ધર્માંતર માટે વિદેશી ભંડોળને છૂટ અપાશે તો દેશની અખંડિતતા જોખમાશેઃ મદ્રાસ હાઈકોર્ટ

અદાલતે “દીપડો પોતાના ટપકાં બદલી શકતો નથી” કહેવતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને અવલોકન કર્યું હતું: “હિંદુ ધર્મ સમાવેશી છે, તેનાથી વિપરિત અબ્રાહમિક ધર્મો સ્વભાવગત રીતે એકલવાદમાં માને છે.”

ચેન્નઈ, 7 ઑક્ટોબર, 2026 – foreign funding for religious conversion મદ્રાસ વડી અદાલતે અવલોકન કર્યું છે કે ધર્માંતરણની પ્રવૃત્તિઓમાં સંકળાયેલા સંગઠનોને ફોરેન કન્ટ્રીબ્યુશન (રેગ્યુલેશન) એક્ટ (એફસીઆરએ) હેઠળ નોંધણી આપવાનો ઇનકાર કરવો જોઈએ.

કંઝીઓન વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા કેસમાં ચુકાદો આપતા ન્યાયમૂર્તિ જી.આર. સ્વામિનાથન અને ન્યાયમૂર્તિ એમ.ડી. સુમથીની વિભાજિત પીઠે કોડાઈકનાલમાં ઝેન ધ્યાન કેન્દ્ર ચલાવતા કંઝીઓન પબ્લિક ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટને એફસીઆરએ નોંધણી આપવાનો ઇનકાર કરવાના કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયને માન્ય રાખતા આ અવલોકનો કર્યાં હતાં.

Madras High Court made this observation while upholding Centre’s decision to deny FCRA registration to organisations engaged in religious conversion

Read more: https://t.co/l9MpjAqL98 https://t.co/htjQ9RkBYz

— Bar and Bench (@barandbench) October 7, 2026

અદાલતે જણાવ્યું હતું કે ધર્માંતરણ સાથે સંબંધિત એફસીઆરએની કલમ 12(4)(a)(ii) તમામ ધર્મોને સમાન રીતે લાગુ પડે છે.

“ઘર વાપસીમાં સંકળાયેલા કટ્ટરપંથી હિંદુ સંગઠનની પણ એફસીઆરએ હેઠળ નોંધણી કરી શકાય નહીં.”

પીઠે ઉમેર્યું હતું કે જો ધર્માંતરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિદેશી ભંડોળની મુક્તપણે મંજૂરી આપવામાં આવે તો “રાષ્ટ્રનું સાર્વભૌમત્વ જોખમમાં મુકાઈ જશે”.

તે સાથે જ અદાલતે ટિપ્પણી કરી હતી કે “કટ્ટરપંથી ખ્રિસ્તી સંસ્થાઓ આવી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ થવા માટે કુખ્યાત છે”, જ્યારે તરત જ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે તે અપીલકર્તા ટ્રસ્ટ પર કોઈ ધર્માંતરણનો એજન્ડા હોવાનો આક્ષેપ કરી રહી નથી.

અદાલતે કેરળમાં ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચેના તાજેતરના ઘર્ષણનો પણ સંદર્ભ આપ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ એક ધાર્મિક જૂથ પ્રભુત્વ મેળવે તો ભારતનું બહુલવાદી સ્વરૂપ ખોરવાઈ શકે છે.

“આપણે એક બહુલવાદી રાષ્ટ્ર છીએ. યુએસએથી વિપરીત, આપણે મેલ્ટિંગ પોટ નથી પરંતુ સેલેડ બાઉલ છીએ, જે ન્યાયમૂર્તિ રૂમા પાલ દ્વારા આપવામાં આવેલું એક સુંદર રૂપક છે. જો કોઈ એક ધાર્મિક જૂથ પ્રભુત્વ મેળવશે તો આ યથાસ્થિતિ ખોરવાઈ જશે.”

ટ્રસ્ટે દલીલ કરી હતી કે ઝેન ધ્યાન ભારતની ધ્યાન પરંપરાનું છે અને તેની પ્રવૃત્તિઓને ધાર્મિક તરીકે વર્ગીકૃત કરવી જોઈએ નહીં. કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ટ્રસ્ટ ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં સંકળાયેલું હતું.

ટ્રસ્ટની તપાસ કરતી વખતે, પીઠે નોંધ્યું હતું કે તેના સ્થાપક અને “મુખ્ય સંચાલક”, રેવ. ફાધર અમા સામી એસ.જે., એક શપથ લીધેલા ખ્રિસ્તી પાદરી હતા.

ત્યારબાદ અદાલતે “દીપડો પોતાના ટપકાં બદલી શકતો નથી” કહેવતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને અવલોકન કર્યું હતું: “હિંદુ ધર્મ સમાવેશી છે, જ્યારે તેનાથી વિપરિત અબ્રાહમિક ધર્મો સ્વભાવગત રીતે એકલવાદમાં માને છે.”

તેણે જણાવ્યું હતું કે શ્રદ્ધાળુ યહૂદીઓ, ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમો માને છે કે તેમનો ધર્મ જ “એકમાત્ર સત્ય અને પૂર્ણ દિવ્ય સંદેશ” છે.

ચુકાદામાં એ દલીલ પણ નોંધવામાં આવી હતી કે “સ્થાનિક અને દેશી પ્રતીકો” નો ઉપયોગ ક્યારેક પ્રચારક ધર્મો દ્વારા “અંતિમ કબજા” માટેની જમીન તૈયાર કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

“આ દાવો સાચો છે કે બનાવટી તે શંકા કરવાનું અમારું કામ નથી. એક મજબૂત દલીલ કરવામાં આવી રહી છે કે પ્રચારક ધર્મો દ્વારા સ્થાનિક અને દેશી પ્રતીકોને અપનાવવામાં આવે છે જેથી અંતિમ કબજા માટેની જમીન તૈયાર કરી શકાય. આવી ચર્ચાઓમાં સામેલ થવું અમારા ક્ષેત્રાધિકારમાં આવતું નથી. આ ચર્ચાઓ અન્યત્ર થવી જોઈએ.”

કેસના તથ્યો પર, અદાલતે ચુકાદો આપ્યો કે ઝેન બૌદ્ધ ધર્મ એ મહાયાન બૌદ્ધ શાખાનો જ એક પ્રકાર છે અને ટ્રસ્ટે એફસીઆરએ નોંધણી માગતી વખતે પોતાને ધાર્મિક સંગઠન તરીકે પ્રગટ કરવું જોઈતું હતું.

“અપીલકર્તાએ આટલો સંકોચ રાખવાની જરૂર નહોતી… કોઈ પોતાની છૂપી યોજના રાખી શકે નહીં. આ સંતાકૂકડીની રમત નથી.”

પીઠે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ઝેન દર્શન ચીની મૂળનું છે અને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે વિદેશી યોગદાન મેળવવાનો કોઈ સ્થાપિત કે સાર્વભૌમ અધિકાર નથી. વિદેશી યોગદાન મેળવવું એ વધુમાં વધુ એક વિશેષાધિકાર ગણી શકાય.

તે જ સમયે, અદાલતે ધાર્મિક પ્રવૃત્તિને ભારતીય જ્ઞાન પરંપરાઓના શિક્ષણથી અલગ પાડી હતી. વેદાંત, ભગવદ્ ગીતા, ઉપનિષદ, યોગ અને સંબંધિત વિષયોનું શિક્ષણ આપતા સંગઠનોને ધાર્મિક સંસ્થાઓને બદલે સામાન્ય રીતે શૈક્ષણિક અથવા સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ તરીકે ગણવા જોઈએ, તેમ તેણે જણાવ્યું હતું.

ચુકાદાનો અંત પાદરીના નામના શબ્દાલંકાર સાથે થયો હતો. ટ્રસ્ટે પોતાને બિન-ધાર્મિક તરીકે ખોટી રીતે રજૂ કર્યું હોવાનું ઠેરવતાં, પીઠે જણાવ્યું હતું કે સત્તાધિકારીએ રેવ. ફાધર અમા સામી (જેમના નામનો શાબ્દિક અનુવાદ ‘હા’ થાય છે) ને “ઈલ્લા સામી” (ના સાહેબ) કહેવું પડ્યું હતું.

અપીલકર્તાનું પ્રતિનિધિત્વ એડવોકેટ જી. ભાસ્કર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર વતી સિનિયર સ્ટેન્ડિંગ કાઉન્સેલ જી. થલાઈમુથુરાસુ હાજર રહ્યા હતા.

આ પણ વાંચોઃ ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશમાં ‘સેવા જ્યોતિ કળશ યાત્રા’ અને ‘વિકસિત ભારત સંકલ્પ સભા’ યોજાઈ