નવી દિલ્હી, 12 નવેમ્બર 2026: સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે ઝડપી ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ અને આધુનિક યુદ્ધની બદલાતી પ્રકૃતિમાંથી ઉદ્ભવતા પરંપરાગત અને ઉભરતા જોખમો સામે ઓપરેશનલ સજ્જતા જાળવી રાખવા માટે સંરક્ષણ દળોને ‘આશ્ચર્યના તત્વ’ના આક્રમક અને રક્ષણાત્મક બંને પરિમાણોને મજબૂત અને ટકાવી રાખવા આહ્વાન કર્યું છે. 12 નવેમ્બર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં એરફોર્સ કમાન્ડર્સ કોન્ફરન્સને સંબોધતા, તેમણે ગુપ્તચર અને દેખરેખ ક્ષમતાઓને સતત મજબૂત બનાવવાની, સિસ્ટમો વચ્ચે એકીકરણ વધારવાની અને સંભવિત જોખમો સામે આવે તે પહેલાં તેને ઓળખી કાઢવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
“આપણા સંરક્ષણ દળોએ એવી ક્ષમતાઓ અને પદ્ધતિઓ વિકસાવવી જોઈએ જે દુશ્મનને પ્રતિક્રિયા આપવા અથવા સંભાળવા માટે કોઈ સમય ન આપે, અને સાથે જ એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે દુશ્મનની કોઈ અણધારી ચાલથી આપણે ક્યારેય બેધ્યાન ન રહીએ. આશ્ચર્ય પરંપરાગત અને ઇલેક્ટ્રોનિક બંને પ્રકારના વિવિધ સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થઈ શકે છે. આપણા જવાનો સતર્ક, ચપળ રહે અને કોઈપણ ઉભરતા પડકારનો અસરકારક રીતે જવાબ આપવા સજ્જ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આપણી ગુપ્તચર અને દેખરેખ પ્રણાલીઓને વધુ મજબૂત બનાવવી જોઈએ અને ઓપરેશનલ તૈયારીઓ વધારવી જોઈએ,” તેમ સંરક્ષણ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું.
રાજનાથ સિંહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સમકાલીન સંઘર્ષો પરંપરાગત યુદ્ધક્ષેત્રોથી આગળ વધીને નોન-કોન્ટેક્ટ ડોમેન્સમાં વિસ્તરી રહ્યા છે, જેમાં મિસાઇલો, ડ્રોન અને અદ્યતન શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. રશિયા-યુક્રેન અને ઇઝરાયેલ-હમાસ સંઘર્ષોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે ડ્રોન અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ આધુનિક યુદ્ધના મહત્વપૂર્ણ ઘટકો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. તેમણે કમાન્ડરોને કામિકાઝે ડ્રોન, દેખરેખ અને કાઉન્ટર-ડ્રોન ઓપરેશન્સ જેવા ઉભરતા પડકારો માટે તૈયાર રહેવા અનુરોધ કર્યો હતો.
સંરક્ષણ મંત્રીએ ભારતીય વાયુસેના (IAF) ને ઇલેક્ટ્રોનિક, સાયબર અને અવકાશ સહિત યુદ્ધના ઉભરતા ક્ષેત્રો માટે સમર્પિત સિદ્ધાંતો અને માળખાં વિકસાવવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રોમાં વધેલી સજ્જતા ભવિષ્યના પડકારોનો સામનો કરવાની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવશે. “ભવિષ્યના સંઘર્ષોમાં વિજય માત્ર વિમાનોની સંખ્યા પર જ નહીં, પરંતુ ટેકનોલોજીકલ અત્યાધુનિકતા, પ્રતિભાવની ઝડપ અને તૈયારીઓની ચોકસાઈ પર પણ નિર્ભર રહેશે,” તેમણે કહ્યું, અને કમાન્ડરોને આ ઉભરતા પડકારોને મુખ્ય પ્રાથમિકતા બનાવવા વિનંતી કરી, જેમાં તેમને સંસ્થાકીય વિચારસરણી, આયોજન અને ઓપરેશનલ પ્રક્રિયાઓમાં સંકલિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે.
રાજનાથ સિંહે પ્રકાશ પાડ્યો કે સંરક્ષણ દળો એક પરિવર્તનકારી તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે, જેમાં સંગઠનાત્મક માળખાં, સંયુક્તતા અને એકીકરણ, તથા ઓપરેશનલ ખ્યાલો સહિત વ્યાપક ક્ષેત્રોમાં સુધારાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ઉમેર્યું કે બદલાતા સુસંરક્ષણ વાતાવરણને કારણે સૈન્ય સજ્જતા પ્રત્યે સતત અનુકૂલન અને ભવિષ્યલક્ષી અભિગમ અપનાવવો જરૂરી બન્યો છે.
સંરક્ષણ મંત્રીએ ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન અને તે પછી તેના સિદ્ધાંતો અને ઓપરેશનલ પદ્ધતિઓનો અસરકારક રીતે અમલ કરવા બદલ IAFની પ્રશંસા કરી અને વાયુ યોદ્ધાઓ દ્વારા તેમને સોંપાયેલા કાર્યોને સફળતાપૂર્વક પાર પાડવામાં દર્શાવેલી વ્યાવસાયિકતા, સંયમ અને વિવેકબુદ્ધિની સરાહના કરી. તેમણે જણાવ્યું કે ઓપરેશન દરમિયાન શીખવા મળેલા પાઠ IAF ની વિકસતી ઓપરેશનલ પ્રક્રિયાઓમાં સ્પષ્ટપણે પ્રતિબિંબિત થાય છે, ખાસ કરીને ડ્રોન અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ પર વધેલા ભાર દ્વારા, જે રાષ્ટ્રીય સુસંરક્ષણ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આ પાઠ સંરક્ષણ દળોમાં ચાલી રહેલા પરિવર્તનકારી ફેરફારોની ગતિ અને દિશા નક્કી કરી રહ્યા છે.
ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ત્રણેય સેવાઓ દ્વારા અસરકારક રીતે દર્શાવવામાં આવેલા સંકલિત અને પૂરક યોગદાન પર પ્રકાશ પાડતા, રાજનાથ સિંહે સંરક્ષણ દળોને તેમના તાલમેલ અને એકીકરણ બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે સંયુક્તતા અને સંકલિત પ્રયાસો સૈન્ય આયોજન અને ઓપરેશનલ અમલીકરણને માર્ગદર્શન આપતા રહેવા જોઈએ. ઝડપી ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ સાથે તાલ મિલાવીને તેના કર્મચારીઓના કૌશલ્યો અને ક્ષમતાઓને વધારવા બદલ IAFની પ્રશંસા કરતા, સંરક્ષણ મંત્રીએ કમાન્ડરોને વાયુ યોદ્ધાઓને ઉભરતી ટેકનોલોજીમાં તાલીમ આપવાના પ્રયાસો ચાલુ રાખવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે યુવા ભરતી થયેલા જવાનોના ટેકનોલોજીકલ જ્ઞાન અને નિપુણતાનો લાભ લેવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, અને જણાવ્યું કે તેમની ક્ષમતાઓ મજબૂત નિર્ણય-નિર્માણ અને સંગઠનાત્મક વિકાસમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપી શકે છે.
અગ્નિવીરો માટે સેકન્ડ ટૂર ઓફ ડ્યુટી અંગે, રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે સંરક્ષણ દળો તરફથી મળેલા પ્રતિસાદ બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો, અને નીતિગત નિર્ણયોમાં સેવાઓના સૂચનોને સામેલ કરવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે ‘સેકન્ડ ટૂર ઓફ ડ્યુટી’ પહેલ ત્રણેય સેવાઓને વધુ મજબૂત બનાવવામાં યોગદાન આપશે.
આ કોન્ફરન્સના ભાગરૂપે, સંરક્ષણ મંત્રીએ IAFના યુનિટ ફોર ડિજિટાઇઝેશન, ઓટોમેશન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એન્ડ એપ્લિકેશન નેટવર્કિંગ (UDAAN) ના AI સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ દ્વારા ઇન-હાઉસ વિકસિત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એપ્લિકેશન્સનો સમૂહ લોન્ચ કર્યો હતો. આ એપ્લિકેશન્સનો ઉપયોગ ઓપરેશન્સ, વહીવટ અને એરોસ્પેસ સુસંરક્ષણના ક્ષેત્રોમાં કાર્યોને સ્વચાલિત અને ઝડપી બનાવવા માટે કરવામાં આવશે, અને તે IAF ના સુરક્ષિત નેટવર્ક પર તૈનાત કરવામાં આવી છે. આ પહેલ IAF ની ટેકનોલોજી-આધારિત પરિવર્તન અને ઉન્નત ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.
ઉદ્ઘાટન સત્રમાં સંરક્ષણ રાજ્ય મંત્રી સંજય સેઠ, વાયુસેના અધ્યક્ષ એર ચીફ માર્શલ આશુતોષ દીક્ષિત, સંરક્ષણ સચિવ રાજેશ કુમાર સિંહ, સચિવ (સંરક્ષણ ઉત્પાદન) સંજીવ કુમાર અને સચિવ (સંરક્ષણ નાણાં) વિશ્વજીત સહાય પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. IAF ના તમામ કમાન્ડના એર ઓફિસર્સ કમાન્ડિંગ-ઇન-ચીફ, તમામ પ્રિન્સિપલ સ્ટાફ ઓફિસર્સ અને તમામ ડાયરેક્ટર જનરલ્સ. આ બે દિવસીય કોન્ફરન્સમાં IAF ના તમામ કમાન્ડના એર ઓફિસર્સ કમાન્ડિંગ-ઇન-ચીફ, તમામ પ્રિન્સિપલ સ્ટાફ ઓફિસર્સ અને તમામ ડાયરેક્ટર જનરલ્સ ભાગ લઈ રહ્યા છે.
આ વર્ષની કોન્ફરન્સની થીમ ‘સશક્તિકરણનું વર્ષ: વિકેન્દ્રીકરણ દ્વારા કાર્યક્ષમતા મહત્તમ કરવી’ છે. આ કોન્ફરન્સ IAFના વરિષ્ઠ નેતૃત્વને ઓપરેશન્સ, જાળવણી અને વહીવટને લગતા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરો પાડે છે.
