નવી દિલ્હી, 06 ઓક્ટોબર 2026: રાષ્ટ્રીય ટેલીમેડિસિન સેવા ‘ઈ-સંજીવની’એ 50 કરોડ ટેલી-કન્સલ્ટેશનનો સીમાચિહ્નરૂપ આંકડો પાર કર્યો છે. ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના માધ્યમથી લોકોને સસ્તું, સુલભ અને ગુણવત્તાયુક્ત સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પહોંચાડવાના સરકારના પ્રયાસોમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે. સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે દેશના તમામ 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અત્યાર સુધીમાં 50 કરોડથી વધુ ટેલી-કન્સલ્ટેશન કરવામાં આવ્યા છે.
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિદ્ધિ આરોગ્યસંભાળ સેવાઓમાં ટેલિમેડિસિનની વધતી જતી ભૂમિકાને દર્શાવે છે. તે ખાસ કરીને ગ્રામીણ, દુર્ગમ અને અપૂરતી સુવિધાઓ ધરાવતા વિસ્તારોના લોકો સુધી તબીબી સારવાર પહોંચાડવામાં મદદરૂપ થઈ રહ્યું છે.
‘ઈ-સંજીવની’ (e-Sanjeevani) દેશની ડિજિટલ સ્વાસ્થ્ય વ્યવસ્થાનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની ગઈ છે. તેને પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ માટે વિશ્વની સૌથી મોટી ટેલિમેડિસિન પ્રણાલી માનવામાં આવે છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા, લોકો હોસ્પિટલ કે સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રની મુલાકાત લીધા વિના પોતાના વિસ્તારમાંથી જ ડોક્ટરોની સલાહ લઈ શકે છે.
હાલમાં, ‘ઈ-સંજીવની’ (e-Sanjeevani) હેઠળ 1,42,000થી વધુ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો, 19,000થી વધુ મેડિકલ હબ અને 901 ઓનલાઇન OPD કાર્યરત છે. 2,00,000થી વધુ આરોગ્યકર્મીઓ આ પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલા છે. તેના માધ્યમથી દરરોજ અંગ્રેજી અને 14 ભારતીય ભાષાઓ સહિત કુલ 15 ભાષાઓમાં અંદાજે 2,50,000 થી 3,00,000 પરામર્શ (consultations) પૂરા પાડવામાં આવે છે. એક જ દિવસમાં 6,00,000થી વધુ ટેલી-કન્સલ્ટેશનનો આંકડો નોંધાયો છે.
‘ઈ-સંજીવની’ (e-Sanjeevani) પર લેવામાં આવતી કુલ સેવાઓમાંથી 57%થી વધુ સેવાઓ મહિલાઓ દ્વારા લેવામાં આવી છે. બીજી તરફ, 46 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના લોકોએ લગભગ 40% પરામર્શ સેવાઓનો લાભ લીધો છે; આ જૂથમાં 60 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના વરિષ્ઠ નાગરિકોનો હિસ્સો 16.25% છે.
‘ઈ-સંજીવની’ (e-Sanjeevani) માં હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત ‘ક્લિનિકલ ડિસિઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ’નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તે દર્દીઓની સારવાર દરમિયાન ડોક્ટરોને વધુ સારા નિર્ણયો લેવામાં મદદ કરે છે. આ નવીનતાને ‘નેશનલ ઈ-ગવર્નન્સ એવોર્ડ્સ 2026’માં ગોલ્ડ એવોર્ડ પણ મળ્યો છે. ઈ-સંજીવનીને ‘ઈમરજન્સી સપોર્ટ સર્વિસ-112’ સાથે પણ જોડવામાં આવી છે; આનાથી કટોકટીના સમયે દૂરના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને નિષ્ણાત તબીબી સહાય પૂરી પાડવામાં મદદ મળશે.
મુખ્ય સરકારી તબીબી સંસ્થાઓમાં નિષ્ણાત તબીબો સાથે ઓનલાઇન OPD પરામર્શની સુવિધાઓનો હવે ‘ઈ-સંજીવની’ (e-Sanjeevani) દ્વારા વિસ્તાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. AIIMS જોધપુર, AIIMS જમ્મુ અને AIIMS પટના ખાતે કેટલીક પસંદગીની નિષ્ણાત સેવાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. ‘ઈ-સંજીવની’ એ ભારતમાં વિકસાવવામાં આવેલી એક ડિજિટલ સ્વાસ્થ્ય સેવા છે; તેને ‘સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓફ એડવાન્સ્ડ કમ્પ્યુટિંગ’ (C-DAC) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
વધુ વાંચો: SIRના વિરોધ અને આકાશવાણી ભવનમાં પ્રવેશને લઈને ભાજપનો રાહુલ ગાંધી પર પ્રહાર
