જડબાંની બનાવટ બગાડે છે તમારી ઊંઘ: જાણો સ્લીપ એપ્નિયાના લક્ષણો અને સાચો ઉકેલ

સામાન્ય રીતે 7 થી 8 કલાકની પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી સવારે ઉઠતી વખતે તાજગી અનુભવાવી જોઈએ, પરંતુ ઘણા લોકો આટલી ઊંઘ પછી પણ સતત થાક અને સુસ્તી અનુભવતા હોય છે. આ સમસ્યાને લોકો તણાવ, વધુ પડતા કામ કે નબળી લાઈફસ્ટાઈલ સાથે જોડી દેતા હોય છે. જોકે, તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલીક સ્થિતિમાં તમારા જડબાંની બનાવટ પણ ઊંઘની ગુણવત્તા પર સીધી અસર કરે છે. જો જડબું નાનું હોય કે પાછળની તરફ નમેલું હોય, તો સૂતી વખતે જીભ અને આસપાસના ટિશ્યૂ શ્વાસનળીને સાંકડી કરી દે છે, જે ‘ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ સ્લીપ એપ્નિયા’નો ખતરો વધારે છે.

રાત્રે સૂતી વખતે શરીરના તમામ સ્નાયુઓ રિલેક્સ (શિથિલ) થાય છે. આ દરમિયાન જીભ અને મોંની આસપાસના નરમ ટિશ્યૂ પાછળની તરફ જઈ શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિનું નીચેનું જડબું નાનું હોય કે પાછળની બાજુ હોય, તો મોંની અંદર જીભ માટે પૂરતી જગ્યા રહેતી નથી. આ કારણે શ્વાસનળી પર દબાણ આવે છે અને હવાનો માર્ગ સાંકડો થઈ જાય છે. આ પરિસ્થિતિના કારણે ઊંઘ દરમિયાન વારંવાર શ્વાસ રોકાવાની કે ધીમો પડવાની સમસ્યા સર્જાય છે. વધુ પડતું વજન, વધતી ઉંમર અને અનિયમિત લાઈફસ્ટાઈલ પણ આ જોખમને વધારે છે.

સ્લીપ એપ્નિયાથી પીડાતા દરેક દર્દીમાં જોરથી નસકોરાં બોલવા કે શ્વાસ રોકાઈ જવા જેવા સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતા નથી. ઘણા કિસ્સામાં તેનું મુખ્ય લક્ષણ દિવસભર રહેતો થાક જ હોય છે. વ્યક્તિ 7 કે 8 કલાક પથારીમાં વિતાવ્યા પછી પણ સવારે ફ્રેશ અનુભવતી નથી. આ સિવાય સવારે માથાનો દુખાવો થવો, દિવસ દરમિયાન વધુ પડતી ઊંઘ આવવી, ચીડચીડાપણું અને કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડવી જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે છે. રાત્રે વારંવાર શ્વાસમાં અવરોધ આવવાથી ઊંઘની ગુણવત્તા બગડે છે, જેના કારણે દિવસભર સુસ્તી રહે છે.

• તપાસ બાદ જ નક્કી થાય છે યોગ્ય સારવાર

જો સતત થાક, નસકોરાં, સવારે માથાનો દુખાવો કે ઊંઘમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યા રહેતી હોય, તો વિલંબ કર્યા વગર તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે. તપાસ દરમિયાન ડોક્ટર જડબાંની બનાવટ, દાંતની સ્થિતિ, જીભની જગ્યા અને શ્વાસનળીની પહોળાઈની ચકાસણી કરે છે. જરૂર જણાય તો ‘સ્લીપ સ્ટડી’ પણ કરવામાં આવે છે, જેનાથી સ્લીપ એપ્નિયાની ગંભીરતા જાણી શકાય છે.

આ રોગની સારવાર દરેક દર્દી માટે એકસરખી હોતી નથી. કેટલાક લોકોને લાઈફસ્ટાઈલમાં ફેરફાર, CPAP મશીન કે ખાસ પ્રકારના ઓરલ એપ્લાયન્સ (મૌખિક સાધનો) આપવામાં આવે છે. જો જડબાંની ગંભીર રચનાત્મક ખામી શ્વાસમાં મોટો અવરોધ ઊભો કરતી હોય, તો કેટલાક કિસ્સામાં ઓર્થોડોન્ટિક સારવાર કે સર્જરીનો પણ સહારો લેવામાં આવે છે. સારવારનો મુખ્ય હેતુ માત્ર નસકોરાં ઘટાડવાનો નથી, પરંતુ ઊંઘ દરમિયાન શ્વાસનો માર્ગ ખુલ્લો રાખીને ગુણવત્તાસભર ઊંઘ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.