ટેકનોલોજી-સંચાલિત સુશાસન વહીવટી ન્યાયને મજબૂત કરી રહ્યું છે: ડો. જિતેન્દ્રસિંહ
નવી દિલ્હી, 4 ઓગસ્ટ 2026: સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ (CAT) ના ચેરમેન જસ્ટિસ રણજિત વસંતરાવ મોરેએ કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી અને પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદો અને પેન્શન રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ સાથે મુલાકાત કરી હતી અને તેમને સંસ્થાકીય સુધારાઓ, વ્યાપક પહોંચ અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ સેવા વિતરણ દ્વારા વહીવટી ન્યાયને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી ટ્રિબ્યુનલની તાજેતરની પહેલો વિશે માહિતગાર કર્યા હતા.
93 ટકાથી વધુનો પ્રભાવશાળી કેસ નિકાલ દર
જસ્ટિસ મોરેએ મંત્રીને માહિતગાર કર્યા હતા કે તેની સ્થાપના સમયથી ટ્રિબ્યુનલને નિર્ણય માટે 10 લાખથી વધુ કેસ મળ્યા છે અને 9.32 લાખથી વધુ કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે, જે 100 માંથી 93 ટકાથી વધુનો એકંદરે નિકાલ દર જાળવી રાખે છે.
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારે સતત સુશાસન સુધારાઓ હાથ ધર્યા છે જે જાહેર સંસ્થાઓને વધુ પારદર્શક, કાર્યક્ષમ અને નાગરિક-કેન્દ્રી બનાવે છે. તેમણે કહ્યું કે વહીવટી ન્યાય એ સુશાસનનું એક અભિન્ન અંગ છે અને સુધારાઓએ દેશભરના સરકારી કર્મચારીઓ માટે સુલભતા, કાર્યક્ષમતા અને સેવા વિતરણની સરળતામાં સતત સુધારો કરવો જોઈએ.
મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જાહેર સંસ્થાઓમાં થઈ રહેલું પરિવર્તન ટેકનોલોજી, પારદર્શિતા અને પ્રક્રિયાના સરળીકરણ પર મૂકવામાં આવેલા મજબૂત ભાર દ્વારા સંચાલિત થઈ રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સંસ્થાઓને વધુ ઝડપથી સેવાઓ પૂરી પાડવામાં, જવાબદારી સુધારવામાં અને કાર્યવિધિમાં થતા વિલંબને ઘટાડવામાં મદદ કરી રહ્યા છે, જેથી સુશાસનને નાગરિકોની જરૂરિયાતો પ્રત્યે વધુ પ્રતિભાવશીલ બનાવી શકાય.
દૂરના વિસ્તારો સુધી ન્યાયની પહોંચ અને નવી બેન્ચો
સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા કરાયેલી પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલનું વિસ્તરતું ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ, મજબૂત થતું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કેસના નિકાલમાં સતત સુધારો એ સરકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા વહીવટી સુધારાઓની વ્યાપક દિશાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલો વધુ કાર્યક્ષમ અને સુલભ વહીવટી ન્યાય વિતરણ પ્રણાલી તરફ યોગદાન આપી રહી છે.
મંત્રીએ જણાવ્યું કે ન્યાય સુધીની પહોંચનો વિસ્તાર કરવો એ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રાથમિકતા છે. તેમણે જણાવ્યું કે નવા બેન્ચની સ્થાપના અને ભૌગોલિક રીતે દૂરના વિસ્તારોમાં સર્કિટ સિટિંગ્સની શરૂઆતથી અરજદારોને વહીવટી ન્યાય વધુ નજીકથી ઉપલબ્ધ થયો છે, જેના કારણે મુસાફરીમાં ઘટાડો થયો છે અને દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં સેવા આપતા સરકારી કર્મચારીઓ માટે સુવિધામાં વધારો થયો છે.
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે સંસ્થાકીય સુધારાઓ ત્યારે જ સૌથી વધુ અર્થપૂર્ણ બને છે જ્યારે તેઓ માપી શકાય તેવા પરિણામો આપે છે. તેમણે કહ્યું કે ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓના આધુનિકીકરણની સાથે કેસોના નિકાલમાં સતત સુધારો એ ટેકનોલોજી અને ઉત્તમ વહીવટી પ્રણાલીઓ દ્વારા સમર્થિત સતત સુધારાઓનું મૂલ્ય દર્શાવે છે.
જસ્ટિસ રણજિત વસંતરાવ મોરેએ મંત્રીને માહિતગાર કર્યા હતા કે ટ્રિબ્યુનલે છેલ્લા કેટલાક વર્ષો દરમિયાન જમ્મુ અને શ્રીનગરમાં નવી બેન્ચોની સ્થાપના અને પુડુચેરી, લેહ, કારગિલ અને વિજયવાડા ખાતે સર્કિટ સિટિંગ્સ શરૂ કરવા સહિતની કેટલીક મહત્વપૂર્ણ પહેલો હાથ ધરી છે, જેથી દૂરના અને વંચિત વિસ્તારોમાં વહીવટી ન્યાય સુધીની પહોંચનો વિસ્તાર કરી શકાય.
પેપરલેસ કોર્ટ કામગીરી સહિતની ડિજિટલ સેવાઓની વિશાળ શ્રેણી
ચેરમેને મંત્રીને એડવાન્સ્ડ કેસ ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ (ACIS) હેઠળ પ્રાપ્ત થયેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિ વિશે પણ ટૂંકમાં માહિતગાર કર્યા હતા, જેણે ઈ-ફાઈલિંગ, વર્ચ્યુઅલ સુનાવણી, ઓનલાઈન ડિસ્પ્લે બોર્ડ, SMS અને ઈ-મેઈલ એલર્ટ, કોર્ટ ફીની ઓનલાઈન ચુકવણી, મોબાઈલ એપ્લિકેશન, ઈ-સર્ટિફાઈડ કોપીઓ, ન્યાયિક રેકોર્ડનું ડિજિટલ નિરીક્ષણ, એડવાન્સ્ડ સર્ચ સુવિધાઓ, ઈ-મેન્શનિંગ, ઈ-લિસ્ટિંગ અને ડોક્યુમેન્ટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા પેપરલેસ કોર્ટ કામગીરી સહિતની ડિજિટલ સેવાઓની વિશાળ શ્રેણીને સક્ષમ બનાવી છે.
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે આવી પહેલો સરકારના ડિજિટલ ઇન્ડિયાના વિઝન સાથે સંપૂર્ણ રીતે સંરેખિત છે, જ્યાં ટેકનોલોજી પારદર્શિતા, કાર્યક્ષમતા અને સુશાસનની સરળતાના સક્ષમકર્તા તરીકે કામ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન એવી સંસ્થાઓનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે જે વધુ સુલભ, પ્રતિભાવશીલ અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર છે.
બેઠક દરમિયાન, જસ્ટિસ મોરેએ મંત્રીને માહિતગાર કર્યા હતા કે તેની સ્થાપના સમયથી ટ્રિબ્યુનલને નિર્ણય માટે 10 લાખથી વધુ કેસ મળ્યા છે અને 9.32 લાખથી વધુ કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે, જે 100માંથી 93 ટકાથી વધુનો એકંદરે નિકાલ દર જાળવી રાખે છે. તેમણે મંત્રીને એ પણ જણાવ્યુ હતું કે નવા કેસોના સતત આવવા છતાં તાજેતરના વર્ષોમાં પડતર કેસોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે, જ્યારે 2025 દરમિયાન વાર્ષિક નિકાલ નવા નોંધાયેલા કેસો કરતાં વધી ગયો હતો.
ચેરમેને મંત્રીને તમામ બેન્ચોમાં ઈ-ઓફિસના અમલીકરણ, e-HRMS પર અધિકારીઓ અને સ્ટાફને ઓનબોર્ડ કરવા, પબ્લિક ફાઇનાન્શિયલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (PFMS) અપનાવવા, ભવિષ્ય પોર્ટલ દ્વારા પેન્શન કેસોની ડિજિટલ પ્રોસેસિંગ અને ટ્રિબ્યુનલની વ્યાપક ડિજિટલ ગવર્નન્સ પહેલોના ભાગરૂપે e-SAMના અમલીકરણ વિશે પણ માહિતગાર કર્યા હતા.
સરકાર સુધારાઓને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખશે
ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે સરકાર એવા સુધારાઓને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખશે જે સંસ્થાકીય ક્ષમતાને મજબૂત કરે છે, જાહેર સેવા વિતરણમાં સુધારો કરે છે અને કાર્યક્ષમ, જવાબદાર અને નાગરિક-કેન્દ્રી સંસ્થાઓના નિર્માણ માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે આનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે સુશાસન સુધારાઓ કર્મચારીઓ અને નાગરિકો બંને માટે સ્પષ્ટ લાભોમાં પરિવર્તિત થતા રહે.
