વૈશ્વિક તાપમાનનો રેકોર્ડ તૂટ્યો: ઓગસ્ટ અત્યાર સુધીનો સૌથી ગરમ મહિનો

લંડન, 10 સપ્ટેમ્બર 2026: યુરોપિયન યુનિયનની ક્લાઇમેટ એજન્સી ‘કોપરનિકસ’ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ઓગસ્ટ મહિનો અત્યાર સુધીના ઇતિહાસમાં સૌથી ગરમ મહિનાઓમાં સામેલ રહ્યો છે. ખાસ કરીને, ઓગસ્ટનું તાપમાન જુલાઈ 2023 જેટલું જ ઊંચું નોંધાયું હતું, એટલે કે આ બંને મહિના સંયુક્ત રીતે પૃથ્વીના ઇતિહાસના સૌથી ગરમ મહિના સાબિત થયા છે. ઓગસ્ટ મહિનામાં દુનિયાનું સરેરાશ તાપમાન ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પહેલાના સમયની સરખામણીમાં 1.65 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ રહ્યું હતું. આ આંકડો તે 1.5 ડિગ્રીની નિર્ધારિત સીમા કરતા પણ વધારે છે, જે દુનિયાના દેશોએ જળવાયુ પરિવર્તનના ખતરનાક અસરોથી બચવા માટે નક્કી કરી હતી.

જોકે, માત્ર એક મહિનાનું તાપમાન 1.5 ડિગ્રીથી ઉપર જવાનો અર્થ એ નથી કે આ મર્યાદા કાયમી ધોરણે ઓળંગાઈ ગઈ છે, પરંતુ તે ભવિષ્યના ગંભીર જોખમો તરફ સ્પષ્ટ ઈશારો ચોક્કસ કરે છે. તાપમાનમાં થઈ રહેલા આ બેફામ વધારા પાછળ મુખ્યત્વે માનવસર્જિત જળવાયુ પરિવર્તન અને ‘અલ નીનો’ની ઘટનાને જવાબદાર ગણવામાં આવી રહી છે. અલ નીનો એ પ્રશાંત મહાસાગરમાં થતી એક કુદરતી ઘટના છે, જેમાં પૂર્વીય પ્રશાંત મહાસાગરનું પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે, જેના કારણે સમુદ્રમાં સંગ્રહિત ગરમી વાતાવરણમાં ફેલાય છે અને વૈશ્વિક તાપમાનમાં મોટો ઉછાળો આવે છે.

• આગામી એક વર્ષમાં તાપમાન પર વધુ ગંભીર અસરો દેખાશે

કોપરનિકસના વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, વર્તમાન અલ નીનો વધુ શક્તિશાળી બની રહ્યો છે અને તે અત્યાર સુધીના સૌથી ખતરનાક અલ નીનોમાંથી એક સાબિત થઈ શકે છે. આગામી એક વર્ષ દરમિયાન વૈશ્વિક તાપમાન પર તેની સૌથી વધુ વિપરીત અસરો જોવા મળી શકે છે, જેને પગલે તાપમાનના નવા રેકોર્ડ હજુ સર્જાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.

ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન પશ્ચિમ યુરોપે પણ અત્યાર સુધીની સૌથી પ્રચંડ ગરમી અનુભવી હતી. બ્રિટનમાં 1884થી હવામાનના રેકોર્ડ રાખવાની શરૂઆત થઈ ત્યારથી આ સૌથી ગરમ ઉનાળો રહ્યો છે. બ્રિટનના હવામાન વિભાગના મતે, માનવપ્રવૃત્તિઓને કારણે વધી રહેલા જળવાયુ પરિવર્તને આવી આત્યંતિક ગરમીની સંભાવના લગભગ 130 ગણી વધારી દીધી છે. આ ભીષણ ગરમીની સામાન્ય જનજીવન પર વ્યાપક વિપરીત અસર પડી છે, જેના કારણે શાળાઓનું શૈક્ષણિક કાર્ય પ્રભાવિત થયું, હોસ્પિટલો પર દર્દીઓનું ભારણ વધ્યું, ખેતીવાડીને વ્યાપક નુકસાન થયું અને દુકાળ તેમજ જંગલોમાં આગ (બુશફાયર) ની ઘટનાઓમાં તીવ્ર વધારો થયો છે.

• યુરોપમાં 10 હજારથી વધુ લોકોના મોત

વિજ્ઞાનીઓના અહેવાલ મુજબ, બ્રિટન અને સમગ્ર યુરોપમાં ગરમીના પ્રકોપને કારણે હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. કોપરનિકસના ડૉ. સામાન્યા બર્ગેસે ઓગસ્ટ મહિનાને વૈશ્વિક આબોહવા રેકોર્ડમાં એક ‘અસાધારણ’ મહિનો ગણાવ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ક્લાઇમેટ ચીફ સાયમન સ્ટીલે જણાવ્યું હતું કે, આ રેકોર્ડ્સ માનવીઓની અશ્મિભૂત બળતણ પરની અતિશય નિર્ભરતાથી પેદા થઈ રહેલા જળવાયુ સંકટનો સ્પષ્ટ પુરાવા છે. ઇમ્પીરિયલ કૉલેજ લંડનની ડૉ. ક્લેયર બાર્ન્સે ચેતવણી આપી છે કે આ પ્રકારની આત્યંતિક ગરમીને માત્ર ‘ન્યુ નોર્મલ’ માની લેવું યોગ્ય નથી. જ્યાં સુધી અશ્મિભૂત બળતણનો વપરાશ બંધ નહીં થાય, ત્યાં સુધી ગરમીના જૂના રેકોર્ડ્સ સતત તૂટતા રહેશે અને પરિસ્થિતિ વધુ વણસતી જશે.