ભારતમાંથી આયુષ અને હર્બલ ઉત્પાદનોની નિકાસ સતત વધી રહી છે: પ્રધાનમંત્રી

બેંગલુરુ, 13 નવેમ્બર 2026: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે કર્ણાટકના બેંગલુરુમાં પ્રશાંતિ કુટીરમની સુવર્ણ જયંતી ઉજવણીમાં ભાગ લીધો હતો. આ પ્રસંગે સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ કન્નડમાં સૌનું અભિવાદન કર્યું હતું અને બેંગલુરુમાં યોગની અદભૂત ઊર્જાનો અનુભવ કરવા બદલ આનંદ વ્યક્ત કર્યો હતો. કર્ણાટક સદીઓથી યોગનું કેન્દ્ર રહ્યું છે અને આ પરંપરાને સમૃદ્ધ કરનારા અસંખ્ય આચાર્યો અને વિદ્વાનોની જન્મભૂમિ રહી છે તેની નોંધ લેતા તેમણે કન્નડ સિનેમાના દિગ્ગજ આઇકોન ડૉ. રાજકુમારના યોગદાનને પણ યાદ કર્યું હતું. “અહીં યોગના એવા સાધકો પણ રહ્યા છે જેમણે કલા જગતની સાથે-સાથે યોગની પણ સેવા કરી છે,” તેમ શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી.

કર્ણાટકના સમૃદ્ધ વારસા વચ્ચે પ્રશાંતિ કુટીરમની 50 વર્ષની યાત્રાને સેવા અને સમર્પણની અભૂતપૂર્વ ગાથા તરીકે વર્ણવતા, જે દરેક નાગરિકે જાણવી જોઈએ, પ્રધાનમંત્રીએ એક સાધારણ કેન્દ્રમાંથી વિશાળ આંદોલનમાં તેના રૂપાંતર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. એક સામાન્ય યોગ કેન્દ્ર આટલા વિશાળ આંદોલનમાં કેવી રીતે રૂપાંતરિત થયું તે પોતાનામાં જ એક પ્રેરણા છે. આ સીમાચિહ્નરૂપ ઉજવણી દરમિયાન કેમ્પસમાં ઘણી નવી સુવિધાઓના ઉદ્ઘાટનની નોંધ લેતા પ્રધાનમંત્રીએ S-VYASA પરિવારને તેમની ચાલી રહેલી પહેલો માટે શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી. હું આપ સૌને અને પ્રશાંતિ કુટીરમ સાથે સંકળાયેલા લાખો સાધકોને સુવર્ણ જયંતી પર અભિનંદન આપું છું.

• એચ. વી. શેષાદ્રિની જન્મ શતાબ્દી

એચ. વી. શેષાદ્રિની જન્મ શતાબ્દી પર તેમને આદરપૂર્વક શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરતા, જે આ વર્ષે પ્રશાંતિ કુટીરમની સુવર્ણ જયંતી સાથે સુસંગત છે, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે શેષાદ્રિજીએ ચારિત્ર્ય નિર્માણ દ્વારા રાષ્ટ્ર નિર્માણના મિશન માટે પોતાનું સમગ્ર જીવન સમર્પિત કર્યું હતું, એ વાતને સમજીને કે દેશને સફળતાના શિખર પર લઈ જવા માટે સમર્પિત, સક્ષમ અને શિસ્તબદ્ધ નાગરિકોની જરૂર છે.

એચ. વી. શેષાદ્રિજીની સાદગી, વિરાટ વ્યક્તિત્વ, વિશાળ અનુભવ અને અન્ય લોકોને આગળ વધારવા, લોકોને એક કરવા અને રાષ્ટ્રીય સેવા માટે તૈયાર કરવા પડદા પાછળ રહેવાની ઊંડી નમ્રતાને યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ એક માતા પાસેથી શીખવા વિશે શેષાદ્રિજી દ્વારા વારંવાર ટાંકવામાં આવતું એક ઉદાહરણ શેર કર્યું હતું જે પોતાના બાળકનો ઉછેર કરવા અને નિઃસ્વાર્થપણે સેવા કરવા માટે આખી રાત જાગે છે. “જો આપણે સમાજ માટે આ ભાવનાનો વિસ્તાર કરીએ, તો સમાજનું કેટલું મોટું ભલું થશે,” તેમ મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી.

Delighted to join the Golden Jubilee celebrations of Prashanti Kutiram in Bengaluru. Its efforts to integrate modern science with India’s spiritual wisdom are commendable. https://t.co/CRe0lrSZZl

— Narendra Modi (@narendramodi) November 13, 2026

એચ. વી. શેષાદ્રિજીએ માતાની પવિત્રતા અને નિઃસ્વાર્થતાથી સમાજની સેવા કરી હોવાનું અવલોકન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ શેષાદ્રિજીનો સ્નેહ અને માર્ગદર્શન સતત પ્રાપ્ત થવા બદલ પોતાનું સૌભાગ્ય વ્યક્ત કર્યું હતું. તેમની સાથે વિતાવેલા સમયની યાદો અને તેમના શબ્દો આજે પણ મારા માટે ખૂબ જ અમૂલ્ય છે. એચ. વી. શેષાદ્રિના અન્ય એક અવિસ્મરણીય ઉપદેશને યાદ કરતા કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ બંને હાથે સમાજને આપે છે, ત્યારે સમાજ લાખો હાથે પાછું આપે છે, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે તેમણે પોતાના જીવનમાં આ સત્યને વારંવાર ફળતા જોયું છે. તેમ મોદીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે,“સેવા કરતી વખતે જનતાએ મને હંમેશા તેમના આશીર્વાદ આપ્યા છે, અને આ મારા જીવનની ખૂબ મોટી મૂડી છે.”

નિઃસ્વાર્થ સેવાની આ જ ભાવના એચ. વી. શેષાદ્રિજીના સમગ્ર પરિવારમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે તે તરફ નિર્દેશ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ડૉ. એચ. આર. નાગેન્દ્ર અને ડૉ. આર. નાગરત્નાની તેમના સમર્પિત કાર્ય દ્વારા તેમના મિશનને આગળ વધારવા બદલ પ્રશંસા કરી હતી. હું તેમના દરેક પ્રયાસની પણ પ્રશંસા કરું છું, અને તેમનું સન્માન કરું છું.

• ભારતે 12 વર્ષોમાં આત્મવિશ્વાસ સાથે વિશ્વ સમક્ષ તેની સંસ્કૃતિ, ઓળખ અને વૈજ્ઞાનિક વારસો રજૂ કર્યો

જ્યારે ભારત સંસ્થાનવાદી શાસનની બેડીઓમાં જકડાયેલું હતું અને લાખો સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ આઝાદી માટે લડી રહ્યા હતા તે યુગને યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ રાષ્ટ્રની આધ્યાત્મિક ચેતનાને જાગૃત કરવામાં સ્વામી વિવેકાનંદ જેવા રાષ્ટ્ર ઋષિઓ દ્વારા ભજવવામાં આવેલી સમાંતર ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમ શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે,“તેમણે ભારતના યુવાનોને યોગનો માર્ગ બતાવ્યો.” સ્વામી વિવેકાનંદ જેવા ઋષિઓની પ્રેરણાથી પ્રશાંતિ કુટીરમ અને S-VYASA જેવી સંસ્થાઓનો જન્મ થયો, જેણે માત્ર જનતાને યોગ સાથે જોડી જ નહીં પરંતુ આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સંશોધન પણ કર્યું, વૈશ્વિક સ્તરે સેવા આપતા સાધકો, શિક્ષકો, ડોકટરો અને ફિલસૂફોને તાલીમ આપી અને યોગ, આયુર્વેદ, નેચરોપેથી અને આધુનિક ચિકિત્સાને એકીકૃત કરતી સર્વગ્રાહી સુખાકારી ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કર્યું તેમ જણાવતાં, પ્રધાનમંત્રીએ તણાવ અને જીવનશૈલીના રોગો પરના તેમના સંશોધનની પ્રશંસા કરી હતી. આ દિશામાં થયેલા સંશોધન કાર્યે સમગ્ર વિશ્વની સેવા કરી છે, અને હું આ પ્રયાસો માટે પ્રશાંતિ કુટીરમની પ્રશંસા કરું છું.

ભારતે છેલ્લાં 12 વર્ષોમાં સંપૂર્ણ આત્મવિશ્વાસ સાથે વિશ્વ સમક્ષ તેની સંસ્કૃતિ, ઓળખ અને વૈજ્ઞાનિક વારસો રજૂ કર્યો છે, જેના પરિણામે કરોડો સહભાગીઓ સાથે ઓસ્ટ્રેલિયા, આફ્રિકા અને અમેરિકામાં આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસની વૈશ્વિક ઉજવણી થઈ રહી છે અને વિશ્વભરની શાળાઓ, સંસ્થાઓ અને કાર્યસ્થળોમાં યોગનો પ્રવેશ થયો છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે સાઉદી અરેબિયાએ યોગને રમતગમતની પ્રવૃત્તિ તરીકે માન્યતા આપી છે અને તેના રમતગમત મંત્રાલયે ભારતના આયુષ મંત્રાલય સાથે કરાર કર્યા છે. “વિદેશી નાગરિકો દ્વારા યોગને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદાહરણો સતત સામે આવી રહ્યા છે, અને દેશ તેમને પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરીને તેમનું ગૌરવ પણ વધારી રહ્યો છે,” તેમ મોદીએ અવલોકન કર્યું હતું.

• યોગ અને આયુર્વેદના લાભો દરેક નાગરિક સુધી પહોંચે

યોગ સાથે વધતો જતો વૈશ્વિક પરિચય ભારત પ્રત્યે જિજ્ઞાસા અને તેની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રત્યે આકર્ષણ જગાડે છે, જે સામૂહિક પ્રયાસ દ્વારા વૈશ્વિક જોડાણના નવા માર્ગો ખોલે છે તે તરફ નિર્દેશ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આયુર્વેદના સમાંતર આંતરરાષ્ટ્રીય વિસ્તરણ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં, 150થી વધુ આયુર્વેદ તાલીમ અભ્યાસક્રમોને માન્યતા આપવામાં આવી છે, અને આયુર્વેદના વિસ્તરણમાં સહયોગ માટે, વિશ્વના 28 દેશો સાથે સમજૂતી કરાર (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે.

યોગ અને આયુર્વેદના લાભો દરેક નાગરિક સુધી પહોંચે તે માટે સરકારે યોગને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે સાથે અનેક નિયમોમાં સુધારો કર્યો હોવાનું જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ભારતમાં યોગાસનને સ્પર્ધાત્મક રમત તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે અને ખેલો ઇન્ડિયા અને નેશનલ ગેમ્સમાં સમર્પિત સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આ પરિવર્તન ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે યોગ સાથે જોડાયેલા લોકો માટે સ્પર્ધાત્મક ટુર્નામેન્ટમાં ભાગ લેવાના રસ્તા પણ ખુલ્યા છે.

સમર્પિત આયુષ મંત્રાલયની રચના અને આયુર્વેદિક સંશોધન અને પેટન્ટ માટે સમર્થન દ્વારા સરકાર દ્વારા આયુર્વેદને સતત પ્રોત્સાહન આપવાની વિગતો આપતા, જેણે હર્બલ નિકાસમાં વધારો અને પેઢીઓથી ઘરોમાં વપરાતી ભારતીય હળદળની વધતી જતી વૈશ્વિક માંગની સાથે આયુષ અર્થતંત્રને લાખો કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચાડ્યું છે, પ્રધાનમંત્રીએ હળદળની નિકાસને વેગ આપવા માટેના સંસ્થાકીય પગલાં પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું“હળદળના ઉત્પાદન, ગુણવત્તા અને નિકાસને નવી શક્તિ આપવા માટે, અમે રાષ્ટ્રીય હળદળ બોર્ડની પણ રચના કરી છે.”

• e-AYUSH વિઝા સુવિધાની શરૂઆત

યુવાનો માટે તકો ઊભી કરવાની સાથે-સાથે માનવતા સાથે ભારતના પ્રાચીન વિજ્ઞાન અને આધુનિક સંશોધનના લાભો વહેંચવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતાં, પ્રધાનમંત્રીએ વિદેશી તબીબી મુલાકાતીઓ માટે મુસાફરી સરળ બનાવવા માટે e-AYUSH વિઝા સુવિધાની શરૂઆત અને જામનગરમાં WHO ગ્લોબલ ટ્રેડિશનલ મેડિસિન સેન્ટરની સ્થાપના તરફ નિર્દેશ કર્યો હતો. આના દ્વારા, પરંપરાગત ચિકિત્સામાં સંશોધન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

12 થી 13 વર્ષમાં લગભગ 50 કરોડ ભારતીયો અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા હોવાનું દર્શાવતા વિશ્વ બેંકના તાજેતરના અહેવાલથી ઊર્જાવાન બનેલા 140 કરોડ નાગરિકો વિકસિત ભારત તરફ કામ કરી રહ્યા છે, જે પરિવારો માટે પ્રશાંતિ કુટીરમના સમર્થનથી યોગ દ્વારા સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપવાના નવા માર્ગો ખોલે છે તેની નોંધ લેતા, પ્રધાનમંત્રીએ સંસ્થાને નવા લક્ષ્યો માટે રોડમેપ તૈયાર કરવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. “પ્રશાંતિ કુટીરમને પણ તેની યુવા ઊર્જાનો લાભ મળશે, અને દેશને પણ મળશે,” તેમ પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી.