ડ્રોન-લોઇટરિંગ મ્યુનિશનના જોખમને પહોંચી વળવા ભારતીય વાયુસેનાની પહેલ: હેલિકોપ્ટરો બનશે એરબોર્ન કાઉન્ટર-ડ્રોન પ્લેટફોર્મ
નવી દિલ્હી, 31 જુલાઈ 2026: આધુનિક યુદ્ધના મેદાનમાં ડ્રોન અને લોઇટરિંગ મ્યુનિશન (કામિકાઝે ડ્રોન) દ્વારા સતત વધી રહેલા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય વાયુસેનાએ એક ક્રાંતિકારી રણનીતિ પર કામ શરૂ કર્યું છે. વાયુસેના હવે પોતાના અટેક હેલિકોપ્ટરોને માત્ર જમીની લક્ષ્યોને ભેદવા માટે જ નહીં, પરંતુ હવામાં જ દુશ્મનોના ડ્રોનનો સફાયો કરવા માટે ‘એરબોર્ન કાઉન્ટર-ડ્રોન પ્લેટફોર્મ’ તરીકે સજ્જ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના અંતર્ગત હેલિકોપ્ટરો પર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત રડાર, માઇક્રો-મિസൈલો, અત્યાધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ્સ અને શક્તિશાળી જૈમિંગ પૉડ્સ તૈનાત કરવાની વ્યાપક યોજના ઘડવામાં આવી છે. વાયુસેનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવા સક્ષમ હેલિકોપ્ટર તૈયાર કરવાનો છે જે અત્યંત ઓછી ઊંચાઈએ ઉડતા નાના ડ્રોન અને લોઇટરિંગ મ્યુનિશનને હવામાં જ શોધીને ત્વરિત નષ્ટ કરી શકે.
આ વિશેષ અભિયાન હેઠળ હેલિકોપ્ટરો પર AI-પાવર્ડ રડાર બેસાડવાની બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ ખાસ રડાર અતિ-નાના અને ઓછા રડાર ક્રોસ-સેક્શન ધરાવતા ડ્રોનને પણ સરળતાથી ઓળખીને ટ્રેક કરી શકશે. આ ઉપરાંત, હેલિકોપ્ટરોને માઇક્રો-મિસાઇલો અને 20 એમએમ ફ્રન્ટ ગનથી સજ્જ કરવાની આવશ્યકતા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ધીમી ગતિએ ઉડતા ડ્રોન અને અન્ય લઘુ હવાઈ જોખમોને તોડી પાડવા માટે આ હથિયારો અત્યંત કારગર સાબિત થશે. માત્ર મિસાઈલ અને ગન જ નહીં, પરંતુ હેલિકોપ્ટરો પર ઉચ્ચ કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ પણ ફીટ કરવામાં આવશે. જેમાં હલકા વજનના RF અને GPS જૈમર્સનો સમાવેશ થાય છે, જે દુશ્મનના ડ્રોનનું કમ્યુનિકેશન નેટવર્ક અને નેવિગેશન સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે જામ કે અબરજ કરી દેશે. આ સિસ્ટમોને ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ અને ઇન્ફ્રારેડ (IR) સેન્સર પૉડ્સ સાથે જોડવામાં આવશે, જેનાથી દિવસ તેમજ રાત્રિના સમયે પણ નાનામાં નાના ડ્રોનની ઓળખ અને દેખરેખ રાખવાની ક્ષમતામાં મોટો વધારો થશે.
-
25 મીટર સુધીના એર-બર્સ્ટ વિસ્ફોટની ક્ષમતા
માઇક્રો-મિશાઇલો માટે ખાસ પ્રકારના વૉરહેડ્સની આવશ્યકતા દર્શાવવામાં આવી છે, જેમાં પ્રોક્સિમિટી ફ્યૂઝ અથવા ટાઇમ-ડિલે ફ્યૂઝનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આનો મુખ્ય હેતુ લક્ષ્યની અત્યંત નજીક પહોંચીને હવામાં જ વિસ્ફોટ કરવાનો અને ડ્રોનને ધ્વસ્ત કરવાનો છે. અંદાજે 25 મીટરના મિડ-એર બર્સ્ટ રેડિયસમાં ફ્રેગ્મેન્ટેશન પ્રભાવ પેદા કરી શકે તેવા વૉરહેડ્સની જરૂરિયાત પર વિશેષ ભાર મુકાયો છે.
ડ્રોન વિરુદ્ધની આ નવી રણનીતિ પાછળ તાજેતરના વૈશ્વિક સંઘર્ષો અને સૈન્ય અનુભવો મોટો આધાર બન્યા છે. પશ્ચિમ એશિયા અને યુક્રેન યુદ્ધની સાથે-સાથે ‘ઓપરેશન સિદૂર’ જેવા અભિયાનોએ સાબિત કરી દીધું છે કે નાના ડ્રોન, કામિકાઝે ડ્રોન અને લોઇટરિંગ મ્યુનિશન પરંપરાગત એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટે અત્યંત ગંભીર પડકાર બની શકે છે. ખાસ કરીને પહાડી વિસ્તારોમાં ‘ટેરેન માસ્કિંગ’ અને ‘લાઈન-ઓફ-સાઈટ’ની સમસ્યાઓના કારણે જમીન પર ગોઠવાયેલી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ દરેક જોખમને સમયસર પકડી શકતી નથી. આવા સંજોગોમાં હવામાં સક્રિય હેલિકોપ્ટર વધુ ઝડપથી તે ક્ષત્ર સુધી પહોંચીને ડ્રોનને ઇન્ટરસેપ્ટ (નાકાબંદી) કરી શકે છે.
-
અપાચે અને પ્રચંડને મળી શકે છે નવી ભૂમિકા
ભારતીય વાયુસેના પાસે અત્યાધુનિક AH-64 અપાચે અટેક હેલિકોપ્ટર અને સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી રીતે નિર્મિત LCH પ્રચંડ હેલિકોપ્ટર પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે. હવે ભવિષ્યમાં આ સક્ષમ પ્લેટફોર્મ્સોને પરંપરાગત મિશનની સાથે-સાથે કાઉન્ટર-UAS (ડ્રોન વિરોધી ઓપરેશન) માં પણ ઉપયોગમાં લેવાની દિશામાં વિચારણા ચાલી રહી છે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે હેલિકોપ્ટર હવે માત્ર જમીન પર દુશ્મનના ઠિકાનના નાશ પૂરતા સીમિત નહીં રહે, પરંતુ જરૂર પડ્યે આકાશમાં ઉડતા ડ્રોન સામે પણ આક્રમક કાર્યવાહી કરી શકશે.
વાયુસેના અગાઉથી જ પોતાના એરબેઝ અને અત્યંત સંવેદનશીલ સ્થાનોની સુરક્ષા માટે મલ્ટી-લેયર કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ પર કામ કરી રહી છે. જેમાં રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર, ડાયરેક્ટેડ-એનર્જી વેપન્સ અને મિસાઈલ આધારિત સિસ્ટમ્સ સામેલ છે. હેલિકોપ્ટર આધારિત કાઉન્ટર-UAS સિસ્ટમ આ સમગ્ર સુરક્ષા નેટવર્કની એક વધારાની અને અત્યંત મોબાઇલ (ગતિશીલ) કડી સાબિત થશે, ખાસ કરીને એવા દુર્ગમ વિસ્તારોમાં જ્યાં જમીન આધારિત સિસ્ટમ માટે ડ્રોનને ટ્રેક કરવું કે હુમલો કરવો મુશ્કેલ હોય.
-
આત્મનિર્ભર ભારત: સ્વદેશી રક્ષણાત્મક ઉપકરણો માટે મોટી તક
આ આખી યોજના પાછળનો એક મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ‘આત્મનિર્ભરતા’ પ્રાપ્ત કરવાનો પણ છે. વાયુસેના દેશની જ સ્થાનિક ડિફેન્સ કંપનીઓ પાસેથી AI આધારિત એવિઓનિક્સ, લઘુ મિસાઈલ સિસ્ટમ્સ, રડાર અને ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે સક્ષમ વિકલ્પો ઈચ્છી રહી છે. આગામી સમયમાં ભારતમાં જ આવા સ્વદેશી સિસ્ટમ્સ તૈયાર કરવા પર ભાર અપાશે, જે નાના ડ્રોનથી લઈને ડ્રોન સ્વૉર્મ (ડ્રોનનું ઝુંડ) અને લોઇટરિંગ મ્યુનિશન સામે અજેય સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડી શકે. બદલાતા યુદ્ધના માહોલમાં ડ્રોનનું જોખમ ઉત્તરોત્તર વધી રહ્યું છે, અને હવે ભારતીય વાયુસેના આ ખતરાનો જડબાતોડ જવાબ માત્ર જમીન પરથી જ નહીં, પરંતુ આકાશમાંથી પણ આપવા માટે સંપૂર્ણપણે સજ્જ થઈ રહી છે.
