાણ, સ્ટીલનું ઉત્પાદન, દવા અને સ્થાનિક પ્રવાસન જેવા ક્ષેત્રોમાં વધારો થયો છે. જોકે બધાં ક્ષેત્રો એકસરખી ઝડપે આગળ વધ્યાં નથી. દેશ આગળ વધે તેની સાથે સામાન્ય પરિવારની આવક અને રોજગારમાં કેટલો સુધારો થાય છે તે જોવું પણ જરૂરી છે.
દેશનો વિકાસદર શું કહે છે
GDP એટલે દેશમાં બનતી અંતિમ વસ્તુઓ અને આપવામાં આવતી સેવાઓનું કુલ મૂલ્ય. સરળ રીતે કહીએ તો દેશમાં કેટલું આર્થિક કામ થયું તેનો એક મોટો હિસાબ. ભાવવધારાની અસર દૂર કરીને જોવામાં આવતો વિકાસદર ઉત્પાદન અને સેવાઓમાં થયેલો વધારો સમજવામાં મદદ કરે છે.
આંકડા મંત્રાલયની સુધારેલી ગણતરી પ્રમાણે 2023–24માં આ વૃદ્ધિ 7.3%, 2024–25માં 7.2% અને 2025–26ના પ્રાથમિક અંદાજમાં 7.8% છે. એટલે આ ત્રણ વર્ષમાં દેશે વૃદ્ધિની ગતિ જાળવી રાખી છે. પરંતુ દેશનો વિકાસદર 7.8% હોય એટલે દરેક વ્યક્તિની આવક પણ એટલી જ વધી હોય એવું નથી.
રસ્તા અને બજાર એકબીજા સાથે કેવી રીતે જોડાય છે
સારો રસ્તો બને તો ખેડૂતનો માલ બજારમાં પહોંચાડવો સરળ થઈ શકે. કારખાનાને કાચો માલ સમયસર મળે અને તૈયાર માલ ગ્રાહક સુધી ઝડપથી પહોંચે. રેલવે, વીજળી અને ગોડાઉનની સારી સુવિધાથી વેપારને મદદ મળે છે. નવા કામ શરૂ થાય ત્યારે મજૂર, ડ્રાઇવર, કારીગર અને નાના વેપારીને આવકની તક મળે છે.
લોકો કમાય અને ખરીદી કરે ત્યારે બીજા લોકોને કામ મળે છે. દેશની અંદરની આ માંગ ભારતના વિકાસને ટેકો આપે છે. તેની સાથે વિદેશમાં વેચાતી વસ્તુઓ અને સેવાઓથી પણ આવક મળે છે.
લોકોની બચત અને SIPમાં વધારો
SIP એટલે નક્કી કરેલા સમયાંતરે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રકમ રોકવાની રીત. દર મહિને થોડી રકમ રોકવાની આદત ઘણા પરિવારો માટે લાંબા સમયનું આયોજન કરવામાં ઉપયોગી બની શકે છે.
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગની સંસ્થા AMFIના આંકડા પ્રમાણે કુલ વાર્ષિક SIP રોકાણ 2023–24માં ₹1,99,219 કરોડ હતું. તે 2024–25માં ₹2,89,352 કરોડ અને 2025–26માં ₹3,49,589 કરોડ થયું. પહેલા વર્ષે આશરે 45% અને પછી આશરે 21% વધારો થયો.
સેવાઓ અને કપડાંના વેપારમાં શું બદલાયું
ભારત વિદેશમાં માત્ર વસ્તુઓ વેચતું નથી. કમ્પ્યુટર, માહિતી અને અન્ય વ્યવસાયિક સેવાઓ પણ આપે છે. ટેલિકોમ, કમ્પ્યુટર અને માહિતી સેવાઓની નિકાસ 2023–24માં 163.6 અબજ અમેરિકન ડોલર હતી. તે પછી 183.3 અબજ અને 2025–26માં 206.6 અબજ ડોલર થઈ. આ ચોક્કસ પ્રકારની સેવાઓની નિકાસ છે, આખા IT ઉદ્યોગની આવક નહીં.
કપડાં અને વસ્ત્રોની નિકાસ, હસ્તકલા સહિત, ₹2,97,004 કરોડથી ₹3,19,573 કરોડ અને પછી ₹3,25,339 કરોડ થઈ. એટલે વેચાણ વધ્યું, પણ છેલ્લાં વર્ષમાં તેની ગતિ ધીમી પડી. રૂપિયામાં વેચાણ વધે તેમાં વસ્તુના ભાવ અને ડોલર સામે રૂપિયાના ભાવની અસર પણ હોઈ શકે છે.
વાહનો અને કારખાનાંના આંકડા
દેશમાં કાર જેવા પેસેન્જર વાહનોનું વેચાણ 2023–24માં 42.19 લાખ, 2024–25માં 43.02 લાખ અને 2025–26માં 46.43 લાખ થયું. બાઇક અને સ્કૂટર જેવા બે પૈડાંવાળા વાહનોનું વેચાણ આ જ વર્ષોમાં 179.74 લાખથી 196.07 લાખ અને પછી 217.06 લાખ થયું.
વ્યવસાયમાં વપરાતાં વાહનોનું વેચાણ પહેલા 9.69 લાખથી થોડું ઘટીને 9.59 લાખ થયું અને પછી 10.80 લાખ થયું.
સ્ટીલનું ઉત્પાદન 144.3થી 152.2 અને પછી 168.4 મિલિયન ટન થયું. એક મિલિયન ટન એટલે દસ લાખ ટન. સિમેન્ટ ઉત્પાદન માપતો સૂચકાંક 108.9થી 115.9 અને 125.8 થયો.
વીજળી ખેતી અને નાના વ્યવસાય
સૂર્યપ્રકાશથી વીજળી બનાવવાની સ્થાપિત ક્ષમતા ત્રણ વર્ષમાં 81.81થી 105.65 અને પછી 150.26 ગિગાવોટ થઈ. ક્ષમતા વધે એટલે વધુ વીજળી બનાવવાની સગવડ ઊભી થાય છે. રેલ્વે દ્વારા વહન થયેલો માલ પણ 1,591થી 1,617 અને પછી 1,670 મિલિયન ટન થયો.
અનાજનું ઉત્પાદન સંબંધિત કૃષિવર્ષોમાં 332.30થી 357.73 અને પછી 376.56 મિલિયન ટન છે. છેલ્લો આંકડો આગોતરો અંદાજ છે. સારો પાક દેશની ખાદ્ય જરૂરિયાત અને ગ્રામ્ય વેપારને ટેકો આપી શકે છે.
અતિ નાના, નાના અને મધ્યમ વ્યવસાયને MSME કહેવાય છે. ઉપલબ્ધ બે વર્ષના આંકડામાં દેશની માલની નિકાસમાં MSME સંબંધિત ઉત્પાદનોનો હિસ્સો 45.74%થી 48.55% થયો. ત્રીજા વર્ષનો સમાન આંકડો ઉપલબ્ધ નથી. ખાદ્ય વસ્તુઓને તૈયાર કરીને વેચવાનો વ્યવસાય પણ ખેડૂતો, પેકિંગ કરનાર અને દુકાનદારોને જોડે છે. તેની ત્રણ વર્ષની વૃદ્ધિ બતાવવા પૂરતા સરખાવી શકાય એવા આંકડા જરૂરી છે.
રોજિંદી ખરીદી અને દવાનું બજાર
સાબુ, બિસ્કિટ, ટૂથપેસ્ટ અને પેકેટમાં મળતી રોજિંદી વસ્તુઓના ક્ષેત્રને FMCG કહેવાય છે. 2023, 2024 અને 2025ના ઑક્ટોબરથી ડિસેમ્બરના ત્રણ મહિનામાં વેચાણની રકમનો વૃદ્ધિદર અનુક્રમે 6.0%, 10.6% અને 7.8% હતો. પરંતુ વેચાયેલી વસ્તુઓના જથ્થાની વૃદ્ધિ 6.4%, 7.1% અને 2.6% હતી.
દવાની નિકાસ 2023–24માં 27.85 અબજ અમેરિકન ડોલરથી 2024–25માં 30.47 અબજ અને 2025–26માં 31.11 અબજ ડોલર થઈ. દેશનું દવા બજાર છેલ્લા બે ઉપલબ્ધ વર્ષમાં આશરે ₹2.26 લાખ કરોડથી ₹2.46 લાખ કરોડ થયું. પ્રકાશિત અહેવાલ પ્રમાણે છેલ્લાં વર્ષમાં તેનો વધારો 8.8% હતો. આ ઉદ્યોગ માટે સારો સંકેત છે. સાથે લોકોને દવા પરવડે અને સારવાર મળે તે પણ મહત્વનું છે.
પ્રવાસનથી અનેક લોકોને કામ મળે છે
પ્રવાસનનો લાભ હોટેલ ઉપરાંત ડ્રાઇવર, રેસ્ટોરન્ટ, ગાઇડ અને સ્થાનિક દુકાનદારને પણ મળી શકે છે. દેશમાં સ્થાનિક પ્રવાસી મુલાકાતો 2023માં 250.88 કરોડ, 2024માં 294.82 કરોડ અને 2025માં અંદાજે 428.69 કરોડ નોંધાઈ. આ મુલાકાતો છે, અલગ અલગ વ્યક્તિઓની સંખ્યા નહીં.
વિદેશી પ્રવાસીઓનાં આગમન પહેલા 95.21 લાખથી 99.52 લાખ થયા, પરંતુ 2025માં અંદાજે 91.50 લાખ રહ્યા. એટલે સ્થાનિક પ્રવાસનમાં વધારો થયો હોવા છતાં વિદેશી આગમનમાં ઘટાડો દેખાય છે.
મકાન ઑફિસ અને ગોડાઉનનો સંબંધ
ઘરનું બાંધકામ થાય ત્યારે કડિયા, સુથાર, પ્લમ્બર, ઇલેક્ટ્રિશિયન અને માલ વેચનારને કામ મળે છે. કંપનીને ઑફિસ અને ઉત્પાદકને કારખાનું કે ગોડાઉન જોઈએ ત્યારે પણ અનેક સેવાઓની જરૂર પડે છે. તેથી મિલકત અને બાંધકામનો વ્યવસાય અન્ય ક્ષેત્રો સાથે જોડાયેલો છે.
સામાન્ય માણસ સુધી લાભ પહોંચે ત્યારે વિકાસ વધુ અર્થપૂર્ણ બને
ભારત વિશે હકારાત્મક વાત કરવા માટે ઘણા આધાર છે. વિવિધ ઉદ્યોગો આગળ વધે છે, સેવાઓથી વિદેશી આવક મળે છે, ઉત્પાદન વધે છે અને પરિવારો ભવિષ્ય માટે રોકાણ કરે છે. આ બધું દેશને આગળ વધવામાં મદદ કરી શકે છે.
પરંતુ વિકાસની સાચી અસર સામાન્ય જીવનમાં પણ દેખાવવી જોઈએ. યુવાનોને યોગ્ય કામ મળે, પગાર સામે ખર્ચનો ભાર ઓછો થાય, નાના વેપારીને કમાણી થાય અને શિક્ષણ તથા સારવાર પરવડે ત્યારે વિકાસનો લાભ વધુ લોકોને મળે છે. તેથી ભારતની પ્રગતિ વિશે આશાવાદ રાખવાની સાથે રોજગાર અને સામાન્ય પરિવારની સ્થિતિ પર નજર રાખવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
