સરવેલન્સ, C4I2 અને ઈલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિક્સ વિશે સેમિનાર અને પ્રદર્શન યોજાયું

નવી દિલ્હી, 20 ઓગસ્ટ, 2026 – સેન્ટર ફૉર એરોસ્પેસ પાવર એન્ડ સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ (CAPSS) દ્વારા IMRના સહયોગથી એરફોર્સ ઓડિટોરિયમ, સુબ્રતો પાર્ક ખાતે સરવેલન્સ, C4I2 અને ઈલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિક્સ-2026 વિશે 18 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સેમિનાર અને પ્રદર્શનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

સરવેલન્સ એ હવાઈ શક્તિની પાયાની ક્ષમતા છે

CAPSSના ડિરેક્ટર જનરલ એર માર્શલ નાગેશ કપૂર, SYSM, PVSM, AVSM, VM (નિવૃત્ત)એ સ્વાગત પ્રવચન આપ્યું હતું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સરવેલન્સ (નિરીક્ષણ)એ હવાઈ શક્તિની પાયાની ક્ષમતા છે, જ્યારે C4I2 અસરકારક કમાન્ડ અને કંટ્રોલને સક્ષમ કરે છે તેમજ OODA લૂપને મજબૂત બનાવે છે. તેમણે એકીકૃત અને માહિતગાર નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા માટે સૈદ્ધાંતિક આંતરજોડાણના મહત્ત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

ઉદ્ઘાટન પ્રવચન એર માર્શલ તેજપાલ સિંહ, AVSM, VM, ડેપ્યુટી ચીફ ઓફ એર સ્ટાફ દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું. તેમણે સિસ્ટમો વચ્ચેની આંતર-સંચાલન ક્ષમતા (interoperability) અને વિશાળ માત્રામાં રહેલા ડેટાને ઉપયોગી ગુપ્ત માહિતીમાં રૂપાંતરિત કરવાના મહત્ત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે આ ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત કરવા માટે ખાનગી ક્ષેત્ર, સંરક્ષણ સંસ્થાઓ અને શિક્ષણ જગત વચ્ચે વધુ સહયોગની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

On 18 August 2026, the Centre for Aerospace Power and Strategic Studies (CAPSS), in collaboration with IMR, organised the Seminar and Exhibition on Surveillance, C4I2 and Electro-Optics 2026 at Air Force Auditorium, Subroto Park.

Air Marshal Nagesh Kapoor, SYSM, PVSM, AVSM, VM… pic.twitter.com/PMlERONwXP

— CAPSS India (@CAPS_INDIA) August 20, 2026

સ્વદેશીકરણ, એકીકરણ અને માનવ સંસાધન

આર્મી હેડક્વાર્ટરના ડેપ્યુટી ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ (કેપેબિલિટી ડેવલપમેન્ટ એન્ડ સસ્ટેનન્સ) લેફ્ટનન્ટ જનરલ રાહુલ સિંહ, AVSM, VSM એ કી-નોટ (મુખ્ય) સંબોધન આપ્યું હતું અને આધુનિક યુદ્ધક્ષેત્રમાં થઈ રહેલા ગહન ફેરફારો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ત્રણ જટિલ જરૂરિયાતો પર ભાર મૂક્યો: સ્વદેશીકરણ, એકીકરણ અને માનવ સંસાધન.

આ સત્રમાં પ્લેટફોર્મ-કેન્દ્રિત સરવેલન્સથી આગળ વધીને UAVs, ઉપગ્રહો, GEOINT, દરિયાઈ અસ્કયામતો અને પર્સિસ્ટન્ટ સેન્સર નેટવર્કને જોડતી એકીકૃત, મલ્ટિ-ડોમેન આર્કિટેક્ચર તરફના બદલાવની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ચર્ચા દરમિયાન મલ્ટિ-સેન્સર ડેટા ફ્યુઝન, AI-સક્ષમ ઉકેલો, સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને વધુ ઝડપી તથા ઉપયોગી ગુપ્ત માહિતી પૂરી પાડવામાં EO પોડ્સના ઓપરેશનલ મૂલ્ય પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

C4I2 સિસ્ટમ્સની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા

ત્રીજા સત્રમાં ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં સીમલેસ મલ્ટિ-ડોમેન કામગીરીને સક્ષમ કરવામાં એકીકૃત C4I2 સિસ્ટમ્સની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. વક્તાઓએ પરિસ્થિતિગત જાગરૂકતા અને મિશનની અસરકારકતા વધારવા માટે કોમન ઓપરેશનલ પિક્ચર, AI-સક્ષમ નિર્ણય સમર્થન અને તમામ વિભાગ વચ્ચે આંતર-સંચાલન ક્ષમતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. આ ચર્ચામાં નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધ માટે મુખ્ય સક્ષમકર્તા તરીકે ભારતીય વાયુસેનાની C4ISR ક્ષમતાઓનું પણ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. સત્રમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે ડેટા એકીકરણ અને જોડાણ એ ભવિષ્યની સૈન્ય કામગીરી માટે અત્યંત કેન્દ્રસ્થાને છે.

ચોથું સત્ર લક્ષ્યની ઓળખ, શોધ અને એંગેજમેન્ટ ક્ષમતાઓને વધારવામાં ઈલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ ટેકનોલોજીના વધતા મહત્ત્વ પર કેન્દ્રિત હતું. DRDOના નિષ્ણાતોએ ઈલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ ટાર્ગેટ ડિટેક્શન સિસ્ટમ્સ અને AI-સક્ષમ ‘વિઝ્યુઅલ બ્રેન IFF’ સોલ્યુશન્સમાં થયેલી પ્રગતિ રજૂ કરી હતી, અને બતાવ્યું હતું કે કેવી રીતે સ્વદેશી સંશોધનો યુદ્ધભૂમિની જાગરૂકતા મજબૂત કરી રહ્યા છે અને પ્રતિભાવ સમય ઘટાડી રહ્યા છે. ચર્ચામાં આધુનિક યુદ્ધ પરિસ્થિતિઓમાં ચોક્કસ, વિશ્વસનીય અને ઝડપી નિર્ણયો લેવામાં AI અને ઈલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિક્સ વચ્ચેના તાલમેલને રેખાંકિત કરવામાં આવ્યો હતો.