યુરોપમાં ભારતીય હથિયારોનો દબદબો: રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે ભારત બન્યો ત્રીજો સૌથી મોટો સપ્લાયર

નવી દિલ્હી, 24 ઓક્ટોબર 2026: ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતા અને આત્મનિર્ભરતાનો ડંકો હવે યુરોપ સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં વાગી રહ્યો છે. ક્યારેક શસ્ત્રોની આયાત પર નિર્ભર રહેનાર ભારત હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ડિફેન્સ માર્કેટમાં એક મજબૂત સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ડિફેન્સ સેક્રેટરી રાજેશ કુમાર સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદથી ભારતે યુરોપિયન દેશોને રૂ. 8,271 કરોડના તોપના ગોળા (આર્ટિલરી શેલ) અને મોર્ટાર શેલ જેવા મહત્વપૂર્ણ ગોળા-બારૂદ પૂરા પાડ્યા છે. યુરોપમાં વધી રહેલી માગ વચ્ચે ભારત હવે યુરોપને હથિયારો નિકાસ કરનારો વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો દેશ બની ગયો છે.

‘KPMG અગ્રસર ભારત મંચ 2026’ કાર્યક્રમમાં સંબોધન કરતા ડિફેન્સ સેક્રેટરીએ જણાવ્યું કે, યુરોપની ‘રીઆર્મ યુરોપ’પહેલ અને ભારતમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાના વિસ્તારને કારણે આ સફળતા મળી છે. તાજેતરના બ્લૂમબર્ગ રિપોર્ટને ટાંકીને તેમણે ઉમેર્યું કે ભારત અચાનક યુરોપને હથિયાર નિકાસ કરતો ત્રીજો સૌથી મોટો દેશ બન્યો છે. આ સાથે ભારતનો કુલ સંરક્ષણ નિકાસ વધીને રૂ. 38,424 કરોડ (લગભગ 3.6 બિલિયનો યુરો) ના અત્યાર સુધીના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે.

ભારતનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષમતા ક્ષેત્ર પહેલાં માત્ર 16 સરકારી જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો પૂરતું સીમિત હતું, પરંતુ છેલ્લા 10 વર્ષમાં તેમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. હાલમાં ઔદ્યોગિક લાયસન્સ ધરાવતી 840 થી વધુ મોટી અને મધ્યમ કંપનીઓ તથા 17,000 થી વધુ MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સ આ ક્ષેત્રમાં સક્રિયપણે કાર્યરત છે. આ વ્યાપક ઉત્પાદન આધારને કારણે દેશનું આંતરિક સંરક્ષણ ઉત્પાદન મૂલ્ય વધીને આશરે 17 બિલિયન યુરો સુધી પહોંચી ગયું છે.

• 80થી વધુ દેશોને વિવિધ સામગ્રીની સપ્લાય

ભારત હાલમાં વિશ્વના 80 થી વધુ દેશોને સંરક્ષણ સાધનો નિકાસ કરી રહ્યું છે. તેમાં તોપખાના અને ગોળા-બારૂદ ઉપરાંત હેલ્મેટ, બુલેટપ્રૂફ જેકેટ જેવા વ્યૂહાત્મક સાધનો (ટૅક્ટિકલ ગિયર) અને નાના હથિયારોનો સમાવેશ થાય છે. સરકારી નીતિ મુજબ દર વર્ષે રૂ. 20 થી 25 બિલિયન ડોલરના મૂડીગત ખર્ચનો 75 ટકા હિસ્સો દેશની અંદર જ ખર્ચવામાં આવે છે, જેથી ‘IDDM’ (ભારતમાં ડિઝાઇન, વિકસિત અને ઉત્પાદિત) નીતિને વેગ મળી શકે.

ભૂતકાળમાં ભારત શસ્ત્રો માટે મુખ્યત્વે રશિયા પર નિર્ભર હતું, પરંતુ હવે આયાતમાં ફ્રાન્સ અને ઇઝરાયેલ જેવા દેશોની ભાગીદારી પણ વધી છે. તાજેતરમાં ગ્રીસ અને સાયપ્રસ જેવા નવા દેશો સાથે પણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી મજબૂત થઈ છે. ભારત હવે યુરોપમાં જોઈન્ટ વેન્ચર સ્થાપીને ત્યાંના કાર્યક્રમોનો ભાગ બનવા માંગે છે. સાથે જ ભારતના ડિફેન્સ માર્કેટમાં પ્રવેશવા માંગતી વિદેશી કંપનીઓએ ભારતની ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ નીતિ અને ઓછામાં ઓછા 50% સ્થાનિક ઉત્પાદનના નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.