Homeગુજરાતીદેશ-વિદેશઆબોહવા સંકટ સામે લડવા ભારતનું વાઘ સંરક્ષણ મોડેલ શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ: પર્યાવરણ મંત્રી

આબોહવા સંકટ સામે લડવા ભારતનું વાઘ સંરક્ષણ મોડેલ શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ: પર્યાવરણ મંત્રી

નવી દિલ્હી, 17 નવેમ્બર 2026: કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે BIG CATS: Drivers of Climate Change Mitigation શીર્ષક હેઠળની ઉચ્ચ-સ્તરીય મંત્રી સ્તરીય સાઈડ ઈવેન્ટમાં આબોહવા પરિવર્તન ઘટાડવા અને ઇકોસિસ્ટમ સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરવામાં મોટી બિલાડીઓના સંરક્ષણની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. આ કાર્યક્રમનું આયોજન ભારત સરકારના પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEFCC) અને ઈન્ટરનેશનલ બિગ કેટ એલાયન્સ (IBCA) દ્વારા સંયુક્ત રીતે તુર્કીયેના અંતાલ્યા ખાતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આબોહવા પરિવર્તન પરિષદ (COP31)માં કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં નેપાળ, વેનેઝુએલા, કંબોડિયા, શ્રીલંકા જેવા મોટી બિલાડીઓની વસ્તી ધરાવતા દેશોના મંત્રીઓ અને દેશના પ્રતિનિધિઓ ઉપરાંત રામસર કન્વેન્શન અને UNCCD જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનો અને સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ એકત્ર થયા હતા.

આ મેળાવડામાં મહાનુભાવો અને સંરક્ષણ નિષ્ણાતોએ આબોહવા પરિવર્તન ઘટાડવા, ઇકોસિસ્ટમ સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉ વિકાસ તરફ મોટી બિલાડીઓના સંરક્ષણ અને તેમના રહેઠાણોના યોગદાન પર વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો. ચર્ચાઓમાં પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો કે કેવી રીતે વિશ્વની સાત મુખ્ય મોટી બિલાડીની પ્રજાતિઓ અને તેમના રહેઠાણોનું સંરક્ષણ કાર્બન-સમૃદ્ધ ઇકોસિસ્ટમનું રક્ષણ કરવામાં, ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓને મજબૂત કરવામાં, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવામાં અને વૈશ્વિક આબોહવા ઉદ્દેશ્યોને આગળ વધારવામાં યોગદાન આપી શકે છે. IBCA ના મહાનિદેશક (DG) એસ.પી. યાદવ દ્વારા IBCA અને રેન્જ દેશોમાં મોટી બિલાડીઓની સ્થિતિ પર એક પ્રેઝન્ટેશન પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. સહભાગીઓએ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં મોટી બિલાડીઓના સંરક્ષણ, ખાસ કરીને ચિત્તાના પુનઃપ્રવેશમાં ભારત દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી.

કાર્યક્રમને સંબોધિત કરતા, ભૂપેન્દ્ર યાદવે વૈશ્વિક મોટી બિલાડીઓના સંરક્ષણને આગળ વધારવામાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા પરિકલ્પિત ઈન્ટરનેશનલ બિગ કેટ એલાયન્સ (IBCA) ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. વૈશ્વિક સ્તરે વન્યજીવોની પુનઃપ્રાપ્તિ સામેના પડકારોને સ્વીકારતા, તેમણે કહ્યું કે IBCA ભારતના સફળ સંરક્ષણ મોડેલો શેર કરવા, જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનની સુવિધા આપવા, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને મજબૂત કરવા અને સમગ્ર વિશ્વમાં મોટી બિલાડીઓની તમામ સાત પ્રજાતિઓની પુનઃપ્રાપ્તિ માટે ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડે છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ભારતની વાઘ સંરક્ષણ યાત્રા દર્શાવે છે કે કેવી રીતે રાજકીય પ્રતિબદ્ધતા, મજબૂત સંસ્થાઓ, સતત રોકાણ અને સામુદાયિક ભાગીદારી વન્યજીવ સંરક્ષણને પારિસ્થિતિક સુરક્ષા, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉ વિકાસના સાધનમાં પરિવર્તિત કરી શકે છે.

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મોટી બિલાડીઓનું સંરક્ષણ કાર્બન-સમૃદ્ધ લેન્ડસ્કેપ્સના રક્ષણ માટે એક શક્તિશાળી માર્ગ પૂરો પાડે છે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે મોટી બિલાડીઓ સીધી રીતે કાર્બનનું શોષણ ન કરી શકે, ત્યારે તેમનું સંરક્ષણ જંગલો, ઘાસના મેદાનો, વેટલેન્ડ્સ અને પર્વતીય ઇકોસિસ્ટમ્સનું રક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે જે કાર્બનનો સંગ્રહ કરે છે, રહેઠાણની અધોગતિથી થતા ઉત્સર્જનને અટકાવે છે અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત બનાવે છે. અમ્બ્રેલા પ્રજાતિઓ તરીકે, મોટી બિલાડીઓ સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમના રક્ષણને ગતિશીલ બનાવવામાં મદદ કરે છે, જેનાથી હજારો અન્ય પ્રજાતિઓ અને આ લેન્ડસ્કેપ્સ પર નિર્ભર સમુદાયોને ફાયદો થાય છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વન્યજીવ સંરક્ષણ એ પ્રકૃતિ-આધારિત આબોહવા કાર્યવાહીનો અભિન્ન ઘટક હોવો જોઈએ, જે જૈવવિવિધતા, ઇકોસિસ્ટમ અને આજીવિકાના લાભો પ્રદાન કરતી વખતે ઉત્સર્જન ઘટાડવાના પ્રયાસોને પૂરક બનાવે છે.

પ્રકૃતિ-આધારિત ઉકેલોના ઉદાહરણ તરીકે ભારતની વાઘ સંરક્ષણ પહેલો પર પ્રકાશ પાડતા, ભૂપેન્દ્ર યાદવે જણાવ્યું હતું કે દેશના 58 ટાઇગર રિઝર્વ, જે આશરે 85,000 ચોરસ કિમીમાં ફેલાયેલા છે, તે વ્યાપક વન ઇકોસિસ્ટમ્સ અને તેમના કાર્બન સ્ટોકનું રક્ષણ કરે છે. આ લેન્ડસ્કેપ્સ કાર્બન સિક્વેસ્ટ્રેશન, જળ શુદ્ધિકરણ, જમીન સંરક્ષણ અને ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ સહિત મહત્વપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. આ લેન્ડસ્કેપ્સમાંથી 600 થી વધુ નદીઓ ઉદ્ભવે છે અથવા વહે છે, જે નિર્ણાયક વોટરશેડ તરીકે વાઘના રહેઠાણોના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે. મંત્રીશ્રીએ એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે સામુદાયિક ભાગીદારી, ઇકો-ડેવલપમેન્ટ અને ટકાઉ આજીવિકાની પહેલોએ વાઘ સંરક્ષણને સર્વસમાવેશક અને ટકાઉ બનાવ્યું છે.

વાઘ સંરક્ષણમાં ભારતની સફળતાને રેખાંકિત કરતા, ભૂપેન્દ્ર યાદવે તેનો શ્રેય સતત રાજકીય પ્રતિબદ્ધતા, મજબૂત કાયદા અને મજબૂત સંસ્થાકીય તંત્રને આપ્યો હતો. વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 અને વૈધાનિક સંસ્થા નેશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી (NTCA) દ્વારા સમર્થિત પ્રોજેક્ટ ટાઇગરે એક મજબૂત શાસન માળખું પૂરું પાડ્યું છે. 2022 માં ભારતની વાઘની વસ્તી વધીને 3,682 થઈ ગઈ, જે વિશ્વના જંગલી વાઘના 70% થી વધુ છે. આ સિદ્ધિને સતત કેન્દ્રીય અને રાજ્ય બજેટ ફાળવણી, સમર્પિત ફ્રન્ટલાઈન વન કર્મચારીઓ, ટેકનોલોજી-સક્ષમ દેખરેખ, વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન અને સામુદાયિક સંચાલન દ્વારા સમર્થન મળ્યું છે. તેમણે વધુમાં પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે પ્રોજેક્ટ ટાઇગર વાર્ષિક આશરે 6 મિલિયન માનવ-દિવસોની આજીવિકાની તકો ઊભી કરે છે, જે વાઘ સંરક્ષણને હરિત રોજગાર અને સામુદાયિક આજીવિકા સુરક્ષાનું એક મહત્વપૂર્ણ ચાલકબળ બનાવે છે.

spot_img
spot_img
સંબંધિત લેખો
spot_img
spot_img

Most Popular

spot_img