ભારતની મહિલા શક્તિએ અભૂતપૂર્વ યોગદાન આપ્યું છે: પ્રધાનમંત્રી
નવી દિલ્હી, 13 એપ્રિલ 2026: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે વિજ્ઞાન ભવનમાં ‘નારી શક્તિ વંદન’ કાર્યક્રમને સંબોધિત કર્યો. વૈશાખીના શુભ પ્રસંગે અને દેશના વિવિધ ભાગોમાં ઉજવાઈ રહેલા નવા વર્ષની ઉજવણી પહેલા બોલતા, પ્રધાનમંત્રીએ જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડના શહીદોને શ્રદ્ધાંજલિ પણ આપી. મોદીએ કહ્યું, “ભારત 21મી સદીના સૌથી મોટા નિર્ણયોમાંથી એક લેવા જઈ રહ્યું છે, જે મહિલા શક્તિને સમર્પિત નિર્ણય છે.”
આ ક્ષણને ઐતિહાસિક ગણાવતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે દેશની સંસદ એક નવો ઇતિહાસ રચવાની નજીક છે જે ભૂતકાળના સપના અને ભવિષ્યના સંકલ્પને પૂર્ણ કરશે. સામાજિક ન્યાયના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે કહ્યું કે દેશ એક સમાનતાવાદી ભારતની કલ્પના કરે છે જ્યાં સામાજિક ન્યાય માત્ર એક સૂત્ર નથી પરંતુ કાર્ય સંસ્કૃતિનો અભિન્ન ભાગ છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, “રાજ્ય વિધાનસભાઓથી લઈને દેશની સંસદ સુધી, દાયકાઓની રાહ હવે સમાપ્ત થવા જઈ રહી છે.”
2023માં નવા સંસદ ભવનમાં “નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ” પસાર થયાને યાદ કરતાં પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે તે સર્વાનુમતે પસાર થયો હતો, જેમાં તમામ પક્ષો સંમત થયા હતા કે તેને 2029 સુધીમાં કોઈપણ કિંમતે લાગુ કરવામાં આવે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે “નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ” સમયસર લાગુ થવો જોઈએ જેથી મહિલાઓની ભાગીદારી દ્વારા આપણા લોકશાહીને મજબૂત બનાવી શકાય; આ હેતુ માટે સંસદના બજેટ સત્રનું એક ખાસ સત્ર 16 એપ્રિલથી શરૂ થશે. મોદીએ કહ્યું, “અમારો પ્રયાસ અને પ્રાથમિકતા સંવાદ, સહયોગ અને ભાગીદારી દ્વારા આ કાર્ય પૂર્ણ કરવાનો છે, જે સંસદનું ગૌરવ વધુ વધારશે.”
આ મુદ્દા પર દેશભરની મહિલાઓમાં જોવા મળતા ઉત્સાહને સ્વીકારતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે દેશભરની મહિલાઓ ખુલ્લેઆમ વિધાનસભાઓ અને લોકસભા સુધી પહોંચવાની તેમની આકાંક્ષાઓ વ્યક્ત કરી રહી છે. તેમના સપનાઓએ નવી ઉડાન ભરી છે, અને દેશમાં સકારાત્મક વાતાવરણ સર્જાયું છે. પ્રધાનમંત્રીએ આગ્રહ કર્યો, “હું બધી મહિલાઓને અપીલ કરું છું કે તેઓ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સક્રિય ભાગીદારી ચાલુ રાખે અને તેમના સાંસદોને મળીને તેમના વિચારો અને અપેક્ષાઓ શેર કરે.”
સ્વતંત્રતા સંગ્રામથી લઈને બંધારણ સભા સુધી મહિલાઓના યોગદાનનો ઉલ્લેખ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્વતંત્ર ભારતનો પાયો નાખવામાં “મહિલા શક્તિ” દ્વારા ભજવવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો. જે મહિલાઓને પ્રતિનિધિત્વની તકો આપવામાં આવી છે તેઓએ દેશ માટે નોંધપાત્ર કાર્ય કર્યું છે. તેમણે નોંધ્યું કે આજે પણ, આપણા દેશમાં રાષ્ટ્રપતિથી લઈને નાણામંત્રી સુધી, મહિલાઓ મહત્વપૂર્ણ પદો પર બિરાજમાન છે. મોદીએ કહ્યું, “જ્યાં પણ મહિલાઓ રહી છે, રાષ્ટ્રપતિથી લઈને પ્રધાનમંત્રી સુધી, તેઓએ પોતાને અલગ પાડ્યા છે.”
પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને મહિલા નેતૃત્વના ઉત્તમ ઉદાહરણ તરીકે ટાંકીને, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે આજે, 14 લાખથી વધુ મહિલાઓ સ્થાનિક સરકારી સંસ્થાઓમાં સફળતાપૂર્વક સેવા આપી રહી છે. લગભગ 21 રાજ્યોમાં પંચાયતોમાં તેમની ભાગીદારી લગભગ 50 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, “રાજકારણ અને સામાજિક જીવનમાં લાખો મહિલાઓની આ સક્રિય ભાગીદારી વિશ્વના અગ્રણી નેતાઓ અને રાજકીય નિષ્ણાતોને પણ આશ્ચર્યચકિત કરે છે, અને તે ભારતના ગૌરવમાં વધારો કરે છે.”
અનેક અભ્યાસોને ટાંકીને, પ્રધાનમંત્રીએ સમજાવ્યું કે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાઓમાં મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી સિસ્ટમો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલતા લાવે છે. આનાથી પાણી, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને પોષણ જેવા મુદ્દાઓ પર વધુ સમર્પિત કાર્ય થયું છે. મોદીએ કહ્યું, “જળ જીવન મિશનની સફળતા આનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં પંચાયત સ્તરે મહિલાઓની ભાગીદારીએ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.”
સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને સંસ્થાઓમાં વર્ષોથી કામ કરતી લાખો મહિલાઓ પાસે હવે નોંધપાત્ર અનુભવ છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે, “તેઓ મોટી ભૂમિકાઓ નિભાવવા માટે તૈયાર અને ઉત્સુક છે. નારી શક્તિ વંદન કાયદાનો અમલ આવી બધી મહિલાઓના જીવનમાં એક મહાન તક સાબિત થશે. પંચાયતથી સંસદ સુધીની સફર હવે વધુ સરળ બનવા જઈ રહી છે.”
‘વિકસિત ભારત’ તરફની સફરમાં મહિલાઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો કે તેમની સરકારે 2014 થી મહિલાઓના જીવનના દરેક તબક્કા માટે યોજનાઓ વિકસાવી છે. જન્મથી લઈને જીવનના અંતિમ ક્ષણ સુધી, સરકાર વિવિધ યોજનાઓ દ્વારા બહેનો અને પુત્રીઓની સેવા કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. શ્રી મોદીએ વિગતવાર જણાવ્યું, “અમે સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા અટકાવવા માટે ‘બેટી બચાવો-બેટી પઢાઓ’ અભિયાનની શરૂઆત કરી; ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન યોગ્ય પોષણ માટે ‘માતૃ વંદન યોજના’ હેઠળ 5,000 રૂપિયાની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી; અને પુત્રીઓના શિક્ષણને ટેકો આપવા માટે ઉચ્ચ વ્યાજવાળી ‘સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના’ શરૂ કરી.”
વ્યાપક સહાય પ્રણાલી વિશે વિગતવાર જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ સમયસર રસીકરણ માટે મિશન ઇન્દ્રધનુષ, સ્વચ્છ ભારત અભિયાન હેઠળ શૌચાલયોનું નિર્માણ, લગભગ મફત સેનિટરી નેપકિનની ઉપલબ્ધતા, ખેલો ઇન્ડિયા યોજના હેઠળ નાણાકીય સહાય અને સૈનિક શાળાઓ અને રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ એકેડેમી (એનડીએ) માટે દરવાજા ખોલવા જેવી પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો. જીવનના અંતિમ તબક્કા માટે, ઉજ્જવલા યોજના (ઉજ્જવલા યોજના) એ લાખો ગેસ કનેક્શન પૂરા પાડ્યા; હર ઘર નલ સે જલ (દરેક ઘર માટે નળનું પાણી) અભિયાને ઘરોમાં પાણી પહોંચાડ્યું; મફત રાશન યોજનાએ ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી; અને આયુષ્માન યોજના (આયુષ્માન યોજના) એ રૂ. 5 લાખ સુધીનો આરોગ્ય વીમો પૂરો પાડ્યો. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, “આ બધી પહેલો – જેમાં દવાઓ પર 80 ટકા સુધીની છૂટ આપતા જન ઔષધિ કેન્દ્રો (જન ઔષધિ કેન્દ્રો)નો સમાવેશ થાય છે – મુખ્યત્વે આપણી બહેનો અને દીકરીઓને ફાયદો થયો છે.”
મહિલાઓના સશક્તિકરણ માટે તેમની આર્થિક ભાગીદારી વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે દરેક નિર્ણય અને દરેક યોજનામાં આ પાસાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. પહેલાં, કૌટુંબિક મિલકત મુખ્યત્વે પુરુષોના નામે નોંધાતી હતી; પરંતુ પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના હેઠળ, પ્રાથમિકતાના ધોરણે મહિલાઓના નામે ઘરો નોંધાતા હતા. શ્રી મોદીએ કહ્યું, “છેલ્લા 11 વર્ષોમાં, 3 કરોડથી વધુ મહિલાઓને આ નિર્ણયનો લાભ મળ્યો છે; તેઓ પોતાના ઘરોની માલિક બની છે, તેમને આર્થિક રીતે સશક્ત બનાવ્યા છે.”
નાણાકીય સમાવેશ વિશે વાત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ યાદ કર્યું કે 2014માં લાખો મહિલાઓએ ક્યારેય બેંકના દરવાજા પણ જોયા નહોતા. જન ધન યોજના દ્વારા, 32 કરોડથી વધુ મહિલાઓ માટે બેંક ખાતા ખોલવામાં આવ્યા હતા. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, “આજે, આપણી દીકરીઓ નવા વ્યવસાયોના ક્ષેત્રમાં છાપ છોડી રહી છે; મુદ્રા યોજના હેઠળ આપવામાં આવેલી 60 ટકાથી વધુ લોન મહિલાઓ દ્વારા લેવામાં આવી છે.”
સ્ટાર્ટઅપ ક્રાંતિમાં મહિલા નેતૃત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે 45 ટકાથી વધુ રજિસ્ટર્ડ સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલા ડિરેક્ટર છે. કારકિર્દી પર અસર ન પડે તે માટે, પ્રસૂતિ રજા વધારીને 26 અઠવાડિયા કરવામાં આવી છે. મોદીએ કહ્યું, “થોડા વર્ષો પહેલા શરૂ કરાયેલ સ્કીલ ઇન્ડિયા મિશનના પરિણામો હવે હજારો ‘ડ્રોન ડીડી’ના રૂપમાં દેખાય છે જે ટેકનોલોજી દ્વારા આધુનિક ખેતી શીખવીને કૃષિ ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે.”
