નવી દિલ્હી, 13 નવેમ્બર 2026: ભારતે ટ્યુબરક્યુલોસિસ (TB) સામેની તેની લડાઈમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે, જેમાં 2015થી TB મૃત્યુદરમાં 38%નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે 35%ના વૈશ્વિક ઘટાડાની સરખામણીમાં વધુ છે, આ સાથે દવા-સંવેદનશીલ TB ધરાવતા દર્દીઓમાં 94%નો પ્રભાવશાળી સારવાર સફળતા દર હાંસલ થયો છે. 12 નવેમ્બર 2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)ના વૈશ્વિક ટ્યુબરક્યુલોસિસ રિપોર્ટ 2026માં પ્રકાશિત થયેલી આ સિદ્ધિઓ, વહેલી ઓળખ, સમયસર સારવાર, તકનીકી નવીનતા અને વ્યાપક દર્દી સંભાળ દ્વારા TB ના નિર્મૂલન તરફ ભારતની સતત પ્રગતિ દર્શાવે છે.
TB મૃત્યુદરમાં ભારતનો ઘટાડો TB-સંબંધિત મૃત્યુ ઘટાડવામાં દેશના મજબૂત પ્રદર્શન પર પ્રકાશ પાડે છે. આ પ્રગતિ રાષ્ટ્રીય TB નિર્મૂલન કાર્યક્રમ (NTEP) હેઠળના સઘન હસ્તક્ષેપોની અસર દર્શાવે છે, જેમાં AI સક્ષમ એક્સ-રેના ઉપયોગ સહિત સક્રિય કેસ શોધ, ઝડપી નિદાન, તાત્કાલિક સારવારની શરૂઆત, વિભિન્ન TB સંભાળ અને નિ-ક્ષય પોષણ યોજના તથા નિ-ક્ષય મિત્ર પહેલ દ્વારા પોષણ સહાયનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાંને હોટસ્પોટ્સની ઓળખ, પ્રતિકૂળ પરિણામોની સંભાવના ધરાવતા ઉચ્ચ-જોખમી TB કેસોની આગાહી, ખુશી – AI ચેટબોટ અને અવતાર વીડિયોબોટ વગેરે માટેના AI સાધનો દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું. 94%નો ઊંચો સારવાર સફળતા દર ભારતના દર્દી-કેન્દ્રિત અભિગમ, મજબૂત સારવાર વિતરણ અને TBથી પ્રભાવિત લોકો માટે સતત સમર્થનની અસરકારકતાને વધુ પ્રમાણિત કરે છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ, TB સામે ભારતની લડાઈ એક દેશવ્યાપી જન આંદોલનમાં પરિવર્તિત થઈ છે, જે TB-મુક્ત ભારતની પ્રાપ્તિ માટે સરકારી સંસ્થાઓ, આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો, સમુદાયો અને નાગરિકોને એક સાથે લાવે છે. જનભાગીદારી પર પ્રધાનમંત્રીના ભારથી પ્રેરિત થઈને, TB મુક્ત ભારત અભિયાને સમુદાય-આધારિત સ્ક્રીનિંગ, AI-સક્ષમ છાતીના એક્સ-રે, ઝડપી મોલેક્યુલર નિદાન, TB નિવારક સારવાર અને પોષણ સહાયને વેગ આપ્યો છે, જેનાથી આવશ્યક સેવાઓ સંવેદનશીલ વસ્તીની વધુ નજીક પહોંચી છે. ભારતની પ્રતિબદ્ધતા એ વાતમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે કે TB કાર્યક્રમની 96% ભંડોળની જરૂરિયાતો સ્થાનિક સંસાધનો દ્વારા પૂરી કરવામાં આવી રહી છે, જે સતત રાષ્ટ્રીય રોકાણ, મજબૂત રાજકીય પ્રતિબદ્ધતા અને TB નિર્મૂલન માટે સમગ્ર-સરકાર, સમગ્ર-સમાજ અભિગમ દર્શાવે છે.
-
TB મુક્ત ભારત અભિયાન: 25 કરોડથી વધુ લોકોને સઘન સ્ક્રીનિંગ હેઠળ લાવવામાં આવ્યા
TB મુક્ત ભારત અભિયાન ભારતના ઝડપી TB નિર્મૂલન પ્રયાસોના મુખ્ય ચાલક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જેણે સક્રિય સ્ક્રીનિંગ, ટેકનોલોજી-સક્ષમ નિદાન અને સામુદાયિક પહોંચ દ્વારા TB શોધવાના અભિગમમાં પરિવર્તન લાવ્યું છે. 33 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 347 ઉચ્ચ-પ્રાથમિકતા ધરાવતા જિલ્લાઓમાં 7 ડિસેમ્બર 2024ના રોજ શરૂ કરાયેલ પ્રથમ સઘન 100-દિવસીય ઝુંબેશને, ખાસ કરીને સંવેદનશીલ અને ઉચ્ચ-જોખમી વસ્તીમાં વહેલી ઓળખને મજબૂત કરવા માટે ત્યારબાદ દેશવ્યાપી વિસ્તારવામાં આવી હતી. પ્રાપ્ત થયેલા શિક્ષણ અને ગતિના આધારે, સરકાર દ્વારા 24 માર્ચ 2026ના રોજ અન્ય એક સઘન 100 દિવસીય ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે 1.58 લાખ ઉચ્ચ જોખમી ગામો અને વોર્ડ્સ, સામૂહિક સ્થળો અને સંવેદનશીલ વસ્તીમાં TB સ્ક્રીનિંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
