રાજકોટ, 3 નવેમ્બર 2026: કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રી જગત પ્રકાશ નડ્ડાએ રાજકોટની અખિલ ભારતીય આયુર્વિજ્ઞાન સંસ્થા (એઇમ્સ) ખાતે અદ્યતન રેડિયોથેરાપી સુવિધાનું ઉદ્ઘાટન કરીને તેને રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરી હતી. અત્યાધુનિક રેડિયેશન થેરાપી ટેકનોલોજીથી સજ્જ આ સુવિધા રાજકોટ સહિત સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં કેન્સરની વિશેષ સારવાર વધુ સુલભ બનાવવાની દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે. આશરે રૂ. 39 કરોડના રોકાણથી એઇમ્સ રાજકોટ ખાતે આ સુવિધા પ્રધાનમંત્રી સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા યોજના હેઠળ વિકસાવવામાં આવી છે. દેશના વિવિધ વિસ્તારો વચ્ચે તૃતીય સ્તરની આરોગ્ય સેવાઓની ઉપલબ્ધતામાં રહેલી અસમાનતાઓ દૂર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા સતત પ્રયાસોને આ પહેલ વધુ મજબૂતી આપે છે.
જે. પી. નડ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે કેન્સર માત્ર દર્દીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ તેમના પરિવારો માટે પણ તબીબી, માનસિક, સામાજિક અને આર્થિક રીતે મોટો પડકાર છે. તેમણે સમયસર સારવારના મહત્ત્વ પર ભાર મૂકતાં જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ વ્યક્તિ તેના રહેઠાણના સ્થળ અથવા આર્થિક પરિસ્થિતિને કારણે ગુણવત્તાયુક્ત કેન્સરની સારવારથી વંચિત ન રહેવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ નવી સુવિધા ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના લોકોને લાભદાયી બનશે. અગાઉ આ વિસ્તારના દર્દીઓને કેન્સરની વિશેષ સારવાર માટે અમદાવાદ અને મુંબઈ જેવાં દૂરનાં શહેરોમાં જવું પડતું હતું. આ સુવિધા સમગ્ર વિસ્તારમાં કેન્સરની સારવારની સુલભતા વધારવાની દિશામાં એક મોટું પગલું સાબિત થશે.
-
દેશમાં કુલ 22 એઇમ્સમાંથી 18 કાર્યરત
જે.પી. નડ્ડાએ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં એઇમ્સના વિસ્તરણનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે એક સમયે નવી દિલ્હીમાં માત્ર એક એઇમ્સ હતી, જ્યારે આજે દેશમાં કુલ 22 એઇમ્સમાંથી 18 કાર્યરત છે. આ વિસ્તરણથી દેશભરમાં વિશેષ તૃતીય સ્તરની આરોગ્ય સેવાઓની ઉપલબ્ધતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમણે દર્દીઓને તેમની જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય સારવાર મળી રહે તે માટે આરોગ્ય સેવાઓના વિવિધ સ્તરો વચ્ચે અસરકારક સંકલન સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
રોગોના નિવારણ અને વહેલા નિદાનના મહત્ત્વ પર ભાર મૂકતાં જે.પી. નડ્ડાએ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો મારફતે હાથ ધરવામાં આવી રહેલી સ્ક્રીનિંગ પ્રવૃત્તિઓની વિગતો આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વર્ષ 2018થી અત્યાર સુધીમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ માટે પ્રત્યેકનું આશરે 44 કરોડ સ્ક્રીનિંગ કરવામાં આવ્યું છે. મોઢાના કેન્સર માટે આશરે 37.7 કરોડ લોકોનું સ્ક્રીનિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં અંદાજે 2.5 લાખ કેસની ઓળખ થઈ છે. સ્તન કેન્સર માટે 20 કરોડથી વધુ મહિલાઓનું સ્ક્રીનિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં આશરે 95,000 કેસની ઓળખ થઈ છે. તેવી જ રીતે, ગર્ભાશયના મુખના કેન્સર માટે 10 કરોડથી વધુ મહિલાઓનું સ્ક્રીનિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં આશરે એક લાખ કેસની ઓળખ થઈ છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રોગનું વહેલું નિદાન થવાથી દર્દીઓને સમયસર સારવાર શરૂ કરાવવામાં મદદ મળે છે અને સ્વસ્થ થવાની શક્યતાઓમાં વધારો થાય છે.
- AB PM-JAYના પાત્ર લાભાર્થીઓને કેન્સરની સારવાર નિઃશુલ્ક ઉપલબ્ધ થશે
કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રીએ ધ લેન્સેટના એક અહેવાલમાં દર્શાવવામાં આવેલા તારણોનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે 90 ટકા કેન્સરના દર્દીઓ 30 દિવસની અંદર સારવાર શરૂ કરે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સમયસર સારવાર મેળવવાની સુવિધામાં થયેલા સુધારામાં આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (AB PM-JAY) હેઠળ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવેલી આર્થિક સુરક્ષાનું પણ મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન છે. આ યોજનાથી આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના દર્દીઓને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કર્યા વિના સારવાર મેળવવામાં મદદ મળી રહી છે. એઇમ્સ રાજકોટ ખાતે AB PM-JAYના પાત્ર લાભાર્થીઓને કેન્સરની સારવાર નિઃશુલ્ક ઉપલબ્ધ થશે, જ્યારે અન્ય દર્દીઓને આર્થિક બોજ ઓછો થાય તે માટે રાહતદરે સારવાર આપવામાં આવશે.
ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય, પરિવાર કલ્યાણ અને તબીબી શિક્ષણ રાજ્યમંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) પ્રફુલ પાનશેરિયાએ અદ્યતન રેડિયોથેરાપી સુવિધાના ઉદ્ઘાટનનું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે આ વિસ્તારમાં આરોગ્ય સુવિધાઓને મજબૂત બનાવવા બદલ માનનીય પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ અદ્યતન રેડિયોથેરાપી સુવિધા સમગ્ર સૌરાષ્ટ્રના લોકો માટે અત્યંત લાભદાયી સાબિત થશે.
-
રાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવચ સુનિશ્ચિત કરવાનું
કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ શ્રીમતી પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવે આ સુવિધાના ઉદ્ઘાટનને એઇમ્સ રાજકોટની વિકાસયાત્રામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન ગણાવ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પહેલ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા વિકસિત ભારતના સંકલ્પને સાકાર કરવાની દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમણે કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રીના માર્ગદર્શન હેઠળ ઘડવામાં આવેલી રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ, 2017નો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે આ નીતિમાં રોગનિવારક, આરોગ્ય સંવર્ધન, ઉપચારાત્મક, પુનર્વસન અને ઉપશામક સેવાઓનો સમાવેશ કરતી સર્વાંગી આરોગ્ય સંભાળની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે. આ નીતિનું રાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવચ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે.
શ્રીમતી શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે સરકારે દેશભરમાં 1.8 લાખથી વધુ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો અને પ્રધાનમંત્રી આયુષ્માન ભારત આરોગ્ય માળખાકીય સુવિધા મિશન મારફતે આરોગ્ય સેવાઓનું માળખું વધુ મજબૂત બનાવ્યું છે. તેમણે અદ્યતન સારવાર અને સંશોધનના ક્ષેત્રમાં એઇમ્સ રાજકોટના યોગદાનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, સ્વસ્થ નારી સશક્ત પરિવાર અભિયાન હેઠળ કેન્સર સ્ક્રીનિંગની પહેલો તેમજ કેન્સરની દવાઓને વધુ સસ્તી બનાવવા માટે સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંની માહિતી આપી હતી. આ પગલાંમાં ટ્રેડ માર્જિનનું યુક્તિકરણ, અમૃત ફાર્મસીઓ, જન ઔષધિ કેન્દ્રો અને મૂળભૂત કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ભારતમાં CAR-T સેલ થેરાપી પણ પરવડે તેવા દરે ઉપલબ્ધ હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
એઇમ્સ રાજકોટના અધ્યક્ષ ડૉ. જે. એસ. ટિટિયાલે આ સુવિધાને સમગ્ર વિસ્તારમાં કેન્સરની સારવાર માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઉમેરો ગણાવ્યો હતો. તેમણે આ સેવા શરૂ કરવામાં સહયોગ આપવા બદલ ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકારની પ્રશંસા કરી હતી. આ ઉપરાંત, સુવિધાની સ્થાપનામાં યોગદાન આપનાર અધ્યાપકો, તબીબો, નર્સિંગ સ્ટાફ અને ટેકનિકલ કર્મચારીઓના પ્રયાસોની પણ સરાહના કરી હતી.
- સૌરાષ્ટ્રમાં વસતા અંદાજે 1.54 કરોડ લોકોને લાભ મળવાની અપેક્ષા
આ અદ્યતન રેડિયોથેરાપી સુવિધાથી રાજકોટ, જામનગર, જૂનાગઢ, પોરબંદર, અમરેલી, ભાવનગર, મોરબી, સુરેન્દ્રનગર, ગીર સોમનાથ, દેવભૂમિ દ્વારકા અને બોટાદ સહિત સૌરાષ્ટ્રના વિવિધ વિસ્તારોમાં વસતા અંદાજે 1.54 કરોડ લોકોને લાભ મળવાની અપેક્ષા છે. આ વિસ્તારોમાં મોટા પ્રમાણમાં ગ્રામીણ, અર્ધશહેરી અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના લોકો વસવાટ કરે છે, જેમના માટે આ સુવિધા વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
આ સુવિધા હાઈ એનર્જી લિનિયર એક્સિલરેટર (LINAC), વાઈડ બોર સીટી સિમ્યુલેટર અને હાઈ ડોઝ રેટ (HDR) બ્રેકીથેરાપી યુનિટ જેવી અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે. LINAC દ્વારા ઇન્ટેન્સિટી મોડ્યુલેટેડ રેડિયોથેરાપી (IMRT), વોલ્યુમેટ્રિક મોડ્યુલેટેડ આર્ક થેરાપી (VMAT), ઇમેજ ગાઇડેડ રેડિયોથેરાપી (IGRT), સ્ટીરિયોટેક્ટિક રેડિયોસર્જરી (SRS), સ્ટીરિયોટેક્ટિક રેડિયોથેરાપી (SRT) અને સ્ટીરિયોટેક્ટિક બોડી રેડિયોથેરાપી (SBRT) જેવી અદ્યતન સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ બને છે. આ પદ્ધતિઓ દ્વારા મિલીમીટર સ્તરની ચોકસાઈ સાથે કેન્સરગ્રસ્ત ભાગ પર રેડિયેશન આપી શકાય છે.
વાઈડ બોર સીટી સિમ્યુલેટર દ્વારા સારવારના આયોજન માટે ત્રિ-પરિમાણીય (3D) ઇમેજિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ થાય છે, જ્યારે HDR બ્રેકીથેરાપી દ્વારા સ્ત્રીરોગ સંબંધિત કેન્સર, માથા અને ગળાના કેન્સર, સાર્કોમા અને અન્ય ગાંઠોની સારવાર માટે શરીરની અંદરથી ચોક્કસ સ્થળે રેડિયેશન આપી શકાય છે.
-
રેડિયેશન ઓન્કોલોજી વિભાગ સંકલિત કેન્સર સારવાર વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે કાર્યરત
એઇમ્સ રાજકોટનો રેડિયેશન ઓન્કોલોજી વિભાગ સંકલિત કેન્સર સારવાર વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે કાર્યરત છે. આ વ્યવસ્થામાં કીમોથેરાપી અને સર્જરીની સેવાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમાં માથા અને ગળાની સર્જરી, ઓર્થોપેડિક સર્જરી, ગાયનેકોલોજિકલ ઓન્કોલોજી અને જનરલ સર્જરી જેવી સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. આ બહુવિષયક વ્યવસ્થાથી દર્દીઓને કેન્સરની વિવિધ પ્રકારની સારવાર એક જ સંસ્થામાં મેળવવાની સુવિધા મળે છે.
29 મે, 2026થી કાર્યરત આ વિભાગમાં રેડિયોથેરાપી અને કીમોથેરાપી સેવાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. શરૂઆતના તબક્કામાં અહીં દર વર્ષે આશરે 500થી 700 કેન્સરના દર્દીઓની સારવાર થવાની અપેક્ષા છે. આ સુવિધામાં મુખ્યત્વે માથા અને ગળાના કેન્સર, સ્ત્રીરોગ સંબંધિત કેન્સર, સ્તન કેન્સર, હાડકાં અને નરમ પેશીઓના કેન્સર તેમજ અન્ય પ્રકારના કેન્સરની સારવાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
