[વિરેન મહેતા દ્વારા] ગાંધીનગર, 7 ઑક્ટોબર, 2026 – Questions are being raised about Jignesh Mevani’s past conduct ગુજરાતના રાજકારણમાં સ્ત્રીસન્માનનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં છે. વડગામના કોંગ્રેસ ધારાસભ્ય જિગ્નેશ મેવાણીએ પોતાની બહેન સામે સોશિયલ મીડિયા પર થયેલી કથિત અશ્લીલ ટિપ્પણીને લઈને કાર્યવાહીની માંગણી કરી છે. 5 ઓક્ટોબર, 2026 ના ANIના અહેવાલ અનુસાર મેવાણીએ અમિત ચાવડા અને કોંગ્રેસના કાર્યકરો સાથે ગાંધીનગરના સેક્ટર-21 પોલીસ સ્ટેશન બહાર ધરણાં કર્યાં અને ભાજપના નેતા ધવલ દવે સામે FIR તથા ધરપકડની માંગણી કરી છે. પોલીસની કાર્યવાહીમાં ભેદભાવ થતો હોવાનો આક્ષેપ પણ તેમણે કર્યો. આ આરોપોનું નિરાકરણ તપાસ અને પુરાવાથી થવું જોઈએ.
કોઈપણ મહિલાને રાજકીય વિવાદમાં અપમાનનું નિશાન બનાવવું નિંદનીય છે. મેવાણીની બહેનના સન્માનનો અધિકાર પણ નિર્વિવાદ છે, પરંતુ આ ઘટનાની સાથે મેવાણીના પોતાના જાહેર વર્તનનો એક અસ્વસ્થ કરતો અધ્યાય ફરી સામે આવે છે. અન્ય લોકો પાસેથી ભાષાની મર્યાદા અને જવાબદારીની અપેક્ષા રાખનાર નેતાએ પોતાના ભૂતકાળને પણ એટલી જ પ્રામાણિકતાથી જોવો પડે. જુલાઈ, 2017માં મેવાણી અને અનિલ મહેરિયા વચ્ચેની ફોન પરની વાતચીતનો ઓડિયો વાયરલ થયો હતો. 6 જુલાઈના ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર આ વાતચીતમાં મેવાણીની અભદ્ર અને સ્ત્રીવિરોધી ભાષાનો મુદ્દો સામે આવ્યો હતો. તેમના પિતાએ પણ કથિત અપશબ્દો વાપર્યાનો ઉલ્લેખ અહેવાલમાં હતો.
ત્યારે મેવાણીએ પોતે અયોગ્ય ભાષા વાપર્યાનું સ્વીકાર્યું અને ફેસબુક પર બિનશરતી માફી માગી હતી. અંગત અને પારિવારિક કારણોથી ગુસ્સો આવ્યો હોવાનું કહેતાં તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે તે પોતાની ભાષા માટે બહાનું બની શકે નહીં. ભવિષ્યમાં આવું વર્તન નહીં કરવાની ખાતરી પણ તેમણે આપી હતી.
આ સ્વીકારને કારણે સમગ્ર ઘટનાને માત્ર વિરોધીઓનો પ્રચાર કહીને બાજુએ મૂકી શકાય નહીં. કોઈ પુરુષ સાથેના મતભેદમાં મહિલાઓને અપમાનિત કરતી ગાળો વાપરવી શરમજનક વર્તન છે. સમાનતા અને માનવગૌરવની વાત કરનાર વ્યક્તિ માટે તે પોતાના જાહેર મૂલ્યો સામે જ ગંભીર વિરોધાભાસ ઊભો કરે છે.
ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના 6 જુલાઈ, 2017ના અહેવાલમાં આંદોલન માટે મળેલા ભંડોળ અંગે સોશિયલ મીડિયા પર પૂછાયેલા પ્રશ્નનો પણ ઉલ્લેખ હતો. એવો પ્રશ્ન કે આક્ષેપ પોતે નાણાકીય ગેરરીતિનો પુરાવો નથી, પરંતુ જાહેર જીવનમાં ભંડોળ અંગે પ્રશ્ન ઊઠે ત્યારે નેતૃત્વ પાસેથી સ્પષ્ટતા અને સંયમની અપેક્ષા હોય છે. મેવાણીએ માફી માગી હતી. પોતાની ભૂલ સ્વીકારવા જરૂરી પગલું છે અને વ્યક્તિને સુધારાની તક પણ મળવી જોઈએ. જોકે માફીની સાચી અસર પછીના વર્તન અને સતત જળવાતાં ધોરણમાં દેખાય છે.
જાહેર જીવનમાં કોઈ ગંભીર ભૂલ અંગે પ્રશ્ન પૂછાય ત્યારે જૂની માફીને ચર્ચા બંધ કરાવવાના સાધન તરીકે વાપરી શકાય નહીં. આ ઓડિયો અંગે બળાત્કારની ધમકી અપાયાનો અને માફીની પોસ્ટ પછીથી ડિલીટ કરાયાનો દાવો પણ કરવામાં આવે છે. મેવાણીની કડક ટીકા માટે તેમની સ્વીકારેલી સ્ત્રીવિરોધી ભાષા પૂરતો ગંભીર આધાર છે. ટીકાની તાકાત તેની સત્યતામાં હોવી જોઈએ. આજની ઘટનામાં મેવાણી જે સંવેદનશીલતા પોતાના પરિવાર માટે દર્શાવે છે, તે દરેક મહિલા માટે લાગુ પડવી જોઈએ. વિરોધી, ટીકાકાર કે પ્રશ્ન પૂછનાર વ્યક્તિના પરિવારની મહિલાનું ગૌરવ પણ એટલું જ અગત્યનું છે. સ્ત્રીસન્માનનો સિદ્ધાંત સંબંધ કે રાજકીય ઓળખ પ્રમાણે બદલાય તો તેના નામે થતી રાજનીતિની વિશ્વસનીયતા ઘટે છે.
5 ઓક્ટોબરના ગુજરાત સમાચારના અહેવાલ અનુસાર, ધોળકામાં કેટલાક લોકોએ મેવાણીના સમર્થનમાં આવેદનપત્ર આપ્યું હતું. સમર્થકોએ તેમની સામેના તાજેતરના આક્ષેપોને રાજકીય ષડયંત્ર ગણાવ્યા અને ધવલ દવે સામે કાર્યવાહીની માંગ કરી. ષડયંત્રનો આ દાવો સમર્થકોનો પક્ષ છે.
લોકસમર્થન કોઈ નેતાને પોતાના વર્તન અંગેના પ્રશ્નોથી મુક્ત કરતું નથી. તેવી જ રીતે, વિરોધીઓનો હોબાળો કોઈ આરોપને આપમેળે સાચો બનાવતો નથી. લોકશાહીમાં નેતાનું મૂલ્યાંકન તેના જવાબ, પુરાવા અને આચરણ પરથી થવું જોઈએ. કોંગ્રેસ માટે પણ આ સ્પષ્ટ ધોરણ અપનાવવાની કસોટી છે. સ્ત્રીસન્માનની વાત કરનાર પક્ષે પોતાના નેતાઓની સ્વીકારેલી અયોગ્ય ભાષાની પણ નિઃસંકોચ ટીકા કરવી જોઈએ. પક્ષના નેતાના પરિવારને ન્યાય અપાવવાની માંગ અને એ જ નેતાના ભૂતકાળના વર્તન અંગે જવાબદારીની અપેક્ષા સાથે ચાલી શકે છે.
જિગ્નેશ મેવાણી પાસેથી અપેક્ષા છે કે તેઓ અન્ય માટે માગતા ધોરણને પોતાના માટે પણ ખુલ્લેઆમ સ્વીકારે. સામાજિક ન્યાયનું નેતૃત્વ ભાષણોથી વિશ્વસનીય બનતું નથી; મતભેદ વખતે વપરાતી ભાષા અને પોતાની ભૂલ સામેની પ્રામાણિકતા તેને વિશ્વસનીય બનાવે છે. સ્ત્રીસન્માનની વાત કરનાર દરેક નેતાએ આ કસોટીમાંથી પસાર થવું જ પડે.
