ભારત-બાંગ્લાદેશ વચ્ચે રાજનૈતિક તણાવ: નવા હાઈકમિશનરની નિમણૂકને ભારતે હજુ નથી આપી મંજૂરી

નવી દિલ્હી , 16 સપ્ટેમ્બર 2026: ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલી રાજનૈતિક ખટાશ ઓછી થવાનું નામ નથી લઈ રહી. ઢાકા દ્વારા નવી દિલ્હી ખાતે પોતાના નવા ઉચ્ચાયુક્ત (હાઈકમિશનર) ની નિમણૂક કરવા માટે ભારત સરકાર સમક્ષ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે, પરંતુ એક મહિના કરતાં પણ વધુ સમય વીતી ગયો હોવા છતાં ભારત તરફથી હજુ સુધી આ નિમણૂકને સત્તાવાર મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. આ વિલંબ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે બંને પાડોશી દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોમાં હજુ પણ ભારે તણાવ અને બરફ જમેલો છે.

બાંગ્લાદેશ સરકારે પોતાના વરિષ્ઠ અને અનુભવી રાજદ્વારી અસદ આલમ સિયામને નવી દિલ્હીમાં આગામી હાઈકમિશનર બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. સિયામ અગાઉ વોશિંગ્ટનમાં બાંગ્લાદેશના એમ્બેસેડર રહી ચૂક્યા છે અને ગત વર્ષે મોહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વ હેઠળની અંતરિમ સરકારમાં તેમણે વિદેશ સચિવ તરીકેની જવાબદારી પણ સંભાળી હતી. ઢાકાએ જુલાઈ માસથી જ વિવિધ દેશોમાં પોતાના નવા રાજદૂતોની નિમણૂક પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો મુજબ યજમાન દેશ (ભારત) ની સત્તાવાર મંજૂરી વિના સિયામના નામની જાહેર જાહેરાત થઈ શકે તેમ નથી.

નવી દિલ્હી ખાતે હાલમાં તૈનાત બાંગ્લાદેશના વર્તમાન હાઈકમિશનર એમ. રિયાઝ હામિદુલ્લાહનો કાર્યકાળ ઓક્ટોબરના મધ્યમાં પૂરો થઈ રહ્યો છે. તેઓ જિનીવા ખાતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) માં બાંગ્લાદેશના કાયમી પ્રતિનિધિ તરીકે નવું પદ સંભાળવાના છે. આવી સ્થિતિમાં દિલ્હી સ્થિત બાંગ્લાદેશી દૂતાવાસમાં વડાનું પદ ખાલી ન રહે તે માટે નવી નિમણૂક જરૂરી છે, પરંતુ ભારત તરફથી ‘એગ્રીમેન્ટ’ ન મળવાને કારણે આ પ્રક્રિયા અટકી પડી છે.

• વિયેના કન્વેન્શનના નિયમો અને ભારતીય વલણ

વિયેના કન્વેન્શનના આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી નિયમો અનુસાર, કોઈપણ દેશ બીજા દેશમાં પોતાના રાજદૂત ત્યારે જ મોકલી શકે જ્યારે સામેવાળો દેશ તેને મંજૂરી આપે. વિશેષ વાત એ છે કે યજમાન દેશ પાસે કોઈ પણ કારણ આપ્યા વિના નિમણૂક રોકી રાખવાનો કે ફગાવી દેવાનો પૂર્ણ અધિકાર હોય છે. જાહેરમાં કોઈ વિવાદ ન સર્જાય તે માટે આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ ખાનગી રાખવામાં આવે છે.

• તારિક રહેમાનની ભારત મુલાકાત રદ થતાં ખટાશ વધી

હાલના સપ્તાહોમાં ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધો વધુ વણસ્યા છે. બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની ઓગસ્ટ મહિનામાં પ્રસ્તાવિત ભારત યાત્રા છેલ્લી ઘડીએ રદ થઈ ગઈ હતી. આ સિવાય, ભારતમાં યોજાયેલી BRICS નેતાઓ 2026 ની શિખર પરિષદમાં BIMSTEC ના અધ્યક્ષ તરીકે તારિક રહેમાનને ખાસ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હોવા છતાં તેમણે હાજરી આપી નહોતી અને કોઈ પ્રતિનિધિ પણ મોકલ્યો નહોતો. 5 ઓગસ્ટ 2024 ના રોજ સત્તા પરથી હટાવાયેલા પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીના હાલ ભારતમાં આશરો લઈ રહ્યા છે અને તેમના નિવેદનોને કારણે પણ બંને દેશો વચ્ચે રાજકીય ઘર્ષણ વધ્યું છે.

રાજકીય સ્તરે તણાવ હોવા છતાં, બંને દેશોએ વ્યાપારિક અને તકનીકી સંબંધો જાળવી રાખવાના પ્રયાસો કર્યા છે. હાલમાં જ ઢાકા ખાતે બે દિવસીય આંતર-સરકારી રેલવે બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં સરહદ પાર ચાલતી ટ્રેનોના સંચાલન અંગે ચર્ચા થઈ હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે, ભારતે આ વર્ષની શરૂઆતમાં જ પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી દિનેશ ત્રિવેદીને બાંગ્લાદેશમાં ભારતના હાઈકમિશનર તરીકે નીમ્યા હતા અને તેમને કેબિનેટ રેન્કનો દરજ્જો આપ્યો હતો, જેથી બાંગ્લાદેશ સાથેના સંબંધો પ્રત્યે ભારતની ગંભીરતા સ્પષ્ટ થઈ શકે.

તારિક રહેમાને સત્તા સંભાળ્યા બાદ સંબંધો સુધરવાની આશા જાગી હતી, પરંતુ ઓગસ્ટ 2024 થી ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન મોહમ્મદ યુનુસના શાસનકાળમાં બાંગ્લાદેશનો ચીન અને પાકિસ્તાન તરફનો ઝુકાવ અને હાલના વિવાદોને કારણે બંને દેશો વચ્ચેની કડવાશ હજુ પૂરી રીતે દૂર થઈ શકી નથી.