સબરીમાલા પુનર્વિચાર કેસમાં ચુકાદો આવે તે પહેલાં જૈનાચાર્યે લખ્યો ખુલ્લો પત્ર

સબરીમાલા કેસનો ચુકાદો ગમેત્યારે આવશે. સર્વોચ્ચ અદાલતની બંધારણીય બેન્ચે સુનાવણી પૂરી થયા બાદ આ કેસનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે. દેશમાં મંદિરોની મુક્તિનો મુદ્દો એટલો જટિલ બનાવી દેવામાં આવ્યો છે કે તેમાંથી બહાર નીકળવાના રસ્તા આ કેસ સાથે સંકળાયેલા પક્ષકારોને મળતા નથી. જેઓ રસ્તા બતાવે છે તેને ન્યાયતંત્ર મંજૂર રાખતું નથી. વાત હિન્દુ મંદિરો પૂરતી હતી પણ તેમાં અન્ય ધાર્મિક સ્થળોની વાત ભેળવી દઈને મામલો ગૂંચવી નાખવામાં આવ્યો છે.

આ સંજોગોમાં વિદ્વાન જૈનાચાર્ય પૂજ્ય યુગભૂષણસૂરીજી છેલ્લા ઘણા વખતથી આ મુદ્દે નિરંતર બંધારણ, ધર્મશાસ્ત્રો તેમજ ઇતિહાસના આધારે ખૂબ સ્પષ્ટ અને મક્કમ મુદ્દા રજૂ કરી રહ્યા છે. આ કેસની સુનાવણી શરૂ થવાની હતી તે પહેલાં પણ તેમણે શ્રેણીબદ્ધ લેખો લખીને હિન્દુ ધાર્મિક સ્થળોની મુક્તિ માટે સબળ દલીલો રજૂ કરી હતી. સુનાવણી ચાલતી હતી તે દરમિયાન પણ તેઓ આ વિશે સતત લખતા રહ્યા હતા. અને હવે સુનાવણી પૂરી થઈ ગઈ છે અને ચુકાદો અનામત છે ત્યારે તેમણે બંધારણીય બેન્ચના નામે એક જાહેર પત્ર લખીને તદ્દન સચોટ રીતે દર્શાવ્યું છે કે, ધાર્મિક સત્તા સ્વતંત્ર જ હોય અને તેમાં અન્ય કોઈની ભૂમિકા આવતી જ નથી.

પોતાની વાતના સમર્થનમાં જૈનાચાર્ય યુગભૂષણસૂરીજી ભારતીય શાસ્ત્રોનાં ઉદાહરણ પણ ટાંકે છે. તેમણે લખેલો આ જાહેર પત્ર જો સુપ્રીમ કોર્ટની બંધારણીય બેન્ચ સુધી પહોંચે તો મંદિરોની મુક્તિની માટે એક એક નિર્ણાયક દિશા મળી શકે તેમ છે.

પ્રસ્તુત છે પૂજ્ય જૈનાચાર્યના એ જાહેર પત્રના કેટલાક અંશ…

સબરીમાલા પુનર્વિચાર કેસમાં અનામત રાખવામાં આવેલા ચુકાદા અંગે ખુલ્લો પત્ર

પ્રતિ,

નવ-ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચ,

ભારતીય સર્વોચ્ચ અદાલત, નવી દિલ્હી.

એક ખુલ્લો પત્ર

વિષય: સબરીમાલા પુનર્વિચાર કેસમાં અનામત રાખવામાં આવેલા ચુકાદા અંગે

20 જાન્યુઆરી 2020ના રોજ, સબરીમાલાની બાબત આ અદાલતની મોટી બેન્ચ સમક્ષ પુનર્વિચારણા માટે મોકલવામાં આવી તેના થોડા સમય બાદ, મને ભારતના તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ, જસ્ટિસ શરદ અરવિંદ બોબડેને એક ખુલ્લો પત્ર સંબોધિત કરવાનો પ્રસંગ મળ્યો હતો.

તે પત્રમાં મેં વિશ્વની પોતાની બંધારણીય વ્યવસ્થામાંથી બે સાક્ષીઓ રજૂ કર્યા હતા — 1215નો મેગ્ના કાર્ટા, જેની સૌથી પહેલી કલમે એ સુનિશ્ચિત કર્યું હતું કે “ચર્ચ ઑફ ઇંગ્લેન્ડ મુક્ત રહેશે, અને તેના તમામ સંપૂર્ણ અધિકારો અને સ્વતંત્રતાનું ઉલ્લંઘન થઈ શકશે નહીં” (તેની 63 કલમોમાંથી માત્ર ચાર કલમો આજે પણ બ્રિટિશ કાયદામાં જીવંત છે); અને 4 ઓક્ટોબર 1965ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સમક્ષ પોપ પોલ છઠ્ઠાનું સંબોધન, જેમાં તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે “લૌકિક સાર્વભૌમત્વની આવશ્યકતા છે — પોતાના આધ્યાત્મિક મિશનનો ઉપયોગ કરવા માટે મુક્ત રહેવા માટે આ લઘુતમ જરૂરી બાબત છે.”

———-

હવે સુનાવણી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે — લગભગ 100 જેટલા વકીલોને સાંભળવામાં આવ્યા છે, 20થી વધુ પૂર્વ ઉદાહરણોની તપાસ કરવામાં આવી છે, એક જ કાર્યવાહીમાં સાત દાયકાના સંઘર્ષની સમીક્ષા કરવામાં આવી છે. તેના વ્યાપમાં કલમ 25 અને 26 પરની આ ચર્ચા કદાચ બંધારણ સભાની પોતાની ચર્ચા કરતાં પણ આગળ વધી ગઈ છે. જે ચુકાદો આવશે તે માત્ર એક મંદિર કે સંપ્રદાય પૂરતો સીમિત નહીં રહે. તે આવનારી પેઢીઓ માટે ધાર્મિક અધિકારો પર એક પાયાનું ઉદાહરણ બની રહેશે.

તેની પહોંચ માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ આશા છે કે તેનાથી આગળ વિસ્તરશે. ભારત માટે આ એક એવી ક્ષણ છે જ્યારે તે વિશ્વને, અને ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથને બતાવી શકે કે એક મહાન સભ્યતાને તેના પોતાના બંધારણીય અવાજ દ્વારા પુનઃસ્થાપિત, પુનઃ-મૂળિયાં ધરાવતી અને પુનઃ-દ્રઢ કરી શકાય છે. 1.4 અબજથી વધુ નાગરિકોનું ભવિષ્ય અને સંસ્થાનવાદી ગુલામીમાં જીવેલી દરેક સભ્યતાની નજર આ બેન્ચ પર ટકેલી રહેશે.

આ પણ વાંચોઃ ભારતમાં ધર્મ હજુ પણ સામ્રાજ્યવાદી માનસિકતામાંથી મુક્ત થયો નથી: જૈનાચાર્ય યુગભૂષણસૂરીજી

આ પછીના વિચારો માત્ર એક ધર્મના નથી, પરંતુ ભારતીય ધર્મની પ્રત્યેક પરંપરાના છે — અને તે એવી દરેક વ્યક્તિના છે જે માને છે કે ભારતની સર્વસમાવેશી નીતિ તેની સૌથી પ્રાચીન સભ્યતાની સિદ્ધિ છે. આ બેન્ચની ચર્ચા સ્પષ્ટતા, દૂરદર્શિતા અને ભારતની સભ્યતાના સાતત્ય પ્રત્યેની વફાદારી દ્વારા માર્ગદર્શિત થાય તેવી પ્રાર્થના.

જૈનાચાર્ય યુગભૂષણસૂરીજી ત્યારપછી ભારતીય સભ્યતા અને શાસ્ત્રોનાં ઉદાહરણ આપીને મંદિરની મુક્તિ માટેની પોતાની મક્કમ દલીલ રજૂ કરે છે.

તેઓ કહે છે કે, બંધારણીય દરખાસ્તો તરફ વળતાં પહેલાં, ભારતની સભ્યતાના માળખાથી પરિચિત થવું અનિવાર્ય છે — કારણ કે આ માળખા પર જ કલમ 25 અને 26નું અર્થઘટન અનિવાર્યપણે આધારિત હોવું જોઈએ.

અનાદિ કાળથી ભારતે માનવ જીવનના બે અલગ અને પરસ્પર સ્વતંત્ર ક્ષેત્રોને માન્યતા આપી છે — લૌકિક અને આધ્યાત્મિક. આ બે ક્ષેત્રો માત્ર વિષયવસ્તુમાં જ અલગ નથી; તે તેમના મૂળ સ્વભાવમાં, તેમની સત્તાના સ્ત્રોતમાં, તેમની શાસન પદ્ધતિઓમાં અને તેમના અંતિમ ઉદ્દેશ્યોમાં સદંતર ભિન્ન છે. તેઓ હજારો વર્ષોથી બે સમાંતર પ્રવાહો તરીકે વહ્યા છે — દરેક પોતાના આંતરિક કાયદા દ્વારા કાર્ય કરે છે, દરેક સંપૂર્ણપણે અલગ સત્તા પ્રણાલી દ્વારા શાસિત થાય છે, અને કોઈ એકબીજામાં દખલ કરતું નથી.

આ પણ વાંચોઃ બંધારણના ઘડવૈયાઓએ સૌથી મહત્ત્વના શબ્દ ધર્મને વ્યાખ્યા વગરનો છોડી દીધોઃ જૈનાચાર્ય

વર્તમાન સગવડ માટે શોધાયેલો આ કોઈ આધુનિક સિદ્ધાંત નથી. તે ભારતીય શાસ્ત્રીય પરંપરાના સૌથી પ્રાચીન ગ્રંથોમાં ચોકસાઈ સાથે નોંધાયેલું છે. ભારતીય રાજનીતિના સૌથી પ્રમાણભૂત ગ્રંથોમાંનો એક ‘શુક્ર નીતિ’ આ જ માળખાનું સમર્થન કરે છે, જે ધાર્મિક સત્તાને લૌકિક સાર્વભૌમ સમાન સ્વતંત્રતાના પાયા પર રાખે છે.

अस्वतन्त्राः प्रजाः सर्वाः स्वतन्त्रः पृथिवीपतिः ।

अस्वतन्त्रः स्मृतः शिष्यः आचार्यो तु स्वतन्त्रता ॥ 4.5.268 ॥

અર્થાતઃ રાજાઓ (લૌકિક સત્તા) અને આચાર્ય (ધાર્મિક સત્તા) સ્વતંત્ર છે. તમામ પ્રજા અને શિષ્યો સ્વતંત્ર નથી.

— વિદ્વાન જૈનાચાર્યનો આ જાહેર પત્ર ખૂબ મહત્ત્વનો અને વિસ્તૃત છે. તે વાંચવા માટે અહીં નીચે આપેલી લિંક ઉપર ક્લિક કરોઃ

https://jyot.in/article/on-the-reserved-verdict-in-the-sabarimala-review-case-an-open-letter