અમેરિકા સાથે ડીલ છતાં હોર્મુઝ સ્ટેટ પર ઈરાનનો કંટ્રોલ, ગલ્ફમાં યુદ્ધ જેવો તણાવ યથાવત

તેહરાન, 29 જૂન 2026: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અગાઉ થયેલી ઐતિહાસિક સમજૂતી છતાં બંને પરંપરાગત હરીફ દેશો વચ્ચેનો સૈન્ય અને રણનીતિક તણાવ ઓછો થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. આ દરમિયાન તેહરાને રણનીતિક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ અને વૈશ્વિક વેપારની જીવાદોરી સમાન હોર્મુઝ જળડમરુમધ્યને લઈને પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર આગામી એક મહિના સુધી તેમની સેનાનો જ સંપૂર્ણ કંટ્રોલ રહેશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, હાલમાં જ હોર્મુઝની આસપાસ અમેરિકાએ ઈરાનની સૈન્ય સંપત્તિઓ પર હુમલા કર્યા હતા, જેના જવાબમાં તેહરાને પણ ગલ્ફ (અખાતી) દેશોમાં સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર વળતા પ્રહારો કર્યા છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં એક માલવાહક જહાજ પર થયેલા ડ્રોન હુમલા અને બંને દેશો વચ્ચેની સૈન્ય અથડામણો બાદ ઈરાની વિદેશ મંત્રીનું આ નિવેદન સામે આવ્યું છે. બગદાદ ખાતે ઈરાકના વિદેશ મંત્રી સાથે યોજાયેલી સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં અબ્બાસ અરાગચીએ દાવો કર્યો હતો કે, અમેરિકા સાથે સાઇન કરવામાં આવેલા એમઓયુ હેઠળ ઈરાનને સત્તાવાર રીતે હોર્મુઝનો અંકુશ સોંપવામાં આવ્યો છે. દરમિયાન, હોર્મુઝને લઈને વધી રહેલા યુદ્ધના ભયને ટાળવા માટે બંને દેશો આ અઠવાડિયે કતારની રાજધાની દોહામાં ટેબલ ટોક માટે તૈયાર થયા છે. અમેરિકી અખબાર ‘એક્સિઓસ’એ એક ટોચના અમેરિકી અધિકારીના હવાલાથી જણાવ્યું છે કે, બંને પક્ષો છેલ્લા 3 દિવસથી ચાલી રહેલા હવાઈ હુમલાઓ રોકીને વાતચીત કરવા રાજી થયા છે. આગામી મંગળવારે કતારની રાજધાની દોહામાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે હાઈ-લેવલ બેઠક યોજાવાની અપેક્ષા છે, જેથી આ વૈશ્વિક દરિયાઈ માર્ગના વિવાદનો કાયમી ઉકેલ લાવી શકાય.

• શા માટે છે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર આટલો મોટો વિવાદ?

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વર્તમાન સંઘર્ષનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ હોર્મુઝ જળમાર્ગ છે. આ સમુદ્રી રસ્તા પરથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની દેખરેખ અને તેમની પાસેથી વસૂલવામાં આવતી ટ્રાન્ઝિટ ફીના મુદ્દે ભારે વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. તેહરાન કોઈપણ સંજોગોમાં હોર્મુઝ પરથી પોતાનો દબદબો ઓછો કરવા તૈયાર નથી, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકાનું કહેવું છે કે તે વૈશ્વિક વેપારના હિતમાં આ આખા રૂટને કોઈપણ પ્રકારની ફી વગર દુનિયાભરના જહાજોની અવરજવર માટે મુક્ત કરાવીને જ રહેશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ પર્સિયન ગલ્ફ (ફારસની ખાડી) અને ઓમાનની ખાડીને જોડતો એક અત્યંત સાંકડો પરંતુ વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગ છે. આ રૂટ દુનિયાનો સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ ટ્રેડ રૂટ (તેલ વેપાર માર્ગ) ગણાય છે. મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાંથી નીકળતું ક્રૂડ ઓઈલ અને એલપીજી ગેસ મોટા કન્ટેનર જહાજો મારફતે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં પહોંચાડવા માટે આ એકમાત્ર કનેક્ટિંગ રસ્તો છે. જો આ માર્ગ બંધ થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે.