આત્મનિર્ભર ભારત તરફ વધુ એક કદમ: કેબિનેટે નવી યુરિયા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોલિસી-2026ને આપી મંજૂરી
નવી દિલ્હી, 15 જુલાઈ 2026: દેશમાં ખેતી અને ખેડૂતો માટે અત્યંત મહત્વના ગણાતા યુરિયા ખાતરના સ્થાનિક ઉત્પાદનને વેગ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિએ ‘આત્મનિર્ભર ભારત માટે નેશનલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોલિસી ફોર યુરિયા-2026’ (NIPU-2026) પર ખાતર વિભાગના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુરિયા ક્ષેત્રમાં મોટા પાયે નવું રોકાણ આકર્ષવાનો છે, જેથી વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને આત્મનિર્ભરતાનું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરી શકાય. આ નવી પોલિસી લાગુ થવાથી દેશમાં ગેસ આધારિત નવા યુરિયા ઉત્પાદન એકમો સ્થાપવાની પ્રક્રિયાને નવી ગતિ મળશે.
નવી પોલિસીથી સરકાર અને ઉદ્યોગોને થનારા આર્થિક ફાયદા
આ નવી નીતિ દેશમાં ગેસ આધારિત યુરિયા પ્લાન્ટ્સ સ્થાપવા માંગતા રોકાણકારો માટે સાનુકૂળ અને આકર્ષક વાતાવરણ ઊભું કરશે. અગાઉની NIP-2012 ની સરખામણીમાં આ નવી પોલિસીમાં કેટલાક મહત્વના અને વહીવટી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. નવી નીતિ હેઠળ ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવા માટે સ્થિર ખર્ચ (Fixed Cost) અને પરિવર્તનશીલ ખર્ચનું અલગથી વિભાજન કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે 12% ની ન્યૂનતમ મર્યાદા (Floor) અને 16% ની મહત્તમ મર્યાદા સાથે સક્ષમ ‘રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી’ (RoE) બેન્ડ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. વિદેશી હૂંડિયામણના જોખમને ઓછું કરવા માટે પ્રવર્તમાન વિનિમય દરોના આધારે 4 વર્ષ પછી સ્થિર ખર્ચને ભારતીય રૂપિયામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. આ તમામ નીતિગત ફેરફારોને કારણે NIPU-2026 હેઠળ સ્થાપિત થનારા દરેક પ્લાન્ટ દીઠ સરકારને રૂ. 250 કરોડથી વધુની જંગી આર્થિક બચત થવાનો અંદાજ છે.
દેશમાં યુરિયા ઉત્પાદનની વર્તમાન સ્થિતિ અને આયાત પર નિર્ભરતા
ભારતમાં કૃષિ ક્ષેત્રના વિકાસ માટે યુરિયાની માંગ સતત ઊંચી રહે છે, પરંતુ સ્થાનિક ઉત્પાદન તેની સરખામણીમાં ઓછું છે. હાલમાં દેશમાં કુલ 269.42 LMT ની સ્થાપિત ક્ષમતા ધરાવતા 33 યુરિયા ઉત્પાદન એકમો કાર્યરત છે. તેમ છતાં, સ્વદેશી ઉત્પાદન અને વાસ્તવિક માંગ વચ્ચે મોટો તફાવત હોવાના કારણે દર વર્ષે મોટા પ્રમાણમાં યુરિયાની આયાત કરવી પડે છે, જેનાથી દેશની તિજોરી પર બોજ પડે છે. આ આયાત ઘટાડવા અને દેશને ખાતર ક્ષેત્રે સંપૂર્ણ આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે આ નવી રાષ્ટ્રીય રોકાણ નીતિ લાવવી અત્યંત અનિવાર્ય બની હતી.
આ પૂર્વે વર્ષ 2012 માં દેશમાં યુરિયા ક્ષેત્રે રોકાણ વધારવા માટે ‘નવી રોકાણ નીતિ (NIP) – 2012’ લાગુ કરવામાં આવી હતી. આ નીતિ હેઠળ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓના સંયુક્ત સાહસો દ્વારા 4 અને ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા 2 મળીને કુલ 6 નવા યુરિયા એકમોની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. જોકે, NIP-2012 હેઠળ નવા રોકાણ મેળવવાની મુદત ઓક્ટોબર 2019 માં જ સમાપ્ત થઈ ગઈ હતી. ત્યારબાદ દેશમાં યુરિયા પ્લાન્ટ્સ સ્થાપવા માટે સરકારને ખાતર ઉદ્યોગ જગત તરફથી અનેક દરખાસ્તો મળી રહી હતી, જેને ધ્યાનમાં રાખીને આ નવી સક્ષમ નીતિ ઘડવામાં આવી છે. હવે પછી દેશમાં સ્થાપિત થનારા તમામ નવા એકમો આ નવી NIPU-2026 ના દાયરા હેઠળ જ આવરી લેવામાં આવશે.
વધુ વાંચો: ભારતની દરિયાઈ વિરાસત અને સુરક્ષાના સમન્વય માટે RRU અને લોથલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ વચ્ચે MoU
