પાકિસ્તાનની શાસન વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે ધ્વસ્ત, ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીનો ખુલ્લો સ્વીકાર
ઈસ્લામાબાદ, 31 જુલાઈ 2026: પડોશી દેશ પાકિસ્તાનની કથળેલી આર્થિક હાલત અને પ્રશાસનિક નિષ્ફળતા હવે કોઈનાથી છૂપી નથી રહી. પાકિસ્તાનના ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીએ જાહેરમાં એક મોટું અને ચોંકાવનારું નિવેદન આપીને દેશની વાસ્તવિક સ્થિતિનો પર્દાફાશ કર્યો છે. તેમણે ખુલ્લેઆમ સ્વીકાર્યું છે કે પાકિસ્તાનની વર્તમાન શાસન-વ્યવસ્થા હવે સંપૂર્ણપણે પતન પામી ચૂકી છે અને આ જૂની સિસ્ટમ દેશની વર્તમાન કટોકટીઓનો સામનો કરવામાં સર્વથા અક્ષમ સાબિત થઈ છે.
ઇસ્લામાબાદ ખાતે આયોજિત પ્રથમ ‘પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક સમિટ’ને સંબોધિત કરતા ગૃહમંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, “આપણે જે શાસન વ્યવસ્થામાં જીવી રહ્યા છીએ તે હવે સંપૂર્ણપણે ધ્વસ્ત થઈ ગઈ છે. તમે માનો કે ન માનો, પરંતુ આ નબળી વ્યવસ્થાને છેલ્લા ૭૦ વર્ષથી માત્ર ઘસડવામાં આવી રહી છે. આપણે સૌ લોકશાહી ઇચ્છીએ છીએ, પરંતુ લોકશાહીના પણ અનેક સ્વરૂપો હોય છે. માત્ર પ્રવર્તમાન સિસ્ટમ દ્વારા દેશની મૂળભૂત સમસ્યાઓનું ક્યારેય નિરાકરણ આવી શકે તેમ નથી.”
મોટા પાયે પ્રશાસનિક સુધારાઓ અને નવા પ્રાંતોની માંગ
ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીએ દેશની કાયાપલટ કરવા માટે મોટા પાયે પ્રશાસનિક સુધારાઓ કરવાની હિમાયત કરી છે. તેમણે નવા પ્રશાસનિક એકમો અને મજબૂત વહીવટી સંસ્થાઓની રચના કરવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. નકવીની આ માગ પાકિસ્તાનના અનેક મુખ્ય રાજકીય પક્ષોની તે જૂની માગ સાથે બિલકુલ સુસંગત છે, જેમાં લાંબા સમયથી બહેતર શાસન સંચાલન (ગુડ ગવર્નન્સ) માટે દેશમાં વધુ નવા પ્રાંતો બનાવવાની હિમાયત થતી રહી છે. ગૃહમંત્રીના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હવે પાકિસ્તાનનું શીર્ષ નેતૃત્વ પણ એ વાત સ્વીકારવા મજબૂર બન્યું છે કે દેશને હવે પરંપરાગત અને જૂના ઢર્યે આગળ ચલાવવો તદ્દન અશક્ય છે.
રેકોર્ડબ્રેક વિદેશી દેવું અને વિદેશી હુંડિયામણનું ગંભીર સંકટ
વર્તમાન સમયમાં પાકિસ્તાન પોતાના ઇતિહાસના સૌથી ભીષણ અને ગંભીર આર્થિક દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. દેશનું કુલ વિદેશી દેવું આશરે 137 અબજ ડોલરને વટાવી ચૂક્યું છે, જેમાં માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળનું જ 8.8 અબજ ડોલર સામેલ છે. આ ભયાનક સરકારી દેવું દેશના કુલ જીડીપીના આશરે 70 થી 80% સુધી પહોંચી ગયું છે. પાકિસ્તાનની આર્થિક બદહાલીનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે દેશના કુલ સરકારી બજેટનો મોટો હિસ્સો (લગભગ બે-તૃતીયાંશ ભાગ) માત્ર જૂના લેણાં અને દેવા પરનું વ્યાજ ચૂકવવામાં જ સ્વાહા થઈ જાય છે. દેશ પાસે વિદેશી હુંડિયામણનું અનામત ભંડોળ એટલું બધું ઘટી ગયું છે કે કોઈપણ પ્રકારની બાહ્ય આર્થિક મદદ વિના તે માંડ કેટલાક મહિનાઓની જ આયાત સંભાળી શકે તેમ છે.
પાકિસ્તાન પોતાની ડૂબતી અર્થવ્યવસ્થાને વેન્ટિલેટર પરથી બહાર લાવવા માટે વારંવાર IMF ની શરણે જવા લાચાર બન્યું છે. આઝાદીથી લઈને અત્યાર સુધીમાં પાકિસ્તાન કુલ 25 વખત IMF પાસેથી બેલઆઉટ પેકેજ (આર્થિક સહાય) મેળવી ચૂક્યું છે. IMF દ્વારા લાદવામાં આવતી આકરી શરતો—જેવી કે ટેક્સમાં તોતિંગ વધારો કરવો, વીજળી અને ઈંધણના ભાવ આસમાને પહોંચાડવા તેમજ સબસિડીઓ સદંતર નાબૂદ કરવી—જેના કારણે સામાન્ય જનતા મોંઘવારીની આગમાં પીસાઈ રહી છે. આ ઉપરાંત, સાઉદી અરેબિયા, ચીન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) જેવા મિત્ર દેશો પાસેથી વારંવાર રોલોવર (દેવાની મુદત લંબાવવી) અને નકલી થાપણો માંગીને જેમ-તેમ દેશનો વહીવટ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે.
પ્રશાસનિક નિષ્ફળતા અને તંત્રની ચરમરાયેલી હાલત
ગૃહમંત્રીના આ નિવેદનનો બીજો મહત્વનો પક્ષ વહીવટી અને પ્રશાસનિક નિષ્ફળતા સાથે જોડાયેલો છે. છેલ્લા ૭૦ વર્ષ જૂનું આ કેન્દ્રીય માળખું ન તો યોગ્ય રીતે ટેક્સની વસૂલાત કરી શકી રહ્યું છે અને ન તો દેશના નાગરિકોને પૂરતી સુરક્ષા કે પ્રાથમિક સુવિધાઓ પૂરી પાડી શકી રહ્યું છે. પાકિસ્તાનનો ટેક્સ-ટુ-જીડીપી રેશિયો માંડ ૧૦% થી ૧૧% ની આસપાસ અટવાયેલો છે. વ્યાપક ભ્રષ્ટાચાર, લાલફિયાશાહી અને સરકારી સંસાધનોના અન્યાયી વિતરણને કારણે સમગ્ર શાસન વ્યવસ્થા વેરવિખેર થઈ ગઈ છે. આ જ કારણોસર હવે રાજકીય સ્તરે નાના પ્રશાસનિક બ્લોક અને નવા રાજ્યો કે પ્રાંતો રચવાની માંગ વધુ જોર પકડી રહી છે.
