UPI પર ચાર્જના નામે ફેલાતી અફવાઓથી સાવધાન, સામાન્ય જનતા માટે UPI કાયમ મફત રહેશે

• જાણો ₹૨,૦૦૦થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન અને MDRના નવા નિયમની અસલ હકીકત

હેમંત પરમાર દ્વારા
rumors regarding UPI charges દેશમાં ડિજિટલ ક્રાંતિની કરોડરજ્જુ સમાન યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) અંગે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સોશિયલ મીડિયા પર ચાર્જ લાગવાને લઈને અનેક પ્રકારના ભ્રમ અને અફવાઓ ફેલાવવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ ભ્રામક વાતોમાં કોઈ તથ્ય નથી. આ અફવાઓ એવા જ તત્વો દ્વારા ફેલાવવામાં આવી રહી છે, જેઓ એક સમયે દાવો કરતા હતા કે ભારતમાં UPI જેવી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ ક્યારેય સફળ થઈ શકશે નહીં. વાસ્તવિકતા એ છે કે UPI સામાન્ય લોકો માટે પહેલાં પણ મફત હતું, આજે પણ સંપૂર્ણ મફત છે અને ભવિષ્યમાં પણ તદ્દન મફત જ રહેવાનું છે.

સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર આનાથી એક પણ રૂપિયાનો બોજ પડવાનો નથી. સરળ અને સામાન્ય શબ્દોમાં સમજીએ કે આખી વ્યવસ્થા શું છે અને નવા નિયમો કોના માટે લાગુ થાય છે.

P2P ટ્રાન્ઝેક્શન ૧૦૦% મફત: સામાન્ય નાગરિકો માટે કોઈ બદલાવ નહીં

નવી વ્યવસ્થા અનુસાર, P2P (Person to Person) એટલે કે એક વ્યક્તિ દ્વારા બીજી વ્યક્તિને કરવામાં આવતા તમામ ટ્રાન્ઝેક્શન સંપૂર્ણપણે મફત છે અને આગળ પણ મફત જ રહેશે. તમે તમારા મિત્ર, સંબંધી, પરિવારજન કે અન્ય કોઈ પણ વ્યક્તિને ગમે તેટલી મોટી રકમ મોકલો, તેના પર એક પણ પૈસાનો ચાર્જ લાગશે નહીં. જેમ તમે અત્યાર સુધી સરળતાથી કોઈપણ ફી વગર પૈસા ટ્રાન્સફર કરતા આવ્યા છો, તે જ રીતે આગળ પણ કરી શકશો.

માત્ર મોટા વેપારીઓ માટે ૦.૪% MDR, સામાન્ય જનતા માટે નહીં

જે નવો નિયમ આવ્યો છે તે માત્ર વેપારીઓ (Merchants) પર લાગુ થતા મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) સાથે સંબંધિત છે.

આ વ્યવસ્થા હેઠળ MDR માત્ર ₹૨,૦૦૦થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર લાગશે.

તે ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમના માત્ર ૦.૪ ટકા જેટલો જ રહેશે.

સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે તેની મહત્તમ મર્યાદા ₹૩૦૦ નક્કી કરવામાં આવી છે. એટલે કે ટ્રાન્ઝેક્શન ગમે તેટલા લાખો કે કરોડો રૂપિયાનું હોય, વેપારી પાસેથી મહત્તમ ₹૩૦૦થી વધુ MDR વસૂલી શકાશે નહીં.

૯૬% ટ્રાન્ઝેક્શન ₹૨,૦૦૦થી નીચે, નાના દુકાનદારો-લારીવાળાઓને કોઈ અસર નહીં

સરકારે ₹૨,૦૦૦ની મર્યાદા ખૂબ જ સમજી-વિચારીને નક્કી કરી છે. આંકડા દર્શાવે છે કે UPI મારફતે થતા કુલ ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી ૯૬ ટકા ટ્રાન્ઝેક્શન ₹૨,૦૦૦થી ઓછી રકમના હોય છે. માત્ર ૪ ટકા ટ્રાન્ઝેક્શન જ ₹૨,૦૦૦ કરતાં વધુના હોય છે.

તેનો સીધો અર્થ એ છે કે દેશના ૯૬ ટકા નાના દુકાનદારો, કરિયાણાવાળા, શાકભાજી કે ચાની લારી ચલાવતા વેપારીઓ પર આ નિયમની કોઈ અસર થવાની નથી. સામાન્ય ગ્રાહક દ્વારા રોજિંદા જીવનમાં કરવામાં આવતી ખરીદી પર આ નિયમથી કોઈ જ ફરક પડવાનો નથી.

ગ્રાહકો પાસેથી વધારાનો ચાર્જ વસૂલી શકાશે નહીં

આ નવો ચાર્જ મુખ્યત્વે મોટા કોર્પોરેટ વેપારીઓ માટે છે, જેમનું ટર્નઓવર કરોડો રૂપિયામાં હોય છે. આવા મોટા વેપારીઓ ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વાઇપ મશીન પર પહેલેથી જ ૨ થી ૪ ટકા જેટલો ભારે MDR ચાર્જ ચૂકવતા આવ્યા છે, તેની સરખામણીમાં UPIનો ૦.૪ ટકા ચાર્જ ઘણો ઓછો છે.

મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે આ ચાર્જ વેપારીઓ ગ્રાહકો પાસેથી કે સામાનની કિંમતો વધારીને વસૂલ કરી શકશે નહીં. સરકાર તરફથી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે વેપારીઓ આ બોજ સામાન્ય ગ્રાહકો પર ન નાખી શકે તે માટે યોગ્ય તંત્ર ગોઠવવામાં આવ્યું છે.

આ ફેરફારની જરૂર શા માટે પડી?

UPI સિસ્ટમના અભૂતપૂર્વ વિકાસ પર નજર કરીએ તો ખ્યાલ આવશે કે આ પગલું શા માટે અનિવાર્ય બન્યું.

વર્ષ ૨૦૨૦માં ભારતમાં વાર્ષિક UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા ૧૮.૮૮ અબજ હતી.

વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં આ આંકડો વધીને અંદાજે ૨૨૮.૩ અબજ પર પહોંચી ગયો છે.

એટલે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં UPI વપરાશમાં અંદાજે ૧૧૦૦ ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે.

જ્યારે કરોડો લોકો દર સેકન્ડે ડિજિટલ વ્યવહારો કરતા હોય ત્યારે આટલી વિશાળ પેમેન્ટ સિસ્ટમનું સર્વર મેઇન્ટેનન્સ, સાયબર સુરક્ષા, ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેડેશન અને સિસ્ટમનું વિસ્તરણ કરવા પાછળ ભારે ખર્ચ થાય છે. આ ખર્ચને સંતુલિત કરવા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આર્થિક રીતે ટકાઉ બનાવવા માટે આ નજીવો MDR જરૂરી બન્યો છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે UPIનો ડંકો

ભારતનું સ્વદેશી UPI પ્લેટફોર્મ હવે વૈશ્વિક સ્તરે ડંકો વગાડી રહ્યું છે અને વિદેશોમાં પણ ઉપલબ્ધ બન્યું છે. વિદેશમાં થતા ₹૨,૦૦૦થી વધુના મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR લાગુ થવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ સિસ્ટમ જાળવણી માટે આવક ઊભી કરવાનો માર્ગ ખુલ્યો છે.

UPI સામાન્ય નાગરિકો માટે હંમેશાં મફત સેવાનું માધ્યમ રહ્યું છે અને રહેશે. MDRનો ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય જનતા પર બોજ નાખવાનો નથી, પરંતુ દેશની સૌથી વિશાળ અને લોકપ્રિય ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમને સુરક્ષિત, મજબૂત અને આર્થિક રીતે સક્ષમ બનાવવાનો છે. તેથી સોશિયલ મીડિયા પર વહેતી અફવાઓથી ગભરાયા વિના નિશ્ચિંત થઈને UPIનો ઉપયોગ ચાલુ રાખો.